به گزارش اکوایران، لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، و فلاویو بولسونارو، نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل، هیچ‌یک نتوانستند در دور نخست پیروز شوند و به دور دوم راه یافتند؛ هرچند بولسونارو رأی بیشتری به دست آورد.
انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل به دور دوم کشیده شد
به گزارش نیویورک‌تایمز، انتخابات داغ ریاست‌جمهوری برزیل روز یکشنبه، بنا بر اعلام مقامات انتخاباتی، به دور دوم کشیده شد؛ در رقابتی نزدیک که در آن نامزد راست‌گرا از رئیس‌جمهور چپ‌گرای کنونی پیش افتاد؛ رقابتی که ممکن است پیامدهایی گسترده، فراتر از مرزهای این کشور، داشته باشد. فلاویو بولسونارو، نامزد رقیب، ۴۷ درصد آرا را به دست آورد، درحالی‌که رئیس‌جمهور لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا ۴۵ درصد آرا را کسب کرد. با شمارش تمامی آرا، هیچ‌یک نتوانست بیش از ۵۰ درصد لازم برای پیروزی مستقیم را به دست آورد. به این ترتیب، لولا داسیلوا و فلاویو بولسونارو، پسر رئیس‌جمهور پیشین، ژائیر بولسونارو، مجبور شدند برای پیروزی در انتخاباتی که قرار است ۲۵ اکتبر برگزار شود، وارد دور دوم شوند.
به نظر می‌رسید بولسونارو، پسر رئیس‌جمهوری پیشینی که پس از شکست در انتخابات قبلی به دلیل تلاش برای کودتا زندانی شده است، به هدف خود نزدیک‌تر شده باشد. بولسوناروِ جوان‌تر، هنگام سخنرانی برای هوادارانش، اعلام کرد که پیروزی در دور بعدی رأی‌گیری در دسترس است. او گفت: «کلمه، تغییر است. این پایان دوران حزب کارگران است؛» اشاره او به حزبی بود که لولا آن را بنیان گذاشته است.
در سال‌های اخیر، بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین شاهد قدرت‌گیری جریان‌های راست‌گرا بوده‌اند. تازه‌ترین نمونه، انتخابات کلمبیاست که در آن نامزد راست‌گرا موفق به شکست رقیب چپ‌گرای خود شد. پیش از این نیز کشورهایی مانند آرژانتین، السالوادور و پرو شاهد پیروزی احزاب و سیاستمداران راست‌گرا بوده‌اند.
یکشنبه شب، در خیابان‌های شهرهای بزرگ سراسر برزیل، صحنه‌هایی از جشن و سوگواری دیده شد. در سائوپائولو، هواداران بولسونارو با سر دادن شعار، بوق زدن خودروها و به راه انداختن آتش‌بازی، عملکرد او را جشن گرفتند. در مقابل، رافائلا روگل، درمانگر ۴۴ ساله، به گریه افتاد. او در تجمع هواداران لولا گفت: «حالا دیگر پیروزی سخت خواهد بود، چون رأی‌ها آن‌قدر تثبیت شده‌اند.»
لولا نیز به‌سرعت شکست خود را کم‌اهمیت جلوه داد و قول داد در دور دوم تلاش‌های خود برای کسب یک دوره دیگر ریاست‌جمهوری را دوچندان کند. او گفت: «دور دوم، آزمون نهایی است. از فردا، کارزار انتخاباتی جدیدی را آغاز می‌کنیم.» اگر لولا بتواند پس از شکست روز یکشنبه دوباره به رقابت بازگردد، ممکن است نتیجه به‌عنوان رد جناح راست آمریکای لاتین تلقی شود. در شرایطی که بسیاری از رهبران دیگر آمریکای لاتین در حال همسو شدن با ترامپ هستند، لولا بارها در برابر ترامپ ایستاده و به او هشدار داده است که در امور کشورش دخالت نکند.
