به گزارش اکوایران، چهلوهفتمین روز از بحران میان ایران و آمریکا، بیش از هر زمان دیگری بوی دیپلماسی میدهد؛ دیپلماسیای که اگرچه هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد، اما نشانههای آن از واشنگتن تا تهران، از اسلامآباد تا پایتختهای عربی منطقه، بهوضوح قابل مشاهده است.
پس از هفتهها درگیری، تهدید، حملات متقابل و نگرانی جهانی از گسترش جنگ در خاورمیانه، اکنون مجموعهای از تحرکات سیاسی و پیامهای هماهنگ، از احتمال شکلگیری یک توافق موقت میان تهران و واشنگتن خبر میدهند؛ توافقی که میتواند نهتنها آتش جنگ را خاموش کند، بلکه مسیر تازهای را برای بازتعریف معادلات امنیتی و انرژی در منطقه بگشاید.
اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا درباره نزدیک بودن توافق با ایران، گزارشهای رسانههای آمریکایی از تدوین یک یادداشت تفاهم ۶۰ روزه، و همزمان حمایت آشکار کشورهای منطقه از روند میانجیگری، همگی نشان میدهد طرفین پس از ماهها تنش، به این جمعبندی رسیدهاند که هزینه ادامه جنگ از هزینه مصالحه بیشتر شده است.
در این میان، بازگشایی تنگه هرمز بهعنوان شاهراه حیاتی انتقال انرژی جهان، به یکی از مهمترین محورهای مذاکرات تبدیل شده؛ مسیری که بسته شدن آن طی هفتههای گذشته، بازار جهانی نفت را در وضعیت اضطراب دائمی قرار داده بود.
با این حال، آنچه اکنون روی میز قرار دارد، بیش از آنکه یک توافق جامع و نهایی باشد، نوعی «توافق برای توقف بحران» به نظر میرسد؛ توافقی موقت که هدف اصلی آن جلوگیری از بازگشت به جنگ تمامعیار و خریدن زمان برای مذاکرات دشوارتر، بهویژه درباره برنامه هستهای ایران، است.
اختلاف روایت تهران و واشنگتن درباره جزئیات توافق نیز نشان میدهد که هنوز فاصله قابل توجهی میان دو طرف وجود دارد. آمریکا از محدودسازی غنیسازی و کنار گذاشتن ذخایر اورانیوم سخن میگوید، در حالی که منابع نزدیک به ایران تأکید دارند موضوع هستهای فعلاً به آینده موکول شده و تمرکز اصلی بر توقف جنگ و کاهش تنش است.
در این میان، اسرائیل بیش از هر بازیگر دیگری با نگرانی تحولات را دنبال میکند. واکنش رسانههای اسرائیلی و سکوت معنادار بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل نشان میدهد تلآویو نگران شکلگیری توافقی است که بتواند بدون تحقق کامل خواستههای امنیتی اسرائیل، به کاهش فشارها بر ایران منجر شود.
از سوی دیگر، ورود فعال پاکستان، قطر، عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه به روند میانجیگری، نشاندهنده شکلگیری اجماعی منطقهای برای جلوگیری از انفجار بزرگتر در خاورمیانه است؛ اجماعی که علاوه بر ملاحظات امنیتی، ریشه در نگرانیهای اقتصادی و انرژی نیز دارد.
اکنون، در حالی که هنوز هیچ توافق رسمی امضا نشده و همه چیز میتواند در واپسین لحظات تغییر کند، منطقه در نقطهای ایستاده که میان دو سناریو در نوسان است: بازگشت دوباره به میدان جنگ یا حرکت به سوی آتشبسی شکننده که شاید مقدمهای برای توافقی گستردهتر باشد.
12:45 |
اختلاف بر سر غنیسازی؛ گره اصلی مذاکرات هستهای ایران
12:30 | محمد المصری، استاد مؤسسه مطالعات عالی دوحه، در گفتوگو با شبکه الجزیره اعلام کرد که مذاکرات مربوط به برنامه هستهای ایران در دور بعدی گفتوگوهای آتشبس میان ایران و آمریکا انجام خواهد شد.
