به گزارش اکوایران، تحولات از شامگاه یکشنبه، ۸ شهریور ۱۴۰۵، و با حمله آمریکا به بخشهایی از جزیره لارک آغاز شد. الجزیره به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که نیروهای آمریکایی دو سامانه راکتانداز موشکی ایران را در این جزیره هدف قرار دادهاند. به ادعای این مقام، این سامانهها در حال آمادهسازی برای شلیک موشکهای حامل مینهای دریایی به سمت تنگه هرمز بودند.
دقایقی بعد، خبرگزاری تسنیم از کشته شدن دو نفر و زخمی شدن دو نفر دیگر در حمله پهپادی به لارک خبر داد؛ هرچند در آن مقطع تأکید شد که این آمار اولیه و غیررسمی است.
سپاه پاسداران نیز در ساعت ۲۳:۳۴ با صدور اطلاعیهای ضمن تأیید حمله به لارک، از آن به عنوان اقدامی «تجاوزکارانه» یاد کرد و اعلام کرد که این حمله با «تنبیه متجاوز» پاسخ داده خواهد شد. اندکی بعد، حسین محبی، سخنگوی سپاه، حمله را «خطایی راهبردی و مهلک» خواند و هشدار داد که آمریکا پیامد این تصمیم را هم در عرصه نظامی و هم اقتصادی خواهد پرداخت.
این موضعگیریها در شرایطی مطرح شد که موضوع اصلی اختلاف دو طرف، بیش از هر چیز به تنگه هرمز و کنترل عبور و مرور دریایی گره خورده است؛ آبراهی که در هفتههای اخیر به یکی از مهمترین اهرمهای فشار ایران و در مقابل، یکی از اصلیترین اهداف عملیات آمریکا تبدیل شده است.
پاسخ موشکی ایران؛ اردن وارد معادله شد
نخستین پاسخ رسمی ایران ساعاتی بعد اعلام شد. روابط عمومی سپاه در اطلاعیه دوم خود اعلام کرد که نیروی هوافضای سپاه در عملیاتی ترکیبی موشکی و پهپادی، دو پایگاه هوایی آمریکا در اردن، «ملک حسین» و «الازرق»، را هدف قرار داده است.
سپاه مدعی شد زیرساختهای فنی و تعمیراتی و محل استقرار جنگندههای آمریکایی در این دو پایگاه هدف قرار گرفته و خسارات سنگینی به آنها وارد شده است.
تقریباً همزمان، شبکه فاکسنیوز به نقل از منابع آمریکایی گزارش داد که ایران در حال حمله به نیروهای آمریکایی در اردن است. در ادامه نیز ارتش اردن اعلام کرد که هشت موشک را پس از ورود به حریم هوایی این کشور رهگیری کرده است.
به این ترتیب، دامنه درگیری از محدوده خلیج فارس فراتر رفت و پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه نیز بار دیگر در معرض حملات یا تهدید حمله قرار گرفتند.
در همین حال، گزارشهایی درباره انفجار در پایگاه العدید قطر و پایگاه موفقالسلطی اردن نیز منتشر شد؛ گزارشهایی که در زمان انتشار، بهطور مستقل تأیید نشده بودند.
تهران: مسئولیت ناامنی هرمز با آمریکا و اسرائیل است
وزارت امور خارجه ایران در بیانیهای حمله به لارک را نقض حاکمیت ملی ایران و مغایر با بند ۴ ماده ۲ منشور سازمان ملل دانست و اعلام کرد نیروهای مسلح کشور در چارچوب حق ذاتی دفاع مشروع به حملات پاسخ خواهند داد.
در این بیانیه همچنین اعلام شد که پایگاههای نظامی آمریکا در اردن که به گفته تهران مبدأ و پشتیبان عملیات علیه ایران بودهاند، هدف «ضربات دفاعی و کوبنده» قرار گرفتهاند.
وزارت خارجه ایران در بخش دیگری از بیانیه خود، آمریکا و اسرائیل را عامل اصلی ناامن شدن مسیرهای کشتیرانی در خلیج فارس و تنگه هرمز معرفی کرد و مسئولیت پیامدهای ادامه محاصره دریایی و جنگ اقتصادی را متوجه واشنگتن دانست.
این موضعگیری در حالی است که ایالات متحده نیز تلاش میکند وضعیت هرمز را از منظر دیگری روایت کند: باز نگه داشتن مسیر کشتیرانی و جلوگیری از مینگذاری ایران.
نفتکش در هرمز؛ روایت متضاد تهران و واشنگتن
در همین چارچوب، نیروی دریایی سپاه اعلام کرد یک سوپرنفتکش که قصد عبور از مسیر غیرقانونی جنوب تنگه هرمز را داشته، با دو مین دریایی برخورد کرده و پس از آتشسوزی شدید متوقف شده است.
سپاه هشدار داد کشتیهایی که مقررات اعلامشده برای عبور از تنگه هرمز را رعایت نکنند، با چنین سرنوشتی مواجه خواهند شد و از شرکتهای کشتیرانی خواست به گفته تهران، «تحریکات» آمریکا را دنبال نکنند.
این ادعا در نقطه مقابل روایت دونالد ترامپ قرار دارد. رئیسجمهور آمریکا مدعی شد واشنگتن «کنترل کامل» یا تقریباً کامل تنگه هرمز را در اختیار دارد و تمام مینهای موجود در این آبراه را پاکسازی کرده است.
