به گزارش اکوایران، سران آمریکا و چین در حالی به تشریفات و نمایشهای دیپلماتیک پرداختند که بحرانها در حال تشدیدند و فرصت پرداختن به جدیترین تهدیدهای جهان را از دست دادند.
سفری با تشریفات درخشان و دستاورد ناروشن
اکونومیست در گزارشی مینویسد که فهرست بحرانها و تهدیدهای فوری جهان طولانی است. جنگها در ایران، سودان، اوکراین و مناطق دیگر جان انسانها را میگیرند و بازارهای انرژی و مواد غذایی را دچار آشفتگی میکنند. هر هفته گزارشهای تازهای منتشر میشود درباره عوامل هوش مصنوعی که از کنترل مربیان انسانی خود خارج میشوند و بهصورت گروهی و خارج از کنترل در شبکههای دیجیتال حرکت میکنند. در ستادهای نظامی دو کشور نیز مأموریت اصلی فرماندهان آمریکایی و چینی، آماده شدن برای جنگ با یکدیگر و پیروز شدن در آن است؛ جنگی که محتملترین محور آن تایوان است، جزیرهای دموکراتیک که چین آن را متعلق به خود میداند.
اکوایران: نشست رهبران آمریکا و چین اگر چه در ظاهر پرهیاهو و پر زرق و برق بود، اما دستاورد ملموس و مهمی در پی نداشت و در واقع، هدیهای برای «شی» بوده که با استقبال گرم رئیسجمهور ایالات متحده روبرو شده است.
در چنین شرایطی، دو مرد قدرتمند جهان میتوانستند با یکدیگر گفتوگو کنند. آنها میتوانستند بررسی کنند که آیا کشورهایشان محکوماند در همه عرصهها با یکدیگر رقابت کنند، یا اینکه برخی خطرها آنقدر جدی هستند که آمریکا و چین وظیفه دارند با یکدیگر همکاری کرده و مشترکاً با آنها مقابله کنند.
با توجه به نفوذ و سلطه غیرمعمولی که هر دو رهبر بر نظام سیاسی کشور خود دارند، ترامپ و شی میتوانستند درباره چند هدف مشخص و مهم برای نجات جهان به توافق برسند و از دستیاران خود بخواهند آنها را عملی کنند؛ اما دو رهبر در عوض منافع شخصی خود را در اولویت قرار دادند.
دستاوردهای مورد انتظار آمریکا
«دستاوردهای ملموس» یا به اصطلاح زشت و اداری رایج در اجلاسهای دیپلماتیک که طرف آمریکایی علناً دنبال آنها بود، دامنه نسبتاً محدودی داشت. مهمترین آنها این بود که ترامپ و تیمش میخواستند چین موافقت کند صادرات عناصر کمیاب و دیگر مواد معدنی کمیاب و دشواریاب مورد نیاز شرکتهای آمریکایی را افزایش دهد.
دونالد ترامپ در جریان یک ضیافت رسمی دولتی به افتخار شی جین پینگ در اتاق شرقی کاخ سفید، روز پنجشنبه ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، در واشنگتن/عکس از آسوشیتدپرس
آنها همچنین میخواستند چین خرید محصولات کشاورزی از کشاورزان آمریکایی را افزایش دهد، بهویژه در آستانه انتخابات میاندورهای؛ و در نهایت، واشنگتن میخواست چین ارسال تجهیزات و کمک به نیروهای مسلح ایران را متوقف کند و از اهرم نفوذ خود، بهعنوان بزرگترین خریدار نفت ایران، استفاده کند تا ایران را به تلاش برای دستیابی به صلح وادار کند.
از آنجا که مذاکرهکنندگان ترامپ معتقدند چین به تعهدات قبلی خود پایبند نبوده است، آتشبس تجاریای که آمریکا و چین سال گذشته در کره جنوبی بر سر آن توافق کرده بودند، تنها برای دو ماه دیگر تمدید شد؛ نه دو سالی که بنا بر گزارشها چین خواهان آن بود.
دستاوردهای مورد انتظار چین
در طرف چین نیز اهداف شی بیش از آنچه لحن بلندپروازانه او درباره صلح و «پیشرفت بشریت» ممکن است نشان دهد، در خدمت منافع خود چین بود. برای شی، اینکه ترامپ با او بهعنوان یک همتای برابر رفتار کند، یک ضرورت بود؛ نه صرفاً به دلیل غرور شخصی.
انتظار میرود شی سال آینده در کنگره حزب برای چهارمین دوره رهبری خود تلاش کند. اگرچه او عملاً نگرانی چندانی از مخالفت با این طرح ندارد، تا حدی به این دلیل که تمام مخالفان احتمالی پاکسازی شدهاند، اما دیده شدن او در جایگاه یک رهبر با اعتبار جهانی بیشتر میتواند به موقعیتش کمک کند.