اگر بولسونارو در دور دوم لولا را کنار بزند، این بزرگ‌ترین پیروزی جناح راستِ رو به صعود در آمریکای لاتین خواهد بود. همچنین فردی به قدرت خواهد رسید که متحدی پرشور برای دونالد ترامپ است و نشان داده که حاضر است به واشنگتن در پیشبرد هدفش برای سلطه در منطقه کمک کند. نامزدهای همسو با رئیس‌جمهور ترامپ در موضوعاتی مانند مبارزه با باندهای مواد مخدر و «ایدئولوژی وُوک»، در هفت انتخابات اخیر منطقه پیروز شده‌اند و برزیل بزرگ‌ترین جایزه باقی‌مانده است. بولسونارو وعده داده روابط تجاری نزدیک‌تری با ایالات متحده برقرار کند.
لولا در برابر بولسونارو
رأی‌گیری، انتخابی آشنا را پیش روی رأی‌دهندگان برزیلی قرار داد: لولا در برابر یک بولسونارو. لولا کارزار انتخاباتی خود را بر محور حفاظت از دموکراسی و حاکمیت برزیل قرار داده است. لولا نامزدی خود را به‌عنوان رأیی برای دموکراسی و تنها راه جلوگیری از بازگشت خانواده بولسونارو به قدرت مطرح کرده است؛ چهار سال پس از آنکه ژائیر بولسونارو، پس از شکست در انتخابات قبلی، تلاش کرد در قدرت باقی بماند. بولسونارو جوان‌تر گفته است که اگر انتخاب شود، برای عفو پدرش و هوادارانی که به دلیل یورش به ساختمان‌های دولتی در ژانویه ۲۰۲۳ به زندان محکوم شده‌اند، تلاش خواهد کرد؛ رویدادی که یادآور حمله به ساختمان کنگره آمریکا بود. پدر او به ۲۷ سال زندان محکوم شده است.
لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل و فلاویو بولسونارو، نامزد ریاست‌جمهوری، در گردهمایی‌های کارزار انتخاباتی در سائوپائولو، برزیل/عکس از نیویورک‌تایمز
بولسونارو در وعده انتقام از نهادهایی که پدرش را محکوم کردند، همچنین وعده داده است قضات دیوان عالی را استیضاح کند و ساختار قضایی را بازسازی کند؛ ساختاری که جنبش او آن را به سانسور صداهای محافظه‌کار متهم می‌کند. بولسونارو در مراسم آغاز کارزار انتخاباتی خود در سائوپائولو در ماه ژوئیه. او امنیت را به یکی از محورهای اصلی برنامه انتخاباتی خود تبدیل کرده است.
انتخابی که رأی‌دهندگان برزیلی با آن مواجه‌اند، به‌سختی می‌توانست روشن‌تر از این باشد. لولا، ۸۰ ساله، یکی از چهره‌های ثابت سیاست چپ‌گرای برزیل است و برای چهارمین دوره ریاست‌جمهوری خود تلاش می‌کند. بولسونارو، سناتور ۴۵ ساله، در سایه پدرش وارد رقابت شده است. لولا در میان زنان، کاتولیک‌ها و رأی‌دهندگان کم‌درآمد محبوب است؛ گروه‌هایی که او را عامل کاهش فقر و نابرابری می‌دانند. بولسونارو از حمایت پرشور مسیحیان انجیلی و برزیلی‌های پردرآمد برخوردار است.
در زمینه امنیت عمومی که یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مردم برزیل است، بولسونارو وعده سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ای مشابه سیاست‌های دیگر رهبران راست‌گرای آمریکای لاتین داده است. او وعده داده باندهای مواد مخدر را گروه‌های تروریستی اعلام کند و پنج زندان با حداکثر تدابیر امنیتی، با الگوبرداری از زندان‌های السالوادور، بسازد. لولا استدلال کرده است که راه اصلی برای از بین بردن این باندها، رویکردی کمتر مبتنی بر قدرت نظامی و بیشتر متمرکز بر هدف قرار دادن سلاح‌ها و منابع مالی آنهاست؛ اما بسیاری از رأی‌دهندگان او را مسئول گسترش گروه‌های تبهکار در سراسر کشور می‌دانند.
