به گزارش اکوایران، اختلافات فزاینده میان دو متحد دیرینه آمریکا در خلیج فارس، عربستان و امارات، این بار به مرحلهای رسیده که نهتنها معادلات منطقهای، بلکه محاسبات کاخ سفید را نیز تحت تأثیر قرار داده است. از جنگ یمن و بحران سودان تا رقابت در آفریقا و پرونده روابط با اسرائیل و چین، ریاض و ابوظبی درگیر نبردی چندلایه برای تثبیت نفوذ خود هستند؛ نبردی که در نهایت یک هدف مشترک دارد: جلب نظر ترامپ و تبدیل شدن به شریک ترجیحی او در خاورمیانه جدید.
لابیگری آشفته
به گفته کارشناسان، امارات به واسطه سیاستهای چندسال اخیر، اسرائیل را در کنار خود دارد، اما ثروت و جهانبینی عربستان ممکن است برای ترامپ جذابتر باشد. به نوشته میدل ایست آی، متحدان ثروتمند آمریکا در خلیج فارس زمانی درگیر خصومتی تلخ بودند که ریشه در اختلافهای ایدئولوژیک و کینههای قدیمی داشت. ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، وارد این مناقشه شد و یکی از طرفها را از تریبون کاخ سفید بهشدت مورد حمله قرار داد. این اتفاق در سال ۲۰۱۷ رخ داد. کشوری که ترامپ به آن تاخت، قطر بود؛ اقدامی که به درخواست امارات و عربستان انجام شد. اکنون، نزدیک به یک دهه بعد، این دو متحد سابق خود وارد نزاعی جدی شدهاند؛ نزاعی که خطوط نبرد آن از مرز غربی عمان تا رود نیل امتداد یافته است. اما این بار و همزمان با افزایش تنش میان امارات و عربستان، ترامپ به طرز غیرمعمولی سکوت کرده است.
اکوایران: اتحاد دیرینه عربستان و امارات در معرض چالشهای جدید؛ چگونه رقابتهای سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی روابط دو قدرت خلیج فارس را به نقطه تنش رساند؟
یک سفیر سابق آمریکا در یکی از کشورهای خلیج فارس در آن زمان گفته بود:«ترامپ هرگز نباید در جریان محاصره قطر جانب یکی از طرفها را میگرفت. این یکی از درسهایی است که او گرفت. او حالا خیلی بیشتر میداند. دولت اول ترامپ حتی نمیدانست آمریکا پایگاه هوایی العدید را در قطر دارد. آنها فقط به امارات گوش میدادند»،. امارات و عربستان سعودی به شکلی چشمگیری از هم فاصله گرفتهاند. در اوایل ژانویه، عربستان حملاتی را علیه جداییطلبان یمنیِ مورد حمایت ابوظبی آغاز کرد و متعاقباً شورای انتقالی جنوب (STC) را از بخشهایی از جنوب و شرق یمن بیرون راند. این دو کشور همچنین در آفریقا با یکدیگر اختلاف دارند. ریاض در حال مذاکره با پاکستان برای تأمین سلاح برای ارتش سودان است تا علیه نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) استفاده شود؛ نیروی شبهنظامیای که از حمایت امارات برخوردار است. همزمان، در لیبی، عربستان و مصر در حال لابیگری با خانواده خلیفه حفتر، فرمانده نظامی شرق لیبی، هستند تا روابط خود را با امارات قطع کرده و ارسال سلاح و سوخت به RSF را متوقف کنند.
داستان خیانت به خدا
هفته گذشته، یک روزنامه سعودی مقالهای منتشر کرد که در آن ادعا شده بود امارات بهعنوان اسب تروای اسرائیل در جهان عرب عمل میکند و سیاست خارجی آن خیانت به خدا است. امارات نزدیکترین شریک عربی اسرائیل محسوب میشود. مفسران اسرائیلی و اماراتی، ریاض را به یهودستیزی متهم کردهاند و گفتهاند که عربستان در پی تضعیف «توافقنامه ابراهیم» ترامپ است؛ توافقهای عادیسازیای که ترامپ آنها را مهمترین دستاورد سیاست خارجی خود میداند. همانند محاصره قطر یک دهه پیش، هر دو طرف در تلاشاند روایت مورد نظر خود را غالب کنند و در این میان ترامپ جایزه اصلی است. برخی تحلیلگران میگویند جرقه شکاف میان امارات و عربستان به تصمیم محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، برای لابیگری نزد ترامپ علیه امارات به دلیل حمایت این کشور از RSF در سودان در ماه نوامبر بازمیگردد.