برای چین، نبود خبر بزرگ از این سفر دولتی، خودش یک پیروزی است/عکس از EPA
در مورد منافع ملی چین، هدف اعلامشده شی این بود که ترامپ و آمریکا را به نوعی همزیستی مسالمتآمیز متعهد کند که مقامهای چینی آن را «روابط سازنده چین و آمریکا با ثبات راهبردی» مینامند. این عبارت پیچیده در واقع هدفی ساده را توصیف میکند. چین امیدوار است چارچوبی امن پیرامون رقابت دوجانبه با آمریکا ایجاد کند؛ چارچوبی متشکل از خطوط قرمزی که نباید از آنها عبور کرد.
پررنگترین و مهمترین این خطوط قرمز به تایوان مربوط میشوند. چین مدتی است تلاش میکند ترامپ را متقاعد کند که بگوید با تلاش تایوان برای کسب استقلال رسمی مخالف است. این امر تغییری در موضع کنونی آمریکا محسوب میشد؛ موضعی که میگوید واشنگتن از استقلال تایوان حمایت نمیکند.
اگرچه این تفاوت در نگاه اول ممکن است ظریف و پیچیده به نظر برسد، چنین اظهارنظری از سوی رئیسجمهور آمریکا میتواند در تایوان نگرانی ایجاد کند؛ زیرا ممکن است به این معنا تلقی شود که آمریکا در صورت وقوع جنگی که دولت تایوان با رد قطعی حاکمیت پکن آغاز کرده باشد، از این جزیره حمایت نخواهد کرد. در نشست واشنگتن نیز چین بار دیگر این درخواست را مطرح کرد. گزارش رسمی چین از مذاکرات اعلام کرد که مخالفت با تایوان مستقل، پایه و اساس روابط باثبات میان دو کشور است؛ اما هنگامی که شی واشنگتن را ترک کرد، هیچ نشانهای وجود نداشت که ترامپ در این زمینه امتیازی به چین داده باشد.
نسخه چینی «ماگا»
شبکه خبری سیانان در همین رابطه در گزارشی مینویسد: چهار ماه پس از آخرین دیدار ترامپ و شی، دو رهبر آتشبس تجاری را تمدید کردند، به یکدیگر هدیه دادند و از هم ستایش کردند و احتمال همکاری برای مهار خطرات ناشی از توسعهٔ هوش مصنوعی را نیز مطرح کردند. برای نشستی تاریخی که قرار بود به تنشهای فزاینده میان بزرگترین قدرتهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهان بپردازد، سفر شی به واشنگتن نسبتاً بدون حادثه و آرام بود؛ اما برای اهداف خود شی، چین به چیز بیشتری نیاز نداشت.
شی شعار اصلی ترامپ، «آمریکا را دوباره بزرگ کنیم» (MAGA)، را به طرح خود برای «احیای بزرگ ملت چین» تشبیه کرد؛ چشماندازی راهبردی و چنددههای که هدف آن تبدیل چین به یک قدرت جهانی با توانمندیهای نظامی، صنعتی و فناوری در سطح جهانی است؛ اما پیشرفت چشمگیر چین در تحقق این اهداف، مقامهای آمریکایی را به اتخاذ سیاستهای حمایتگرایانه، از جمله محدودیت بر واردات چین، سرمایهگذاری چینی و استفاده چین از فناوریهای آمریکایی، واداشته است.
دونالد ترامپ، ملانیا ترامپ، شی جین پینگ و همسرش پنگ لییوان، در تالار صلیبی کاخ سفید به سمت ضیافت رسمی دولتی در اتاق شرقی، روز پنجشنبه ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، در واشنگتن قدم میزنند/عکس از آسوشیتدپرس
با وجود آنچه پکن تلاش آمریکا برای محدود کردن پیشرفت چین میداند، چین صادرات خود را به سطوح بیسابقه رسانده، در زمینه هوش مصنوعی و رباتیک پیشرفت قابل توجهی داشته و کنترل محکمی بر کالاها و موادی که آمریکا به آنها نیاز دارد، از جمله فلزات عناصر نادر خاکی، حفظ کرده است. مجموع این عوامل به شی اهرم فشار بسیار بیشتری نسبت به آخرین سفرش به واشنگتن داده است. همین امر باعث میشود که برای او، دستکم در شرایط فعلی، غلبه تشریفات بر دستاوردهای ملموس کافی باشد.
یکی از مهمترین اولویتهای شی، کاهش حمایت آمریکا از تایوان است؛ جزیرهای که پکن آن را بخشی از قلمرو خود میداند. قرار دادن این جزیره تحت کنترل حزب کمونیست، یکی از عناصر اصلی هدف شی برای «احیای بزرگ ملت چین» است. به گزارش خبرگزاری دولتی شینهوا، رهبر چین در مذاکرات پشت درهای بسته از ترامپ خواست با استقلال تایوان «مخالفت» کند.
