به گزارش اکوایران- ایران پیشتر تأمینکننده اصلی مغزها، خرما و خشکبار برای این کشورها بود، اما با اعمال ممنوعیت، جریان مستقیم این کالاها عملاً متوقف شده است. اسن عبدالرمانوف، واردکننده مستقر در بیشکک، گفت: تنها راه باقیمانده بازصادرات از طریق کشورهای ثالث است که حجم آن بسیار محدود است.
رضا سلطانی، مدیر زنجیرهای سوپرمارکت در دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، اظهار داشت که برخی اقلام هنوز به صورت محدود وارد میشوند، اما مشکلات لجستیکی، کنترلهای مرزی و کاهش اعتماد اقتصادی در بین کسبوکارها، روند عرضه را شدیداً کاهش داده است.
اثر تحریمها و وابستگی به ایران
ایران بخشی از بازارهای آسیای مرکزی را در دوران تحریمهای غرب ایجاد کرده بود و کشورهای منطقه جزو معدود خریداران مطمئن آن بودند. با این حال، تاجیکستان و قرقیزستان به دلیل محدودیت مالی، ظرفیت چندانی برای مقابله با شوک قیمت ناشی از کاهش عرضه ندارند.
در سال ۲۰۲۵، حدود ۱۳٪ از واردات قرقیزستان از ایران اقلام غذایی شامل پسته، خرما، میوه خشک، سبزیجات خارج از فصل و محصولات لبنی بود. عبدالرمانوف گفت: کالاهای ایرانی کیفیت و قیمت مناسبی داشتند، اما اکنون بین کالاهای گرانتر روسیه و ترکیه یا محصولات ارزان بازار چین مجبور به انتخاب هستیم.
افزایش قیمتها و محدودیت تنوع
در بازارهای دوشنبه، فروشندگان هشدار میدهند که هیچ تأمینکننده جایگزین نمیتواند کمبود تنوع کالاها را جبران کند و قیمتها پیش از جنگ قابل دستیابی نیست. احسان شریپوف، فروشنده زعفران و پسته ایرانی، گفت: قیمت پسته ۱۵٪ افزایش یافته است. قبلاً هر کیلو ۱۰۰ سامانی بود، اکنون ۱۱۵ سامانی است.
نیگورا فاضلالدین، یکی از خریداران، افزود: ادویهجات ایرانی مانند پاپریکا تقریباً ۱۰ تا ۱۵ روز پس از آغاز جنگ از بازار ناپدید شد و اکنون با قیمت بالاتر بازگشته است.
چالش تأمین غذا و جستجوی جایگزینها
تحلیلگر آسیای مرکزی، بروس پَنیر، گفت ترکمنستان به دلیل مناطق بیابانی، بیشترین آسیب را دیده است: مردم با کمبود کالاهای اساسی روبهرو هستند و هیچ راهحل فوری وجود ندارد.
تلاش برای یافتن تأمینکنندگان جایگزین در روسیه، چین و ترکیه آغاز شده، اما کالاها متفاوت و غیرقابل تعویض هستند. کالاهای روسیه گرانتر اما بدون تعرفه وارد میشوند، محصولات چینی محدوده سبزیجات را پوشش میدهند و ترکیه به دلیل تغییر مسیر صادرات، هزینههای لجستیکی ۲۰ تا ۳۰ درصد بالاتری دارد.
عبدالرمانوف هشدار داد: برای خشکبار به ازبکستان نگاه میکنیم، اما هزینهها ۱۵ تا ۲۰٪ افزایش یافته و معلوم نیست این وضعیت یک ماه طول بکشد یا دائمی باشد.
ریسکهای اقلیمی و آینده نامطمئن
پَنیر افزود که با وجود ظرفیت ازبکستان و قزاقستان برای جبران بخشی از کمبودها، پدیده النینو میتواند تولید را کاهش دهد و شکاف وارداتی آسیای مرکزی را سختتر پر کند. عبدالرمانوف گفت: در حال حاضر، ما گروگان وضعیت سیاسی هستیم.
