به گزارش اکوایران، نشست ایران و آمریکا در ژنو در حالی برگزار شد که دو طرف دیدگاههای خود را درباره نحوه حلوفصل پرونده هستهای مطرح کردند؛ مذاکراتی که به گفته عباس عراقچی با «پیشرفت خوب» همراه بوده و طرفین را در مسیر دستیابی به توافق قرار داده است.
هرچند قرار است دور سوم گفتوگوها پس از مشورت با پایتختها در آیندهای نزدیک برگزار شود، اما فراتر از نتیجه نهایی، رویکرد ایران در قبال مذاکرات و چارچوب پیشنهادهای ارائهشده به واشنگتن از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ بهویژه آنکه ملاحظات ژئوپلیتیک و اقتصادی در میانه بدهبستانهای دیپلماتیک، نقشی تعیینکننده در شکلدهی به یک توافق قابلقبول برای دو طرف ایفا میکند.
پس از پایان دور دوم مذاکرات، خبرگزاری بلومبرگ گزارش داد که دور سوم گفتوگوها در «آینده نزدیک» و پس از رایزنیهای داخلی هر دو طرف برگزار خواهد شد. همزمان، رسانه آمریکایی Axios با تأیید روند رو به جلو مذاکرات، به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت که ایران اعلام کرده ظرف دو هفته با پیشنهادهای مفصلتری برای رفع اختلافات باقیمانده بازخواهد گشت.
عراقچی نیز در جمعبندی نشست ژنو اعلام کرد تهران و واشنگتن توافق کردهاند کار بر روی متنهای یک توافق احتمالی را آغاز کنند. به گفته او، در این دور مذاکرات، بحثهای فنی و تخصصی در فضایی سازندهتر دنبال شد و دو طرف بر سر مجموعهای از «اصول راهنما» به تفاهم کلی رسیدند؛ اصولی که مبنای ورود به مرحله تدوین متن خواهد بود.
او تأکید کرد که هرچند مسیر توافق آغاز شده، اما ورود به مرحله نگارش متن، روند را پیچیدهتر و حساستر خواهد کرد. بر اساس توافق انجامشده، دو طرف متنهای پیشنهادی خود را تبادل خواهند کرد و تاریخ دور سوم مذاکرات نیز متعاقباً تعیین میشود.
در همین چارچوب، وزارت امور خارجه عمان نیز از «پیشرفتی ملموس» در روند گفتوگوها خبر داد. در بیانیه این وزارتخانه آمده است که بدر بنحمد البوسعیدی در دیداری مشورتی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان آمریکا، درباره ادامه مسیر مذاکرات رایزنی کرده است. به گفته مسقط، نتایج نشست ژنو زمینه را برای تداوم گفتوگوها در آینده نزدیک فراهم کرده است.
در تهران نیز مسعود پزشکیان با اشاره به مذاکرات اخیر تأکید کرد که این گفتوگوها با هماهنگی کامل و مجوز رهبری انقلاب در حال انجام است و هدف، حل واقعی مسائل است نه صرفاً مذاکره برای مذاکره. او تصریح کرد که ایران با جدیت به دنبال دستیابی به نتایج ملموس است.
با این حال، همزمان با پیشرفتهای دیپلماتیک، تحرکات میدانی نیز ادامه دارد. ایالات متحده حضور نظامی خود را در منطقه تقویت کرده و ایران نیز رزمایشی در تنگه هرمز برگزار کرده است. از نگاه برخی تحلیلگران، این اقدامات صرفاً نمایش قدرت نیست، بلکه نشانهای از حفظ آمادگی عملیاتی در صورت تشدید تنشهاست؛ وضعیتی که نشان میدهد دیپلماسی و موازنه قدرت همچنان بهصورت موازی در حال پیشروی است.
اکوایران: دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و ایالات متحده در ژنو با توافق بر سر «اصول راهنما» و آغاز کار بر روی متن یک توافق احتمالی به پایان رسید؛ تفاهمی که از یک سو نشانه عبور از کلیگویی و ورود به مرحلهای فنیتر است و از سوی دیگر، در سایه تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه و تداوم اختلاف بر سر دامنه رفع تحریمها، همچنان با ابهامهای جدی همراه است. اکنون پرونده هستهای بار دیگر به نقطهای حساس رسیده؛ نقطهای که نتیجه آن میتواند مسیر اقتصاد و امنیت منطقه را تحت تاثیر قرار دهد.
دولتآبادی: مذاکرات تکرار مواضع است، نه تحول راهبردی
در پی ارزیابیهای متفاوت از روند مذاکرات اخیر، فیروز دولتآبادی، سفیر پیشین ایران در ترکیه در گفتوگو با اکوایران به بررسی ابعاد سیاسی و امنیتی تحولات جاری پرداخت و با اشاره به مواضع اعلامی از سوی طرفین، تأکید کرد که برخی اظهارنظرهای منفی مطرحشده در فضای سیاسی و رسانهای میتواند با هدف افزایش فشار بر ایران برای دریافت امتیازات بیشتر صورت گرفته باشد.