رقابت در حیطه هوش مصنوعی
برخلاف ترامپ در سفرش به پکن، شی بدون گروهی از مدیران ارشد شرکتهای تجاری به واشنگتن سفر کرد. چوی هونگجیان، پژوهشگر روابط بینالملل در دانشگاه مطالعات خارجی پکن، به سیانان گفت نبود نمایندگان شرکتهای بزرگ نشان میدهد که روابط آمریکا و چین هنوز در زمینه تجارت و کسبوکار به پیشرفت قابل توجهی دست نیافته است. چوی گفت: «در حال حاضر، هر دو طرف هنوز در مرحلهای هستند که میخواهند ابتدا وضعیت سیاسی را تا حدی بیشتر تثبیت کنند».
شی از آمریکا خواست توسعه هوش مصنوعی را همراه با چین بهصورت مسئولانه مدیریت کند. توانایی مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی برای خارج شدن از کنترل انسان، موجب افزایش درخواستها برای نظارت بیشتر بر این فناوری شده است؛ بهویژه درباره آمریکا و چین که دو بازیگر پیشرو جهان در این حوزه محسوب میشوند.
ترامپ درحالیکه در کنار یک هلیکوپتر ریاستجمهوری بر روی بالگردگاه جدید ایستادهاند، در جریان بازدید از چمن جنوبی کاخ سفید، پنجشنبه ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، در واشنگتن، با شی گفتگو میکند/عکس از آسوشیتدپرس
درحالیکه مدیران شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی آمریکا، یعنی OpenAI و Anthropic، توافق کردهاند که رقابت برای ساخت مدلهای بهتر باید کندتر شود، ترامپ نگرانیهای مربوط به هوش مصنوعی را «یک فریب» دانسته و گفته است این نگرانیها به نفع چین تمام میشود.
پیشرفت سریع هوش مصنوعی چین، با وجود محدودیتهای آمریکا بر صادرات فناوری، موجب نگرانی مقامهای آمریکایی شده است. آنها شرکتهای چینی را متهم کردهاند که عملاً از مدلهای آمریکایی کپی میکنند و حتی احتمال اعمال تحریم علیه آنها را مطرح کردهاند.
چین نیز تهدید کرده اگر آمریکا برای جلوگیری از پیشرفت هوش مصنوعی چین تلاش کند، اقدامات متقابل انجام خواهد داد؛ اما پیام شی در روز پنجشنبه این بود که روابط دو کشور لزوماً نباید به چنین نقطهای برسد. او گفت: «ما باید در صلح در کنار یکدیگر زندگی کنیم.»
میهمانی به صرف چای؛ بدون دستاورد ملموس
به گزارش نیویورکتایمز، سفر رسمی شی جینپینگ مملو از حرکات تشریفاتی باشکوه و سخنان مؤدبانه بود، اما درباره برخی از فوریترین مسائل جهان امروز، از جمله هوش مصنوعی، آینده تایوان و جنگ در ایران، اعلام سیاست یا تصمیم ملموس چندانی صورت نگرفت. دستکم در فضای عمومی، به نظر میرسید ترامپ بیشتر بر ایفای نقش میزبان تمرکز دارد تا به چالش کشیدن رقیب ژئوپلیتیکی خود.
ترامپ در جریان صرف چای در کاخ سفید با شی، این نشست را «فوقالعاده» توصیف کرد و گفت دو ابرقدرت «پیشرفتهای بزرگی» داشتهاند. شی نیز گفت او و ترامپ «محتوای جدیدی» به روابط دو کشور افزودهاند؛ اما پس از نزدیک به دو روز دیدار و مذاکره، رهبران دو اقتصاد بزرگ جهان و دو قدرت بزرگ هوش مصنوعی، به جز تشریفات و نمایشهای دیپلماتیک، دستاورد چندانی برای ارائه نداشتند.
پنگ لییوان و ملانیا ترامپ روز جمعه در کاخ سفید برای صرف چای به همسران خود، شی و ترامپ، پیوستند/عکس از نیویورکتایمز
دیگر خبری از روزهایی نبود که ترامپ از دیدارهای خود با رهبر چین برای اعلام قراردادهای بزرگ تجاری، مانند خرید دانههای سویا و هواپیماهای بوئینگ، استفاده میکرد. این بار او بر این موضوع تأکید داشت که خودش و شی چقدر با یکدیگر روابط خوبی دارند.