هر دو نامزد همچنان در دور دوم با چالش‌هایی مواجه‌اند. بولسونارو ممکن است مجبور شود رأی‌دهندگان میانه‌رویی را که چندان با مواضع سخت‌گیرانه او همراه نیستند، به سوی خود جلب کند. لولا نیز باید رأی‌دهندگان را متقاعد کند که او بهتر می‌تواند با چالش‌های داخلی مقابله کند؛ چالش‌هایی که افزایش بدهی، کاهش قدرت خرید و کاهش اعتماد به دستگاه قضایی را نیز شامل می‌شود. لولا پیش از انتخابات تلاش کرد چنین تصویری ارائه دهد؛ او وعده اصلاح ساختار قضایی، افزایش هزینه‌کرد برای برنامه‌های رفاهی و گسترش برنامه کاهش بدهی را داد. او همچنین شرط‌بندی آنلاین را ممنوع کرد؛ فعالیتی که به تشدید بحران بدهی برزیل کمک کرده است و وعده داد طرح کاهش تعداد روزهای کاری در هفته را پیش ببرد.
بولسوناروی پسر، بهتر از بولسوناروی پدر
در همین رابطه شبکه خبری سی‌ان‌ان می‌نویسد که پیروزی بولسونارو می‌تواند منطقه را بیش از پیش به سمت راست سوق دهد، دونالد ترامپ را در بزرگ‌ترین کشور منطقه آمریکای لاتین به متحدی ایدئولوژیک و قدرتمند مجهز کند و احتمالاً دست واشنگتن را در تلاش برای مقابله با نفوذ چین در سراسر نیمکره تقویت کند.
بولسونارو در مراسم آغاز کارزار انتخاباتی خود در سائوپائولو در ماه ژوئیه. او امنیت را به بخش عمده‌ای از برنامه انتخاباتی خود تبدیل کرد/عکس از نیویورک‌تایمز
میدان نبرد تعیین‌کننده، منطقه جنوب شرقی بود که نزدیک به ۴۰ درصد از واجدان رأی دادن در آن زندگی می‌کنند. فلاویو در این منطقه در ایالت‌های سائوپائولو و میناس گرایس پیروز شد. پیروزی او در میناس گرایس اهمیت نمادین ویژه‌ای دارد: این ایالت در تمامی انتخابات ریاست‌جمهوری از سال ۱۹۸۹ تاکنون به نامزدی رأی داده که در نهایت برنده انتخابات شده است؛ همان سالی که برزیل پس از دوران حکومت نظامی، نخستین انتخابات مستقیم ریاست‌جمهوری خود را برگزار کرد.
این نتیجه نشان می‌دهد بولسونارو که عملکردش فراتر از پیش‌بینی نظرسنجی‌ها بود، صرفاً جنبش سیاسی پدرش را به ارث نبرده است. او ممکن است آن را گسترش نیز داده باشد. او با کارزاری متمرکز بر جرم و اقتصاد، در دور اول تقریباً چهار واحد درصد بیشتر از پدرش در سال ۲۰۲۲ رأی به دست آورد. او به‌شدت بر تصویر پدرش تکیه کرد، اما همزمان تلاش کرد خود را چهره‌ای میانه‌روتر نشان دهد.
