به گزارش اکوایران، به نظر می‌رسد افزایش شمار حملات در تنگه هرمز و حملات انصارالله یمن به داخل خاک سعودی، دشواری کار ترامپ برای مهار تنش‌ها، دست‌کم تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه آینده در آمریکا، را برجسته کرده‌اند.
به نوشته واشنگتن‌پست، در پی حملات در تنگه هرمز، انتقال محموله‌های نفتی با کندی مواجه شده است؛ آن هم در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، از بازگشت جریان نفت به وضعیت عادی ستایش کرده بود. سطح مخاصمات در حملات اخیر به اندازه‌ای است که طی چند ماه گذشته سابقه نداشته است.
افزایش شمار حملات در تنگه هرمز
این افزایش حملات پس از آن رخ می‌دهد که دولت ترامپ از این موضوع ابراز خرسندی کرده بود که اسکورت کشتی‌ها توسط نیروی دریایی آمریکا باعث شده جریان انتقال نفت به سطحی نزدیک به دوران پیش از جنگ برسد؛ اما بر اساس داده‌های سازمان ملل متحد و شرکت ردیابی دریایی کپلر، هفته گذشته دست‌کم ۹ کشتی در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفتند؛ سطحی از حملات به کشتیرانی که از ماه ژوئیه، یعنی زمانی که ایالات متحده تشویق کشتی‌ها به عبور از این آبراه بدون کسب اجازه از تهران را آغاز کرد، مشاهده نشده بود.
اکوایران: اعضای تیم امنیت ملی ترامپ هفته گذشته در نشستی در کمپ دیوید در ایالت مریلند، درباره راهبرد آمریکا در قبال ایران و انصارالله یمن گفت‌وگو کردند. پس از آن، ارتش آمریکا گزینه‌های تازه‌ای برای عملیات در ایران آماده کرد تا ترامپ آنها را بررسی کند.
بر اساس داده‌های کپلر، از زمان افزایش حملات ایران، حجم نفت خامی که از تنگه هرمز عبور می‌کند، به‌شدت کاهش یافته است. هم‌زمان، جنگ میان حوثی‌ها و نیروهای یمنیِ مورد حمایت عربستان سعودی نیز شدت گرفته و حوثی‌ها زیرساخت‌های نفتی عربستان را هدف قرار داده‌اند. پس از دوره‌ای که ادعا شد جریان انتقال نفت به سطح پیش از جنگ بازگشته بود و روز جمعه نزدیک به ۱۶ میلیون بشکه نفت خام از این آبراه عبور کرد، حجم انتقال نفت تا روز دوشنبه به نصف این میزان کاهش یافت.
گزارشی در دست نیست که نشان دهد روز دوشنبه گازوئیل، بنزین یا دیگر فرآورده‌های پالایش‌شده نفتی از تنگه هرمز عبور کرده باشند. پیش از جنگ، به‌طور متوسط روزانه ۳٫۶ میلیون بشکه از این فرآورده‌ها از تنگه عبور می‌کرد. در پی افزایش حملات، قیمت نفت روز پنجشنبه حدود ۵ درصد جهش کرد و نفت خام برنت، شاخص جهانی قیمت نفت، به بشکه‌ای ۱۰۵ دلار رسید.
نفت خام برنت، شاخص بین‌المللی قیمت نفت، با رشد ۴٫۱ درصدی در سطح ۱۰۴ دلار و ۲۷ سنت در هر بشکه بسته شد. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت، شاخص آمریکا، نیز با افزایش ۴٫۱ درصدی به ۹۱ دلار و ۸۷ سنت در هر بشکه رسید. جهش قیمت انرژی بر بازار سهام و بازده اوراق خزانه‌داری آمریکا فشار وارد کرد.
تغییر دوباره بازی و پندار سقوط قیمت نفت به سرعت موشک؛ کدام طرف دست بالا را دارد؟
نیروهای آمریکایی که در تلاش‌اند فشار بر بازارهای جهانی انرژی را کاهش دهند، طی هفته‌های اخیر عملیات خود را در تنگه هرمز گسترش داده‌اند تا نفتکش‌ها بتوانند برخلاف خواست ایران از این آبراه عبور کنند.