به گفته او، این مواضع منفی از دو منظر قابل تحلیل است: نخست، تلاش برای وادار کردن ایران به گنجاندن امتیازات تازه در بسته پیشنهادی؛ و دوم، بازتاب بخشی از واقعیت موجود در روند مذاکرات که نشان میدهد ایالات متحده همچنان از برخی درخواستهای خود عقبنشینی نکرده و بر مواضع پیشین پافشاری دارد.
دولتآبادی معتقد است آمریکاییها حتی در صورت دریافت برخی امتیازات، ممکن است همان موارد را به پایهای برای طرح مطالبات گستردهتر تبدیل کنند.
سفیر پیشین ایران در ترکیه، ارزیابی مثبت وزیر امور خارجه، از روند مذاکرات را نشانه تمایل ایران به ادامه گفتوگوها دانست، اما تأکید کرد این رویکرد به معنای اعطای امتیازات فراتر از چارچوب منافع و امنیت ملی نیست. به باور وی، مواضع ایران مبتنی بر حفظ منافع ملی و امنیت کشور است و هرگونه عقبنشینی از این اصول میتواند پیامدهای سنگینی در پی داشته باشد.
دولتآبادی با اشاره به چهار دهه چالش میان آمریکا و ایران در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه تصریح کرد که ایالات متحده با وجود برخی پیشرویها، در مواردی نیز عقبنشینیهای مهمی داشته و نتوانسته به دستاوردی پایدار و راهبردی دست یابد که مبنای تثبیت سیاستهای امنیتی، اقتصادی و خارجی این کشور در منطقه باشد.
از این رو، او مذاکرات کنونی را بیش از آنکه زمینهساز تحول اساسی بداند، تکرار مواضع پیشین همراه با امتیازات محدود ارزیابی میکند که لزوماً رضایت کامل هیچیک از طرفین را تأمین نخواهد کرد.
اکوایران: دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو در فضایی توأم با احتیاط دیپلماتیک و تهدیدهای نظامی برگزار شد.غلامرضا حداد، استاد روابط بینالملل در گفتوگو با اکوایران تصریح کرد که ایران ترجیح میدهد تهدید نظامی حداقل در میانمدت عقب برود، اما اراده و آمادگی لازم برای تغییرات بنیادین در سیاست خارجی برای دستیابی به توافق جامع را ندارد.
در خصوص بسته پیشنهادی احتمالی ایران در هفتههای آینده، دولتآبادی تأکید کرد که این بسته نمیتواند ناقض منافع و امنیت ملی باشد یا واقعیتهای منطقهای ایران را به مخاطره اندازد.
به گفته او، هر پیشنهاد جدیدی بر اصول سیاسی مشخصی استوار خواهد بود که ضمن تضمین امنیت ملی در بلندمدت، منافع ملی را نیز تأمین کرده و به تقویت مناسبات با همسایگان منجر شود. در چنین چارچوبی، توافق با آمریکا میتواند دستاوردهای قابل توجهی به همراه داشته باشد.
دیپلمات پیشین کشورمان همچنین تصریح کرد که اختلافات صرفاً به موضوع هستهای محدود نمیشود. به باور او، طولانی شدن مذاکرات طی سالهای گذشته ریشه در پیشرفتهای فناورانه ایران و توسعه دانش هستهای در داخل کشور دارد؛ دانشی که ایران قصد دارد عمق آن را افزایش داده و در سایر حوزههای فناوری نیز از آن بهرهبرداری کند. دولتآبادی تأکید کرد که موضوع ساخت سلاح برای بسیاری روشن شده، اما آمریکا از این مسئله بهعنوان اهرمی برای طرح موضوعات گستردهتر، از جمله مسائل مرتبط با اسرائیل، روابط منطقهای و سطح بازدارندگی ایران استفاده میکند.
او با اشاره به تحولات جنگهای مدرن و ورود به عرصههای دیجیتال و الکترونیک، معتقد است بازدارندگی صرفاً در چارچوب کلاسیک نظامی قابل تعریف نیست و همین امر بر پیچیدگی معادلات افزوده است. از نظر وی، نمیتوان به اظهارات مقامات آمریکایی در این زمینه اعتماد کامل داشت، زیرا تجربه گذشته نشان داده است که با هر عقبنشینی ایران، مطالبات جدیدی مطرح میشود.
دولتآبادی درباره تحرکات نظامی اخیر نیز اظهار داشت که این اقدامات را نمیتوان صرفاً بازدارندگی یا نمایش قدرت دانست، بلکه بیشتر بیانگر اعلام آمادگی است. با این حال، او احتمال وقوع جنگ گسترده را پایین ارزیابی کرد و گفت ورود آمریکا به جنگی طولانیمدت با تلفات انسانی بالا، با توجه به شرایط داخلی این کشور، دشوار به نظر میرسد. افزون بر آن، حضور گسترده نیروهای نظامی در خلیج فارس با توجه به محدودیتهای جغرافیایی منطقه، میتواند آسیبپذیری بالایی ایجاد کند و هزینههای سنگینی در پی داشته باشد.
به باور او، به دلیل دشواری محاسبه پیامدهای یک درگیری مستقیم، گزینه جنگ چندان قابل اتکا نیست. در عین حال، ایران آمادگی خود را برای مذاکره اعلام کرده و چنانچه گزینه ترجیحی آمریکا گفتوگو باشد، امکان رسیدن به توافق در چارچوب احترام متقابل و حفظ منافع ملی وجود خواهد داشت.