ویلیام آشر، تحلیلگر ارشد سابق خاورمیانه در سیا، به میدل ایست آی گفت:«اطمینان دارم که پشت صحنه، تلاشهای دیوانهواری از سوی هر دو طرف برای جلب نظر ترامپ در جریان است تا او را از سکوت خارج کنند. هر طرف یا حامیانش میخواهند آخرین کسی باشند که در گوش ترامپ زمزمه میکند.» او افزود: «اما هیچ نشانهای ندیدهام که او طرفی را انتخاب کند، و فکر نمیکنم انتخاب بین این دو از نظر راهبردی به نفع آمریکا باشد.»
رد پول را بگیرید!
به گفته مقامهای فعلی و سابق آمریکایی و عربی مهمترین عامل برای تمایل ترامپ به یک طرف یا طرف دیگر، عامل شخصی است؛ تفاوت با سال ۲۰۱۷ در این است که ترامپ و خانوادهاش اکنون منافع گستردهای در سراسر خلیج فارس دارند. کسبوکار خانوادگی ترامپ در ژانویه از پروژههای لوکس ۱۰ میلیارد دلاری در عربستان رونمایی کرد. اما عربستان تنها مقصد برند ترامپ نیست. یک برج لوکس در دبی در حال ساخت است و زمینهای گلفی در قطر و عمان نیز در برنامه قرار دارند. با این حال، تمام این قراردادها به شرکت دار الارکان، غول ساختوساز با روابط نزدیک با دولت عربستان بازمیگردد. ترامپ سه مشاور کلیدی در خاورمیانه دارد: دامادش جرد کوشنر، دوست میلیاردر و همبازی گلف او استیو ویتکاف و میلیاردر لبنانی-آمریکایی با علاقه به تاریخ عثمانی و کتوشلوارهای یقهاُج، یعنی تام باراک.
کوشنر برای شرکت سرمایهگذاری خصوصی خود، «Affinity Partners»، از عربستان، امارات و قطر سرمایه دریافت کرده است. ویتکاف پیش از ورود به دولت با قطر قراردادهای تجاری داشت و بعدها با شیخ بن زاید آل نهیان، مشاور امنیت ملی امارات، در مدیترانه سفر دریایی کرد. امارات همچنین ۲ میلیارد دلار در یک شرکت رمزارزی که توسط پسر ویتکاف، زک، و پسران ترامپ، اریک و دونالد جونیور، تأسیس شده، سرمایهگذاری کرده است. در مجموع، ترامپ، مشاورانش و خانوادهاش در سراسر خلیج فارس منافع مالی دارند؛ موضوعی که انتخاب یک طرف را دشوار میکند. با این حال، برای رئیسجمهوری که به معاملهگری در سطح ملی علاقهمند است، عربستان فرصتهای بیشتری ارائه میدهد.
امارات متعهد شده است ۱.۴ تریلیون دلار در اقتصاد آمریکا، عمدتاً در حوزه هوش مصنوعی، سرمایهگذاری کند؛ در حالی که وعده سرمایهگذاری عربستان در آخرین سفر ولیعهد به کاخ سفید حدود ۱ تریلیون دلار بود. هر دو کشور در حال خرید تراشههای هوش مصنوعی از انویدیا هستند و به رشد قیمت سهام شرکتهای فناوری کمک میکنند. اما عربستان تنها اقتصاد عربی عضو گروه G20 است و تولید ناخالص داخلی آن دو برابر امارات است. داگلاس سیلیمن، رئیس مؤسسه کشورهای عربی خلیج فارس در واشنگتن و سفیر سابق آمریکا در کویت، به میدل ایست آی گفت:«دولت آمریکا بهشدت مصمم است روابط خوبی با هر دو طرف حفظ کند. فکر نمیکنم آنها یکی از این دو برادر را بر دیگری ترجیح دهند، چون وعدههای سرمایهگذاری هر دو بسیار بزرگ است.»
رهبر جهان اسلام و متحدان جهانی
سیلیمن گفت:«عربستان دیدگاه جهانی گستردهتری نسبت به جایگاه خود در جهان عرب و اسلام دارد.» او افزود: «امارات جمعیت اندکی دارد و اقتصادش نصف اقتصاد عربستان است. آنها کمتر حاضر به سازش با اسلامگرایاناند و به دنبال ایجاد شبکهای از متحدان در سراسر جهان هستند». چشمانداز امارات با نظر بسیاری از اعضای کنگره و محافل فکری واشنگتن همخوانی دارد. ابوظبی در مرکز پروژهای قرار دارد که از سوی جریانهای طرفدار اسرائیل در واشنگتن پیگیری میشود؛ پروژهای برای اتصال هند به اسرائیل و یونان از طریق کریدور اقتصادی (هند خاورمیانه اروپا). حمایت امارات از جنبشهای جداییطلب با معاملات طلا در سودان و سرمایهگذاری در بنادر دریای سرخ شتاب گرفته است.