به گفته اندرو لیبر، پژوهشگر غیرمقیم برنامه خاورمیانه در بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، از ماه آوریل تاکنون، ایران و ایالات متحده بارها از نظر اینکه کدام طرف دست بالا را دارد، جایگاه خود را تغییر داده‌اند. لیبر گفت: «این هفته روشن شده است که ایران همچنان تا حدی قدرت تعیین میزان نفتی را دارد که از منطقه خارج می‌شود.»
کشتی‌های لنگر انداخته در سواحل عمان/عکس از خبرگزاری فرانسه
دفتر عملیات تجارت دریایی بریتانیا روز چهارشنبه از حمله‌ای جداگانه به یک کشتی در نزدیکی سواحل قطر، در صدها مایلی تنگه هرمز، خبر داد. جزئیات این حادثه همچنان در حال روشن شدن است. داده‌های سازمان ملل نشان می‌دهد که در هفته منتهی به روز یکشنبه، ۹ کشتی هدف حمله قرار گرفتند. داده‌های کپلر نیز حاکی از آنند که در هفته منتهی به همان روز، ۱۰ نفتکش در داخل تنگه هرمز مورد حمله قرار گرفتند. در گزارش کپلر آمده است: «این بیشترین تعداد حملات در یک هفته طی سال جاری است؛ درحالی‌که پیش از این، بیشترین رقم هفتگی ۶ مورد بود. تمام حملاتی که از ۲۸ سپتامبر گزارش شده‌اند، نفتکش‌ها را هدف قرار داده‌اند.» آمار حملات در تنگه هرمز اغلب با یکدیگر مطابقت ندارند؛ زیرا سازمان بین‌المللی دریانوردی، نهاد وابسته به سازمان ملل که بر کشتیرانی نظارت دارد، برای تأیید اطلاعات در مقایسه با سایر سازمان‌ها به زمان بیشتری نیاز دارد.
ماه گذشته، ترامپ ایران را متهم کرد که با افزایش حملات، در تلاش است بر انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر تأثیر بگذارد؛ انتخاباتی که در آن او و حزب جمهوری‌خواه به دلیل بالا بودن قیمت نفت با فشار سیاسی مواجه‌اند. از سوی دیگر، مقام‌های ایرانی می‌گویند پیامدهای سیاسی این بحران برای آمریکا، بخشی از محاسبات تهران را تشکیل می‌دهد. علی محمدی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گفت: «به نظر می‌رسد ترامپ باور دارد که با پایان جنگ، قیمت نفت مانند یک موشک به‌سرعت سقوط خواهد کرد. بااین‌حال، او باید درک کند که تصمیم درباره زمان پایان این جنگ در اختیار ملت ایران است؛ و آنچه ممکن است به همان سرعت سقوط کند، دولت او و جایگاه سیاسی‌اش خواهد بود».
احتمال شکل‌گیری یک چرخه تشدید تنش؛ پایان خویشتنداری؟
به گفته نیسان رفعتی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران: «تسلط خفه‌کننده ایران بر این گلوگاه راهبردی، یعنی تنگه هرمز، بدون تردید کاهش یافته است و افزایش حملات ایران با این هدف انجام می‌شود که نشان دهد تهران همچنان توانایی پاسخ‌گویی و تلافی را دارد».
اکوایران: تحلیلگران معتقدند ترامپ عملکرد خوب در انتخابات را به منزله تأییدی بر حملات مجدد تلقی خواهد کرد، اما شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات نیز به همان اندازه می‌تواند او را به حمله دوباره به ایران ترغیب کند؛ چرا که او محاسبه خواهد کرد در آن مقطع چیز زیادی برای از دست دادن ندارد.
رفعتی گفت ایران با این حملات پیام می‌دهد که این وضعیت «بدون پاسخ نخواهد ماند و همچنان می‌تواند در بازارها بی‌ثباتی ایجاد کند». او افزود: «احتمال شکل‌گیری یک چرخه تشدید تنش همچنان بسیار جدی است. ... ترجیح ایران این است که با توافقی که به آتش‌بس منجر شود، از این وضعیت خارج شود. اما در نبود چنین توافقی، این کشور از تشدید نظامی تنش به‌عنوان روی دیگر سکه استفاده می‌کند.»