جولیان گِوِرتس، مدیر پیشین بخش چین در شورای امنیت ملی آمریکا در دولت جو بایدن و پژوهشگر کنونی دانشگاه کلمبیا، گفت: «ترامپ بیش از پیش چالش گسترده روابط آمریکا و چین را به مسئلهای محدود، یعنی رابطه شخصی خودش با شی، تقلیل داده است. به نظر میرسد او یا از تلاش پکن برای تبدیل ثبات امروز به محدودیتهای فردای سیاست آمریکا آگاه نیست یا نسبت به آن نگرانی ندارد.»
آنچه درباره آن بیانیهای منتشر نشد
از بسیاری جهات، نشست ترامپ و شی بیش از آنکه به خاطر مواردی که در آن اعلام شد قابل توجه باشد، به دلیل مسائلی که به نظر میرسید دو طرف از تشریح آنها اجتناب کردند، اهمیت داشت؛ البته دولت آمریکا ممکن است در روزهای آینده از پیشرفتهایی خبر دهد. دستیاران و حامیان ترامپ میگویند رابطه شخصی او با شی، بخش مهمی از رویکرد دیپلماتیک وی در قبال چین است.
دو کشور توافق کردند آتشبس تجاریای را که در اکتبر ۲۰۲۵ و در جریان دیدار دو رهبر در کره جنوبی حاصل شده بود، برای مدت کوتاهی تمدید کنند. این توافق به رویارویی اقتصادی فزایندهای که در جریان آن ترامپ تعرفههایی را وضع کرده بود که برای مدتی به ۱۴۵ درصد رسید و شی نیز بیشتر صادرات مواد معدنی حیاتی و آهنرباها را متوقف کرده بود، آرامش بخشیده بود.
ترامپ رهبر یک دولت کمونیستی را به بازدید از آرشیو ملی برای تماشای اعلامیه استقلال برد/عکس از نیویورکتایمز
قرار بود این توافق در ماه نوامبر منقضی شود، اما دو طرف آن را برای دو ماه دیگر تمدید کردند. ترامپ گفت تلاشهای او و شی همچنین «برای کشاورزان بسیار خوب خواهد بود»، اما هیچیک از دو طرف جزئیات بیشتری ارائه نکردند. چین در آخرین دیدار دو رهبر متعهد شده بود خرید محصولات کشاورزی آمریکا را بهشدت افزایش دهد، اما نشانه چندانی وجود ندارد که پکن به این وعده عمل کرده باشد.
در زمینه چگونگی مهار هوش مصنوعی نیز هیچ اعلامیه جدیدی منتشر نشد؛ حتی پس از تابستانی که طی آن عوامل هوش مصنوعی از «محیطهای ایزوله» یا «sandbox»هایی که در آنها آزمایش میشدند خارج شدند، بهطور مستقل حملات سایبری انجام دادند و تلاش کردند آثار اقدامات خود را پنهان کنند. رهبر چین در سخنان آغازین خود بر ضرورت وجود «کنترل انسانی» بر عوامل هوش مصنوعی تأکید کرد؛ موضوعی که ترامپ از پرداختن به آن خودداری کرده است. هنوز مشخص نیست که دو رهبر در مذاکرات خصوصی خود تا چه اندازه درباره این موضوع گفتوگو کردهاند.
تقریباً همین ابهام درباره گفتوگوهای آنها درباره تایوان نیز وجود دارد. به نظر میرسد ترامپ هیچ تعهدی در زمینه تایوان به شی نداده است. دیوید پردو، سفیر آمریکا در چین، به شبکه سیانبیسی گفت رویکرد دولت آمریکا در قبال تایوان تغییری نکرده است.
آلن آر. کارلسون، استاد دانشگاه کرنل که بر روابط آمریکا و چین و امنیت آسیا تمرکز دارد، گفت امتناع ظاهری ترامپ از پذیرفتن خواستههای شی درباره تایوان را میتوان «خبر خوبی برای جایگاه آمریکا و برای این جزیره» دانست؛ بااینحال، او گفت این مسئله همچنین نشانهای از پایین بودن انتظارات از این نشست است.
کارلسون گفت: «اکنون صرفاً از اینکه رئیسجمهور آمریکا حاضر نشده تعهدی را که ۴۰ سال پابرجا بوده، محدودتر کند، احساس آسودگی میکنیم. در برخی محافل، سکوت او بهعنوان یک پیروزی آمریکا تلقی خواهد شد؛ اما در واقع، اگر هنوز کل مسابقه به پایان نرسیده باشد، دستکم ست و گیم را پکن برده است.»
انتظار میرود این دو رهبر بار دیگر در سال جاری دیدار کنند. ترامپ به شی گفت در ماه نوامبر در نشست همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوسیه (APEC) در شنژن چین شرکت خواهد کرد. او بعداً افزود که شی نیز پذیرفته است در ماه دسامبر در نشست گروه ۲۰ در فلوریدا شرکت کند.