او در اینباره گفت: «در حال حاضر یک چارچوب و یک یادداشت تفاهم برای پایان دادن به مرحله فعلی خصومتها شکل گرفته است و دور بعدی مذاکرات که اهمیت بیشتری دارد، بر توافق هستهای متمرکز خواهد بود.»
این استاد دانشگاه با اشاره به مواضع طرفین افزود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در موضوع غنیسازی اورانیوم ایران خط قرمز مشخصی تعیین کرده است.
او توضیح داد: «ترامپ تأکید دارد که باید یک تعلیق بسیار طولانیمدت در برنامه غنیسازی ایران اعمال شود و همچنین خواستار آن است که ذخایر اورانیوم با غنای بالا نهتنها از ایران خارج شود، بلکه به ایالات متحده منتقل شود.»
المصری در ادامه گفت ایران نیز در موضوع غنیسازی دارای خط قرمزهای خود است، اما در عین حال احتمال نوعی مصالحه وجود دارد.
به گفته او: «فکر میکنم ایرانیها تا حدی اعلام کردهاند که با رقیقسازی اورانیوم با غنای بالا موافق هستند و احتمالاً با انتقال آن به یک طرف ثالث نیز همراهی خواهند کرد، اما بعید است با انتقال آن به آمریکا موافقت کنند.»
او در پایان تأکید کرد که غنیسازی اورانیوم برای ایران یک موضوع اصولی و حقوقی است و تهران آن را حق خود بر اساس قوانین بینالمللی و پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) میداند.
المصری افزود: «به نظر نمیرسد ایران از این موضع عقبنشینی کند، بنابراین این مسئله احتمالاً در هفتههای آینده به یکی از اصلیترین محورهای تعیینکننده مذاکرات تبدیل خواهد شد.»
واکنش بقایی به توافق ترامپ
11:00 | اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: زمانی که مارکوس ژولیوس فیلیپوس، مشهور به فیلیپ عرب، برای جنگ با ایران به شرق لشکر کشید، این نبرد به پیروزی روم ختم نشد، بلکه با صلحی پایان یافت که بر اساس شروط ساسانیان شکل گرفت؛ تا جایی که امپراتور روم ناچار شد با ایران به توافق برسد.
پزشکیان: هیچ تصمیمی بدون اذن رهبری اتخاذ نخواهد شد
10:45 | مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری در دیدار با رئیس و جمعی از مدیران سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به موضوع مذاکرات و نحوه بازتاب آن در رسانهها اشاره کرد و گفت: در مواردی، کلیپهایی از بیانات رهبر شهید انقلاب درباره مذاکره بهگونهای بازنشر میشود که گویا نظام بهصورت مطلق مخالف هرگونه مذاکره بوده است، در حالی که رهبر شهید هیچگاه با مذاکره عزتمندانه، مبتنی بر اقتدار و در چارچوب منافع ملی مخالفت نداشتند و در دیدارهایی که با معظمله داشتیم، نگاه ایشان همواره مبتنی بر حفظ عزت، حکمت و مصلحت نظام بود.
به گزارش ایرنا، او تصریح کرد: هیچ تصمیمی در جمهوری اسلامی ایران خارج از چارچوب شورای عالی امنیت ملی و بدون هماهنگی و اذن مقام معظم رهبری اتخاذ نخواهد شد و هنگامی که تصمیمی در حوزه دیپلماسی اتخاذ میشود، همه دستگاهها، تریبونها و جریانها باید از آن حمایت کنند تا صدایی واحد و منسجم از جمهوری اسلامی ایران به جهان مخابره شود.
رئیسجمهوری افزود: نمیتوان هر فرد یا جریانی صرفاً بر مبنای سلیقه شخصی خود، نسخهای متفاوت برای کشور ارائه دهد؛ چراکه اداره کشور مستلزم تصمیم واحد و تبعیت جمعی است.