برای لولا، این نتیجه یک سؤال ناخوشایند مطرح می‌کند: آیا میراث سیاسی و کارنامه او در دوران ریاست‌جمهوری هنوز می‌تواند اکثریت انتخاباتی را برایش به ارمغان بیاورد؟ ایالت میناس گرایس به توضیح مشکل او کمک می‌کند. لولا در این ایالت ۴۳.۲۱ درصد آرا را به دست آورد؛ بسیار کمتر از ۴۸.۳ درصدی که در دور اول انتخابات سال ۲۰۲۲ کسب کرده بود. او همچنین نتوانست در منطقه شمال شرقی، که پایگاه اصلی حمایت از اوست، به حاشیه پیروزی‌ای که کارزار انتخاباتی‌اش انتظار داشت دست پیدا کند.
دور دوم کماکان چالش‌برانگیز است
نتیجه دور دوم به این بستگی خواهد داشت که چه کسی بتواند رأی‌دهندگانی را که از نامزدهای حذف‌شده حمایت کرده بودند به سوی خود جلب کند و اینکه هر یک از دو طرف تا چه اندازه بتوانند برزیلی‌هایی را که روز یکشنبه در انتخابات شرکت نکردند، بسیج کنند. نامزدهای حذف‌شده در مجموع ۷.۸۲ درصد آرا را به دست آوردند. بخش عمده این آرا به نامزدهای میانه‌راست یا راست‌گرا رسید و این موضوع می‌تواند مزیت دیگری برای بولسونارو ایجاد کند؛ اما عدم مشارکت نیز یک ذخیره بالقوه تعیین‌کننده از آراست. حدود ۲۱ درصد از واجدان شرایط رأی دادن در انتخابات شرکت نکردند و بسیج این افراد می‌تواند در یک انتخابات نزدیک، نتیجه را تغییر دهد.
رأی‌دهندگان در یک حوزه رأی‌گیری در برازیلیا در روز یکشنبه/عکس از آسوشیتدپرس
نظرسنجی‌های پیش از انتخابات روز یکشنبه نشان می‌دادند که دو نامزد در سناریوهای مربوط به دور دوم، در وضعیت مساوی قرار دارند. لولا اکنون باید کسری آرای دور اول را جبران کند؛ آن هم در شرایطی که رأی‌دهندگان درباره قدرت خرید و جرم و جنایت نگرانی دارند؛ موضوعی که بولسونارو آن را به محور اصلی کارزار خود تبدیل کرده است. همچنین رسوایی‌هایی که چهره‌های مهم نزدیک به رئیس‌جمهور را دربر گرفته‌اند، به این مشکلات افزوده‌اند.
بولسونارو در همین حال با یک مزیت دیگر وارد دور دوم می‌شود: شتاب سیاسی فراتر از انتخابات ریاست‌جمهوری. حزب او و متحدانش تعداد زیادی از کرسی‌های سنا و همچنین فرمانداری‌های ایالت‌های مهم را به دست آوردند؛ موضوعی که در صورت پیروزی بولسونارو می‌تواند پشتیبانی قابل‌توجهی در قوه مقننه و مناطق مختلف کشور در اختیار او قرار دهد. انتظار می‌رود دور دوم حتی قطبی‌تر باشد. لولا احتمالاً انتخابات را همه‌پرسی درباره دموکراسی معرفی خواهد کرد، درحالی‌که بولسونارو بر مواضع سخت‌گیرانه خود در قبال جرم و جنایت و همچنین اتهام‌های فساد علیه لولا و حزب او تمرکز خواهد کرد.
ترامپ منافع زیادی در این انتخابات دارد
کمتر کسی در خارج از برزیل به اندازه ترامپ در این دور دوم منافع درگیر دارد. رئیس‌جمهور آمریکا در اوایل کارزار انتخاباتی آشکارا از بولسونارو حمایت کرد و همچنان رابطه‌ای پرتنش با دولت لولا دارد. او در هفته‌های اخیر به‌طور محسوسی سکوت بیشتری اختیار کرده است، اما درباره اینکه کدام نتیجه بیشتر به نفع واشنگتن خواهد بود، ابهام چندانی وجود ندارد.