الکس وطنخواه، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، گفت: «ایران عمدتاً تا زمانی که زیرساخت‌های انرژی‌اش هدف قرار نگرفته بودند، به سراغ حمله به زیرساخت‌های انرژی نمی‌رفت. اما این پرسش بزرگی وجود دارد که آیا حوثی‌ها هم دلیلی برای خویشتنداری دارند یا نه. ایران چیزهای زیادی برای از دست دادن دارد، اما در مورد حوثی‌ها، دیگر چه چیزی باقی مانده که بتوان آن را منفجر کرد؟ شما با طرفی روبه‌رو هستید که هیچ محدودیتی برای خود قائل نیست.»
آرایش نظامی، بدون تمایل به درگیری تمام‌عیار
در رابطه با نقش احتمالی انصارالله یمن در درگیری‌های کنونی وال‌استریت ژورنال در گزارشی می‌نویسد که ایران و متحدان حوثی آن در یمن، شامگاه چهارشنبه و صبح پنجشنبه، در حملاتی جداگانه ضربه‌ای دوگانه به تولیدکنندگان نفت خلیج فارس وارد کردند. این حملات باعث افزایش شدید قیمت نفت شد و احساس امنیت در پایتخت عربستان سعودی را بیش از پیش از بین برد.
از جمله اهداف حوثی‌ها در روز پنجشنبه، فرودگاهی بود که به ریاض، پایتخت عربستان سعودی، خدمات‌رسانی می‌کرد/عکس از خبرگزاری رویترز
عربستان سعودی روز جمعه اعلام کرد حملات روز پنجشنبه به فرودگاه، سه کشته بر جای گذاشت که یکی از آنها خلبان شرکت هواپیمایی ملی این کشور، سعودی‌ایر، بود. در این بیانیه همچنین آمده است که افراد دیگری زخمی شده‌اند. به گفته مقام‌های سعودی، حملات یک هواپیما و تأسیسات فرودگاه را هدف قرار دادند، اما جزئیات بیشتری ارائه نشد.
یک نفتکش حامل نفت و مواد شیمیایی در نزدیکی قطر، اواخر شامگاه چهارشنبه هدف چند پرتابه قرار گرفت. بر اساس گزارش شرکت اطلاعات دریایی ونگارد و آژانس عملیات تجارت دریایی بریتانیا، این حمله تلفاتی به همراه داشت. پس از حمله به کشتی، حوثی‌ها روز پنجشنبه حملاتی را در ریاض انجام دادند که به هواپیماهایی در فرودگاه بین‌المللی این شهر آسیب رساند و ساکنان را وادار کرد پناه بگیرند. این حملات سومین روز متوالی حمله به پایتخت عربستان بود.
به گفته تحلیلگران، تهران با افزایش حملات به کشتی‌ها می‌کوشد بن‌بست در تنگه هرمز را بشکند و فشار بر واشنگتن را برای دستیابی به توافقی دیپلماتیک افزایش دهد. این اقدامات نظامی محدود می‌توانند قیمت نفت را بالا ببرند و پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای بر دونالد ترامپ فشار وارد کنند، بی‌آنکه به یک رویارویی نظامی تمام‌عیار دیگر منجر شوند؛ رویارویی‌ای که حتی تهران نیز تردید دارد بتواند در آن پیروز شود. مقام‌های آمریکایی معتقدند به تعویق انداختن تصمیم درباره ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران، فشار بر تهران را برای پذیرش امتیازهای عمده، از جمله در برنامه هسته‌ای این کشور، افزایش خواهد داد.
آندریاس کریگ، مدرس ارشد دانشکده مطالعات امنیتی کینگز کالج لندن، گفت: «ایران آشکارا در حال افزایش فشار است، درحالی‌که واشنگتن هم لحن خود و هم آرایش نظامی‌اش را سخت‌تر می‌کند؛ اما هیچ‌یک از دو طرف هنوز دیپلماسی را کنار نگذاشته‌اند. دقیقاً همین مسئله است که شرایط کنونی را تا این اندازه خطرناک می‌کند. هر دو طرف می‌کوشند موقعیت خود را در مذاکرات تقویت کنند، درحالی‌که تنها یک حادثه جدی می‌تواند آنها را وارد جنگی بسیار گسترده‌تر کند.»