وزیر امور خارجه پاکستان: نتیجه مثبت و پایدار از مذاکرات دور از دسترس نیست
10:10 | پاکستان تماس تلفنی به رهبری دونالد ترامپ با رهبران کشورهای منطقه را «گامی مهم» در مسیر تحقق صلح و ثبات منطقهای توصیف کرد.
به گزارش الجزیره، اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، اعلام کرد گفتوگوی تلفنی ترامپ با رهبران پاکستان، عربستان سعودی، ترکیه، قطر، مصر، امارات متحده عربی و اردن، اقدامی مهم در راستای «هدف مشترک صلح، ثبات منطقهای و دستیابی سریع به یک راهحل دیپلماتیک» بوده است.
دار در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، از نقشآفرینی دولت ترامپ، ایران، سازمان ملل متحد و دیگر رهبران منطقهای که در روند میانجیگری مشارکت دارند، قدردانی کرد.
وزیر امور خارجه پاکستان همچنین تأکید کرد: «دستاوردهای این مذاکرات، زمینههایی برای خوشبینی ایجاد کرده است که نشان میدهد دستیابی به نتیجهای مثبت و پایدار امکانپذیر است.»
مواضع رسانههای اسرائیلی نسبت به توافق احتمالی میان ایران و آمریکا
09:45 | به گزارش انتخاب، برخی مواضع رسانههای اسرائیل نسبت به توافق احتمالی واشنگتن و تهران در ادامه میآید:
کانال ۱۲ اسرائیل: ساعات آینده تعیینکننده است و جزئیات راهحل در حال شکلگیری میان ایران و ایالات متحده به نفع اسرائیل به نظر نمیرسد.
یدیعوت آحارونوت: نگرانی فزاینده در اسرائیل از تفاهمات در حال شکلگیری میان ایالات متحده و ایران شکل گرفته
معاریو: پیروزی ایران نزدیک است و اسرائیل باید محاسبات خود را از سر بگیرد، جایگاه خود را در منطقه مشخص کند و ائتلافهای تازهای شکل دهد.
برخی دیگر از رسانههای اسرائیلی «سکوت مطلق» نخستوزیر و دفتر او را نسبت به اخبار مربوط به امضای قریبالوقوع «توافق میان ایران و ایالات متحده» محکوم کردهاند.
جزئیات توافق احتمالی ایران و آمریکا؛ آتشبس ۶۰ روزه و بازگشایی تنگه هرمز
07:30 | بنابه گزارش باراک راوید در آکسیوس، یک مقام آمریکایی اعلام کرد توافقی که ایالات متحده و ایران در آستانه امضای آن قرار دارند، شامل تمدید آتشبس ۶۰ روزهای است که طی آن تنگه هرمز بازگشایی میشود، ایران اجازه فروش آزادانه نفت را خواهد داشت و مذاکرات درباره مهار برنامه هستهای تهران ادامه پیدا میکند.
این توافق از آن جهت اهمیت دارد که میتواند مانع تشدید جنگ و کاهش فشار بر بازار جهانی نفت شود. با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا این روند به توافقی پایدار و بلندمدت منجر خواهد شد یا خیر؛ توافقی که بتواند خواستههای هستهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، را نیز تأمین کند.
آکسیوس نوشت، ترامپ و میانجیهای مذاکرات اعلام کردهاند که این توافق ممکن است روز یکشنبه بهصورت رسمی اعلام شود، هرچند هنوز نهایی نشده و همچنان احتمال شکست مذاکرات وجود دارد.
این مقام آمریکایی جزئیات نسبتاً دقیقی از پیشنویس فعلی توافق ارائه داده که بخش زیادی از آن توسط منابع نزدیک به مذاکرات نیز تأیید شده است. با این حال، طرف ایرانی هنوز این جزئیات را رسماً تأیید نکرده، اگرچه مقامهای تهران نیز از نزدیک بودن توافق سخن گفتهاند.