تضاد این دو روایت نشان میدهد که هرمز صرفاً یک مسئله نظامی نیست؛ بلکه به نبرد بر سر کنترل یک گلوگاه حیاتی انرژی و تجارت جهانی تبدیل شده است.
هشدار درباره شکنندگی وضعیت هرمز
در همین فضای پرتنش، دنیس سیترونوویچ، رئیس سابق میز ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، هشدار داد وضعیت موجود در تنگه هرمز همچنان شکننده است.
او با اشاره به توانایی ایران برای مینگذاری مجدد در آبراه، احتمال بازگشت تهران به استفاده از این اهرم را مطرح کرد و گفت تلاش ایران برای ایجاد اختلال در تردد کشتیها میتواند واکنش دوباره آمریکا را به دنبال داشته باشد.
تحلیل او یک نکته کلیدی را برجسته میکند: حتی اگر آمریکا موفق به مینروبی و بازگشایی مسیرهای کشتیرانی شده باشد، این امر الزاماً به معنای پایان توان ایران برای ایجاد اختلال در هرمز نیست.
در نتیجه، هرگونه تلاش برای تثبیت وضعیت جدید در هرمز میتواند خود به عاملی برای دور تازهای از رویارویی تبدیل شود.
بازار نفت نخستین واکنش را نشان داد
بازار انرژی نیز خیلی زود به تحولات واکنش نشان داد. رویترز گزارش داد که قیمت نفت در معاملات روز دوشنبه بیش از ۲ درصد افزایش یافت و قیمت نفت برنت پس از حمله آمریکا به اهداف ایرانی در جزیره لارک به بالای ۹۰ دلار در هر بشکه رسید.
افزایش قیمت نفت نشان میدهد که بازار، فارغ از ادعاهای دو طرف درباره کنترل هرمز، ریسک اختلال در عرضه و حملونقل انرژی را جدی گرفته است.
اهمیت هرمز نیز دقیقاً از همینجا ناشی میشود؛ هرگونه اختلال پایدار در این آبراه میتواند نهتنها صادرات نفت کشورهای منطقه، بلکه هزینه حملونقل، بیمه کشتیها و قیمت انرژی در بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
در کنار فشار نظامی، دولت ترامپ از تشدید فشار اقتصادی علیه ایران خبر داده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در گفتوگو با آسوشیتدپرس اعلام کرد واشنگتن قصد دارد در همین هفته یک بانک دیگر را تحریم کند. او این اقدام را بخشی از کارزار آمریکا برای قطع ارتباط ایران با نظام مالی بینالمللی توصیف کرد.
بسنت همچنین هشدار داد کشورهایی که به تجارت با ایران ادامه دهند، با فشار آمریکا مواجه خواهند شد و در پاسخ به پرسشی درباره احتمال اعمال تحریم علیه چین گفت: «همه گزینهها روی میز است.»
بنابراین، همزمان با افزایش تنش نظامی در هرمز، آمریکا تلاش دارد فشار اقتصادی را نیز به ابزار محدود کردن توان مالی ایران تبدیل کند؛ رویکردی که میتواند دامنه تقابل را از میدان نظامی به شبکه بانکی و تجارت خارجی گسترش دهد.
پزشکیان: ایران جنگ نمیخواهد، اما پاسخ میدهد
در سوی دیگر، مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران صبح دوشنبه پیش از عزیمت به قرقیزستان برای شرکت در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای، موضعی متفاوت اما همسو با پیامهای پیشین تهران اتخاذ کرد.
او گفت ایران به دنبال جنگ نیست، اما در برابر هرگونه تجاوز «با قدرت و قاطعیت» پاسخ خواهد داد. او همچنین بیثباتی و ناامنی در منطقه را به زیان همه کشورهای منطقه دانست و بر ضرورت همکاری برای تأمین امنیت و توسعه اقتصادی تأکید کرد.
قرار گرفتن این اظهارات در کنار حملات و پاسخهای نظامی شب گذشته، نشاندهنده تلاش تهران برای تفکیک دو پیام است: ایران آغازگر جنگ معرفی نمیشود، اما برای پاسخ به حملات آمادگی دارد.
ترامپ: جنگ تمام شود، قیمت نفت سقوط میکند
در مقابل، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا در تازهترین اظهارات خود تلاش کرد چشمانداز اقتصادی پایان جنگ را برجسته کند. او مدعی شد قیمت نفت و بنزین پس از پایان جنگ «مثل یک موشک اما در جهت مخالف» سقوط خواهد کرد.
ترامپ همچنین بار دیگر بر کنترل آمریکا بر تنگه هرمز تأکید کرد و گفت واشنگتن تقریباً کنترل کامل این آبراه را در اختیار دارد و مینهای دریایی آن را پاکسازی کرده است.
او در بخش دیگری از سخنانش با انتقاد از متحدان آمریکا، به کشورهای عضو ناتو اشاره کرد و گفت واشنگتن میلیاردها دلار برای کمک به متحدان خود هزینه میکند، اما زمانی که از آنها خواسته شد در این بحران به آمریکا کمک کنند، پاسخشان منفی بود. ترامپ در نهایت هشدار داد که این رفتار را «به خاطر خواهد سپرد».