لولا کارزار انتخاباتی خود را پیرامون محور حفاظت از دموکراسی و حاکمیت برزیل بنا نهاد/عکس از نیویورک‌تایمز
از زمانی که ترامپ به کاخ سفید بازگشته است، هیچ نامزد چپ‌گرایی در یک انتخابات ریاست‌جمهوری در آمریکای لاتین پیروز نشده است. اکنون واشنگتن امیدوار است تغییر ایدئولوژیک در برزیل، بزرگ‌ترین اقتصاد منطقه، ایجاد شود؛ تغییری که به آمریکا کمک کند دکترین «دونرو»ی خود را به‌طور کامل اعمال کند و نفوذ چین را مهار کند.
فرید کهات، کارشناس روابط بین‌الملل و استاد دانشگاه کاتولیک پاپی پرو، به سی‌ان‌ان گفت: «ترامپ پیش از این بولسونارو را در کاخ سفید و دفتر بیضی پذیرفته و تعرفه‌های تنبیهی بر برزیل وضع کرده است؛ تنها انگیزه‌ای که برای این اقدام به نظر می‌رسد، سیاسی است. اینکه ترامپ دوباره به‌طور علنی اظهارنظر نکرده، این واقعیت را تغییر نمی‌دهد که او قبلاً این کار را کرده و سیاست‌های عمومی‌ای اتخاذ کرده که به نفع بولسوناروها بوده است.»
از نظر کهات، احتیاط اخیر ترامپ ممکن است خود بخشی از یک راهبرد باشد. او گفت: «آنها از قبل تصمیم گرفته‌اند که بهتر است حضور کمرنگ‌تری داشته باشند.» دلیل خوبی برای احتیاط وجود دارد. مداخله آشکار ترامپ ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد؛ آن هم در دهمین اقتصاد بزرگ جهان که بسیار کمتر از برخی همسایگانش به واشنگتن وابسته است. کهات گفت: «آنها متوجه شده‌اند که در برزیل، [دخالت] ممکن است به همان شکلی که در هندوراس یا کلمبیا عمل می‌کند، مؤثر نباشد.»
لولا نیز از پرچم حاکمیت ملی به‌عنوان ابزاری انتخاباتی استفاده کرده است. مانوئل آلکانتارا سائس، دانشمند علوم سیاسی و مدیر مرکز بین‌المللی مطالعات سیاسی و اجتماعی (CIEPS-AIP) در پاناما، گفت مداخله دیگری از سوی ترامپ در نهایت می‌تواند به نفع لولا تمام شود. او گفت: «این برای لولا سودمندتر خواهد بود، زیرا احساس مخالفت با دخالت آمریکا در آنجا قوی‌تر است.»
بولسونارو حمایت چه کسانی را در آمریکای لاتین دارد؟
ترامپ تنها متحد منطقه‌ای نیست که از بولسونارو حمایت کرده است. خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، از او حمایت کرد و در مراسم آغاز کارزار انتخاباتی او شرکت کرد؛ مراسمی که در آن به لولا توهین کرد. الکساندر مین، مدیر سیاست بین‌الملل در مرکز تحقیقات اقتصادی و سیاستی، به سی‌ان‌ان گفت: «از آن زمان، متوجه نشده‌ام که میلی تا این اندازه در کارزار انتخاباتی دخالت داشته باشد. فکر می‌کنم شاید احساس کرده‌اند که این کار چندان کمکی نمی‌کند.»
خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، در کنار فلاویو بولسونارو در جریان مراسم اعلام نامزدی او در کنوانسیون حزب لیبرال در سائوپائولو، برزیل، در ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۶، پیراهن تیم ملی فوتبال را در دست دارد و بولسونارو پرچم ملی را نگه داشته است/عکس از خبرگزاری فرانسه
اما عملکرد قدرتمند بولسونارو به‌سرعت باعث جشن و شادی جناح راست در آمریکای لاتین شد. آبلاردو دِ لا اسپری‌یا، رئیس‌جمهور کلمبیا که در ماه ژوئن با حمایت ترامپ پیروز شد، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «خداوند بر کشور برادر ما همان‌گونه رحم کند که بر کلمبیا رحم کرد. تغییر واقعی یعنی شکست دادن چپ.» میلی نیز در ادامه با تبریک به بولسونارو گفت: «قاره آمریکا از شهروندانی تشکیل شده است که می‌خواهند در آزادی زندگی کنند.»