بر اساس این پیشنویس، دو طرف یک یادداشت تفاهم ۶۰ روزه امضا خواهند کرد که با توافق متقابل قابل تمدید است.
طبق این تفاهمنامه، در طول دوره آتشبس:
- تنگه هرمز بدون دریافت هیچگونه عوارضی باز خواهد بود؛
- ایران متعهد میشود مینهای کارگذاشتهشده در تنگه را پاکسازی کند تا کشتیها بتوانند آزادانه تردد کنند؛
- در مقابل، ایالات متحده محاصره بنادر ایران را لغو کرده و برخی معافیتهای تحریمی را صادر میکند تا ایران بتواند آزادانه نفت بفروشد.
این مقام آمریکایی اذعان کرد که چنین اقدامی برای اقتصاد ایران مزیت قابل توجهی خواهد داشت، اما در عین حال تأکید کرد که بازگشت صادرات نفت ایران به بازار جهانی، به ثبات بازار انرژی نیز کمک میکند.
او افزود هرچه ایران سریعتر مینها را پاکسازی و مسیر کشتیرانی را بازگشایی کند، روند رفع محاصره نیز با سرعت بیشتری انجام خواهد شد.
به گفته این مقام، اصل کلیدی ترامپ در این توافق «تسهیل در برابر عملکرد» است؛ به این معنا که هرگونه امتیاز اقتصادی در برابر اقدامات عملی ایران ارائه خواهد شد.
در همین حال، ایران خواستار آزادسازی فوری داراییهای بلوکهشده و لغو دائمی تحریمها شده، اما طرف آمریکایی اعلام کرده این اقدامات تنها پس از ارائه امتیازات ملموس از سوی تهران اجرایی خواهد شد.
مسائل هستهای همچنان محل مذاکره
این مقام آمریکایی گفت پیشنویس تفاهمنامه شامل تعهداتی از سوی ایران برای عدم حرکت به سمت تولید سلاح هستهای و همچنین مذاکره درباره تعلیق غنیسازی اورانیوم و حذف ذخایر اورانیوم با غنای بالا است.
دو منبع آگاه نیز اعلام کردند ایران از طریق واسطهها، تعهدات شفاهی درباره میزان آمادگی خود برای تعلیق غنیسازی و کنار گذاشتن بخشی از مواد هستهای ارائه کرده است.
بر اساس این توافق، ایالات متحده نیز متعهد میشود در طول دوره ۶۰ روزه درباره لغو تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران مذاکره کند؛ هرچند اجرای این اقدامات به دستیابی به یک توافق نهایی و قابل راستیآزمایی منوط خواهد بود.
همچنین نیروهای آمریکایی که طی ماههای اخیر در منطقه مستقر شدهاند، در طول دوره آتشبس در منطقه باقی خواهند ماند و تنها در صورت دستیابی به توافق نهایی، خارج میشوند.
نکته قابل توجه در پیشنویس تفاهمنامه این است که بر اساس آن، جنگ میان اسرائیل و حزبالله لبنان نیز پایان خواهد یافت.
در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز شنبه در تماس تلفنی با ترامپ، نگرانی خود را نسبت به این توافق ابراز کرده است.
ترامپ: آمریکا و ایران به توافق نزدیک شدهاند
07:00 | دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا روز شنبه در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد که ایالات متحده به دستیابی به توافقی با ایران برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز نزدیک شده است؛ هرچند جزئیات بیشتری درباره این توافق ارائه نکرد.
بنابه گزارش نیویورک تایمز، در حالی که ایران تاکنون واکنش رسمی به این اظهارات نشان نداده، سه مقام ایرانی که به شرط ناشناس ماندن با رسانهها گفتوگو کردهاند، اعلام کردند تهران با یادداشت تفاهمی موافقت کرده که بر اساس آن، جنگ در تمامی جبههها متوقف و تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد.