در مجمع اقتصادی داووس در سوئیس، اریک ترامپ با رهبر منطقه جداشده سومالیلند دیدار کرد؛ منطقهای که اسرائیل آن را به رسمیت شناخته و امارات در آن پایگاه نظامی دارد. در مقابل، عربستان پیمان دفاعی با پاکستان تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای، امضا کرده و در حال گفتوگو با ترکیه که دومین ارتش بزرگ ناتو را دارد برای تعمیق روابط دفاعی است. سیاست پوشش ریسک امارات در برابر آمریکا نیز در برخی محافل نارضایتی ایجاد کرده است. افسران اطلاعاتی سابق آمریکا اغلب به لقب «اسپارت کوچک» که جیمز متیس، وزیر دفاع پیشین آمریکا، به امارات داده بود، طعنه میزنند. یکی از مقامهای سابق اطلاعاتی گفت: «امارات کانون توطئههاست.»
میدل ایست آی، در نوامبر گزارش داد که مقامهای دفاعی و اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کردهاند نیروهای نظامی چین در یک پایگاه نظامی امارات در ابوظبی مستقر شدهاند. مقامهای آمریکایی همچنان نسبت به فعالیتهای پکن در بندر خلیفه، جایی که شرکت دولتی چینی کاسکو یک پایانه را اداره میکند، بدبین هستند و اطلاعات آمریکا حاکی از فعالیت ارتش آزادیبخش خلق چین در آنجاست. وقتی ترامپ امسال دوباره به قدرت بازگشت، نخستین سفر خارجی خود را به منطقه خلیج فارس انجام داد. برخی ناظران خاورمیانه متوجه شدند که ترامپ در عربستان و قطر با ضیافتهای کامل دولتی روبهرو شد، اما سفر او به امارات در ماه مه کوتاه و محدود بود. برخی مقامهای آمریکایی این موضوع را به تنشها بر سر روابط فناوری امارات با چین نسبت دادند.
ثبات، نه جداییطلبان
آلن پینو، افسر سابق سیا و شورای اطلاعات ملی آمریکا در امور خاورمیانه، به میدل ایست آی گفت که رویکرد گستردهتر عربستان به منطقه احتمالاً برای ترامپ جذابتر است. او گفت:«در مجموع، ترامپ خواهان خاورمیانهای است که نیاز به حداقل توجه داشته باشد. دو موضوعی که برای او اهمیت دارد، موفقیت در غزه و ایران است.» او افزود: «برای ثبات، فکر میکنم او خواهد گفت که باید یمن را متحد نگه داشت و از جداییطلبان حمایت نکرد. در سودان هم باید از دولت حمایت کرد، نه از شورشیان.» ترامپ همچنین توجه ویژهای به سوریه نشان داده است. او از احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، در کاخ سفید استقبال کرد و اعتبار لغو تحریمهای سوریه را به محمد بن سلمان و رهبر ترکیه نسبت داد که او را به این تصمیم قانع کرده بودند.
اکوایران: به نظر میرسد در حالی که ترامپ نیروی نظامی بیشتری به خاورمیانه میفرستد، تهران نیز برای مقابله با تهدیدات آماده است.
عامل غیرقابل پیشبینی برای دولت ترامپ، البته اسرائیل است. امارات به نزدیکترین شریک عربی اسرائیل تبدیل شده است. به گفته کارشناسان و دیپلماتها، عربستان نسبت به طرحهای ترامپ برای نوار غزه بسیار بدبینتر است، در حالی که امارات درباره تأمین مالی بازسازی گفتوگو کرده است. نماینده اصلی میان تکنوکراتهای فلسطینی و هیئت صلح ترامپ در غزه، نیکولای ملادنوف است؛ دیپلمات سابق بلغاری و فرستاده پیشین سازمان ملل که در آکادمی دیپلماتیک امارات تدریس کرده است. پینو در پایان گفت:«اسرائیل به امارات یک امتیاز میدهد، اما در نهایت، من میگویم ترامپ بیشتر به عربستان تمایل دارد. بالاخره این محمد بن سلمان بود که دیدار بزرگ کاخ سفید را به دست آورد.»