عملکرد بولسونارو در نگاه اول به‌خوبی با چرخش گسترده‌تر آمریکای لاتین به سمت راست سازگار به نظر می‌رسد؛ اما تحلیلگران هشدار می‌دهند که ممکن است ماجرا پیچیده‌تر از این باشد. آلکانتارا سائس گفت در شرایطی که راهبردهای سیاسی بر دشمن‌سازی و «لغو» رقیب استوار شده‌اند، پیشنهادهای سیاستی و وعده‌ها برای متقاعد کردن رأی‌دهندگان مردد «اهمیت بسیار کمی» دارند. او گفت فراتر از هواداران ثابت دو اردوگاه، «بقیه رأی‌دهندگان تحت تأثیر انگیزه‌های دیگری هستند؛ از جمله خستگی و ناامیدی از اینکه از یک سو با نامزدی ۸۰ ساله و از سوی دیگر با نامزدی مواجه‌اند که پسر فردی است که در زندان به سر می‌برد و به دلیل رهبری یک تلاش برای کودتا محکوم شده است.»
این خستگی بازتاب‌دهنده الگویی گسترده‌تر در سراسر آمریکای لاتین است: احزاب حاکم با مشکل بقا در برابر نارضایتی رأی‌دهندگان مواجه‌اند. کهات در این رابطه گفت اگرچه «اکنون دوران بحرانی برای چپ در سراسر منطقه است،» رشته پیروزی‌های راست‌گرایان را لزوماً نباید به معنای تغییر ایدئولوژیک کامل مردم منطقه تفسیر کرد. او گفت: «این به شرایط بستگی دارد، اما لزوماً رد جنبش‌های چپ‌گرا به‌عنوان چنین نیست؛ بلکه رد کسانی است که در دوره‌ای از بی‌ثباتی شدید اقتصادی در قدرت هستند.»
بنابراین دور دوم انتخابات برزیل دو توضیح رقیب درباره تحول سیاسی در حال وقوع در منطقه را محک خواهد زد: آیا آمریکای لاتین در حال تجربه یک چرخش پایدار به سمت راست است، یا رأی‌دهندگان ناراضی صرفاً هر کسی را که در آن زمان در قدرت است مجازات می‌کنند؟
از نظر آلکانتارا سائس، یک خط تقسیم‌بندی دیگر نیز وجود دارد که ممکن است به همان اندازه مهم باشد: اینکه دولت‌های آمریکای لاتین چگونه خود را در قبال ترامپ تعریف می‌کنند. او گفت: «لولا به‌وضوح کسی خواهد بود که هرگز در زندگی‌اش با ابتکار «سپر آمریکا» همراه نخواهد شد، در حالی که بولسونارو چنین خواهد کرد؛» اشاره او به یک ابتکار سیاسی و امنیتی بود که ترامپ مطرح کرده است. او افزود: «بنابراین، به جای چرخش به سمت راست، فکر می‌کنم این بُعدِ طرفدار آمریکا یا مخالف آمریکا است که باید با دقت بیشتری به آن نگاه کنیم.»
به همین دلیل، انتخابات ۲۵ اکتبر درباره چیزی بسیار فراتر از این است که چه کسی برزیل را اداره خواهد کرد. نتیجه می‌تواند به تعیین این مسئله کمک کند که آیا بزرگ‌ترین قدرت منطقه به‌عنوان وزنه تعادلی در برابر چشم‌انداز ترامپ برای نیمکره غربی عمل خواهد کرد یا به یکی از مهم‌ترین متحدان آن تبدیل خواهد شد.