ترامپ درباره این توافق اولیه که به گفته او «بسیار درباره آن مذاکره شده است»، توضیحات محدودی ارائه داد. با این حال، هنوز مشخص نیست مذاکرات نهایی به تمدید آتشبس کنونی منجر میشود یا اختلافات حلنشده ماههای گذشته، روند توافق را متوقف خواهد کرد.
او در تروث سوشال نوشت که در تماس تلفنی با چندین رهبر عرب درباره یادداشت تفاهمی «مرتبط با صلح» گفتوگو کرده و این توافق در انتظار نهایی شدن از سوی آمریکا، ایران و دیگر کشورهاست.
ترامپ همچنین تأکید کرد: «ابعاد و جزئیات نهایی این توافق در حال بررسی است و بهزودی اعلام خواهد شد.»
با این حال، تا شامگاه شنبه هنوز روشن نبود که واشنگتن و تهران دقیقاً بر سر چه موضوعی به توافق رسیدهاند؛ یا اساساً توافق مشخصی حاصل شده است یا نه.
پیشتر در همان روز، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفته بود تهران و واشنگتن در «مرحله نهایی» تدوین پیشنویس یک تفاهمنامه قرار دارند و «ممکن است بتوانند به راهحلی قابل قبول برای هر دو طرف دست پیدا کنند.»
هنوز مشخص نیست پیشنهادی که مقامهای ایرانی از موافقت با آن سخن گفتهاند، همان طرحی باشد که ترامپ در شبکه اجتماعی خود به آن اشاره کرده است. مقامهای آمریکایی و ایرانی نیز در گفتوگوهای جداگانه، روایتهای متفاوتی از مفاد توافق ارائه دادهاند.
دو مقام آمریکایی اعلام کردند یکی از محورهای اصلی توافق پیشنهادی، تعهد تهران به کنار گذاشتن ذخایر اورانیوم با غنای بالا است؛ موضوعی که از مهمترین نقاط اختلاف میان دو کشور به شمار میرود. به گفته این مقامها، نحوه اجرای این تعهد قرار است به دور بعدی مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران موکول شود.
در مقابل، سه مقام ارشد ایرانی به روزنامه نیویورکتایمز گفتهاند که در این تفاهمنامه اشارهای به سرنوشت برنامه هستهای ایران نشده و تنها مقرر شده همه مسائل هستهای طی ۳۰ تا ۶۰ روز آینده مورد مذاکره قرار گیرد.
به گفته مقامهای ایرانی، تفاهمنامه مورد توافق شامل توقف جنگ در تمامی جبههها، از جمله لبنان، بازگشایی بدون عوارض تنگه هرمز، لغو محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا و آزادسازی ۲۵ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران در خارج از کشور است.
اعلام ترامپ پس از مجموعهای از تلاشهای دیپلماتیک بینتیجه برای جلوگیری از بازگشت درگیریها به جنگی تمامعیار صورت گرفت.
ایالات متحده، اسرائیل و ایران اوایل آوریل، پس از بیش از یک ماه درگیری، با آتشبس موافقت کرده بودند. هدف این آتشبس، فراهم کردن زمینه مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران و همچنین بازگشایی تنگه هرمز عنوان شده بود؛ آبراهی حیاتی برای انتقال نفت و گاز که بسته شدن عملی آن از سوی ایران در روزهای نخست جنگ، باعث افزایش قیمت انرژی در جهان شد.
واکنش اسرائیل
ترامپ اعلام کرد با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز گفتوگو کرده است. اسرائیل در حمله اولیهای که به آغاز جنگ در اواخر فوریه منجر شد، نقش داشت. دفتر نتانیاهو تاکنون واکنشی رسمی به این تحولات نشان نداده است.
همچنین هنوز مشخص نیست توافق احتمالی میتواند درگیریهای جاری اسرائیل با حزبالله لبنان را نیز متوقف کند یا خیر؛ درگیریهایی که آتشبس گستردهتر اعلامشده از سوی ترامپ در ماه آوریل را متزلزل کرده بود.