حملات شدید انصارالله به ریاض
ترامپ روز پنجشنبه گفت آمریکا پیش از انتخابات به ایران حمله نخواهد کرد و دلیل این تصمیم را مذاکرات «سازنده» با تهران عنوان کرد. ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ما در هیچ زمانی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهیم کرد.» او همچنین درخواست‌های عربستان سعودی برای دریافت کمک نظامی مستقیم آمریکا علیه حوثی‌ها را نپذیرفته است؛ هرچند پنتاگون همچنان اطلاعات اطلاعاتی و حمایت‌های دیگری در اختیار ریاض قرار می‌دهد.
جنگجویان وفادار به حوثی‌ها در جریان تجمع اخیر در صنعا، پایتخت یمن، شرکت می‌کنند/عکس از خبرگزاری فرانسه
تولیدکنندگان نفت به‌طور فزاینده‌ای به جابه‌جایی نفتکش‌ها تحت حفاظت آمریکا، انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر در خارج از تنگه هرمز و خطوط لوله‌ای متکی شده‌اند که به‌طور کامل این تنگه را دور می‌زنند. عربستان سعودی نیز پس از تعمیر بخشی از خسارت‌های واردشده به خط لوله شرق به غرب این کشور، صادرات نفت از سواحل خلیج فارس و دریای سرخ را از سر گرفته است. این خط لوله ماه گذشته هدف حمله قرار گرفته بود.
تشدید حملات انصارالله به شهرها و تأسیسات نفتی عربستان نشان می‌دهد که در مقایسه با ایران، احتیاط کمتری به خرج می‌دهند. حوثی‌ها پس از آن حملات خود در داخل عربستان را افزایش دادند که ریاض کارزاری را برای بازپس‌گیری مناطق تحت کنترل آنها در یمن آغاز کرد. در واکنش به ضدحمله تحت رهبری عربستان، حملات دوربرد حوثی‌ها به ریاض به رویدادی روزانه تبدیل شده است. این شهر بیش از ۵۰۰ مایل در شمال مناطق درگیری در یمن قرار دارد. حوثی‌ها روز پنجشنبه اعلام کردند که هواپیماهای عربستان سعودی چندین حمله هوایی را در مناطق تحت کنترل آنها در یمن انجام داده‌اند. به گفته این گروه، حملات شبکه‌های مخابراتی در صنعا، پایتخت یمن، فرودگاه حدیده و شهر اِب را هدف قرار داده و چندین کشته و زخمی بر جای گذاشته‌اند.
عبدالملاک الحوثی، رهبر حوثی‌ها، روز پنجشنبه در یک سخنرانی تلویزیونی گفت: «آتش حملات به اهداف سعودی متوقف نشده است و هشدارها و حملات همچنان تشدید می‌شوند.» او افزود: «حکومت عربستان سعودی نمی‌تواند به اهداف خود برای تسلط بر یمن دست یابد.»
در تازه‌ترین حمله روز پنجشنبه به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، دست‌کم دو هواپیما هدف قرار گرفتند. ساکنان بخش‌های مختلف شهر گفتند صبح پنجشنبه دست‌کم پنج انفجار بسیار مهیب شنیده‌اند، اما مقام‌ها هیچ هشدار یا اخطاری از طریق تلفن‌های همراه برای آنها ارسال نکرده بودند. بعدازظهر همان روز، یک هواپیمای مسافربری خالی در ترمینال چهار فرودگاه ریاض، که پروازهای داخلی را مدیریت می‌کند، هدف قرار گرفت. در پی این حملات، ده‌ها پرواز ورودی لغو شدند یا مسیرشان تغییر کرد.
یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثی‌ها، در بیانیه‌هایی جداگانه گفت فرودگاه با یک موشک بالستیک و دو موشک کروز هدف قرار گرفته است. ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی اعلام کرد که روز پنجشنبه دو موشک بالستیک را رهگیری و منهدم کرده است. این دست‌کم سومین بار از روز سه‌شنبه بود که فرودگاه هدف حمله قرار می‌گرفت. مقام‌های حوثی روز سه‌شنبه، در واکنش به حملات هوایی و موشکی ائتلاف به نیروهایشان در یمن، وعده داده بودند پاسخ خواهند داد. حوثی‌ها بارها به «تمام خطوط هوایی بین‌المللی که از حریم هوایی عربستان سعودی استفاده می‌کنند» هشدار داده‌اند پروازهای خود را متوقف کنند؛ به‌استثنای پروازهایی که از فراز شهرهای مقدس مکه و مدینه عبور می‌کنند.