سه مقام خاورمیانهای نیز اعلام کردهاند رهبران کشورهای عربی و مسلمان در تماس تلفنی با ترامپ، از آخرین پیشنهاد برای پایان دادن به جنگ ایران حمایت کرده و از رئیسجمهور آمریکا خواستهاند این توافق را بپذیرد.
نخستوزیر پاکستان: امیدواریم در آیندهای بسیار نزدیک میزبان دور بعدی مذاکرات باشیم
05:45 | بنابه گزارش انتخاب، شهباز شریف نخستوزیر پاکستان در توییتی نوشت: من به دونالد ترامپ برای تلاشهای فوقالعادهاش در جهت پیگیری صلح و برگزاری تماس تلفنی بسیار مفید و سازنده امروز با رهبران عربستان سعودی، قطر، ترکیه، مصر، امارات، اردن و پاکستان تبریک میگویم.
فیلد مارشال سید عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان در این تماس تلفنی نماینده پاکستان بود و من عمیقاً از تلاشهای خستگیناپذیر او در تمام این فرآیند قدردانی میکنم.
این گفتوگوها فرصتی مفید برای تبادل نظر در مورد وضعیت جاری منطقه و چگونگی پیشبرد تلاشهای صلح در حال انجام برای ایجاد صلح پایدار در منطقه فراهم کرد.
پاکستان تلاشهای صلح خود را با نهایت صداقت ادامه خواهد داد و امیدواریم در آیندهای بسیار نزدیک میزبان دور بعدی مذاکرات باشیم.
المیادین: آنچه میان ایران و آمریکا مطرح است، یک یادداشت تفاهم است
01:20 | به گزارش انتخاب، رسانه المیادین به نقل از منابع خود نوشت: در حال حاضر نگارش نهایی یک توافق چارچوب بین تهران و واشنگتن با میانجیگری پاکستان در حال انجام است.
آنچه مطرح است یک توافق نهایی نیست، بلکه یک یادداشت تفاهم (MOU) است.
این یادداشت تفاهم هیچ بندی درباره پرونده هستهای ایران ندارد. این یادداشت بر پایان دادن به جنگ و ترتیبات کاهش تنش متمرکز است.
همچنین این یادداشت شامل تسهیل حرکت ناوبری (کشتیرانی) در تنگه هرمز، خارج شدن ناوگان آمریکایی از پیرامون ایران، پایان دادن به محاصره نظامی دریایی آمریکا و شامل آزادسازی نیمی از داراییهای مسدود شده ایران که به ۱۲ میلیارد دلار میرسد، میشود.
پس از امضای توافق چارچوب، مهلتی ۳۰ روزه برای دستیابی به توافق هستهای داده میشود.
توافقی برای خرید زمان یا پایان واقعی تنشها؟
تحولات روز چهلوهفتم نشان میدهد خاورمیانه وارد مرحلهای حساس و سرنوشتساز شده است؛ مرحلهای که در آن، همزمان با ادامه بیاعتمادیها و اختلافات عمیق، ارادهای جدی برای جلوگیری از گسترش جنگ نیز در حال شکلگیری است. اگرچه توافق احتمالی میان ایران و آمریکا هنوز قطعی نیست و ابهامهای فراوانی درباره جزئیات آن وجود دارد، اما نفسِ نزدیک شدن دو طرف به یک چارچوب مشترک، خود نشانهای مهم از تغییر فضای سیاسی و امنیتی منطقه به شمار میرود.
با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده که توافقهای موقت، بدون حل ریشهای اختلافات، میتوانند تنها وقفهای کوتاه در مسیر بحران باشند. آینده این روند، نهفقط به مذاکرات هستهای و میزان انعطاف تهران و واشنگتن، بلکه به واکنش اسرائیل، نقش میانجیهای منطقهای و توان طرفین برای حفظ آتشبس وابسته خواهد بود. اکنون جهان در انتظار پاسخ یک پرسش کلیدی است: آیا این توافق آغاز پایان بحران است یا صرفاً توقفی کوتاه پیش از دور تازهای از تنشها؟
