به گزارش اکوایران، در حالی که تنشها بین ایالات متحده و ایران به اوج خود رسیده و تهدیدات ترامپ جدیتر میشود، تهران هشدار داده که هرگونه اقدام نظامی علیه ایران به جنگی منطقهای منجر خواهد شد. این در حالی است که برخی از متحدان منطقهای آمریکا، از جمله قطر، ترکیه و مصر، در تلاش هستند تا از طریق مذاکرات دیپلماتیک جلوی درگیری نظامی را بگیرند.
شرط تهران؛ مذاکره نزدیک است؟
به نوشته رویترز، ایران در حال بررسی شرایط از سرگیری مذاکرات با ایالات متحده است، به گفته یک مقام وزارت امور خارجه این کشور، پس از آن که هر دو طرف آمادگی خود را برای احیای دیپلماسی در خصوص اختلافات هستهای دیرینه و رفع نگرانیها از وقوع یک جنگ منطقهای جدید اعلام کردند.
ترامپ به طور فعال تصویری را پرورش میدهد که میتوان آن را «نظریه مرد دیوانه» در سیاست خارجی نامید. این ایده که گفته میشود در ابتدا توسط ریچارد نیکسون، رئیسجمهوری سابق آمریکا، در اواخر دهه 1960 مطرح شده، این است که دشمن از شما بپرسد که تا چه حد حاضرید پیش بروید، حتی اگر غیرمنطقی به نظر برسد.
ترامپ هفته گذشته گفت که ایران به طور جدی در حال گفتوگو است، در حالی که علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جکهوری اسلامی ایران، اعلام کرد که تدابیر برای آغاز مذاکرات در حال پیشرفت است. یک مقام ارشد ایرانی و یک دیپلمات غربی به رویترز گفتند که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ایالات متحده و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، ممکن است روز آینده در ترکیه دیدار کنند. مقامات ایرانی به رویترز گفتهاند که ترامپ سه پیششرط برای ازسرگیری مذاکرات مطرح کرده است: غنیسازی صفر اورانیوم در ایران، محدودیت در برنامه موشکی ایران و پایان دادن به حمایت تهران از نیروهای مقاومت در منطقه.
این مقام ایرانی به رویترز گفته: «دیپلماسی ادامه دارد. برای ازسرگیری مذاکرات، ایران میگوید که نباید پیششرطهایی وجود داشته باشد و آماده است تا در خصوص غنیسازی اورانیوم انعطاف نشان دهد، از جمله تحویل 400 کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا (HEU) و پذیرش صفر غنیسازی تحت یک سازوکار کنسرسیوم به عنوان راهحل». با این حال، او افزود که برای آغاز مذاکرات، تهران خواهان جابهجایی داراییهای نظامی ایالات متحده از نزدیکی ایران است. او گفت: «حالا توپ در زمین ترامپ است».
آغاز یک جنگ منطقهای!
به نوشته سی بی اس نیوز، تهران هشدار داده که هرگونه حمله ای از سوی ایالات متحده به کشورش موجب جنگ منطقهای در خاورمیانه خواهد شد. این هشدار پس از تهدیدات ترامپ مبنی بر مداخله نظامی صادر شده است و شدیدترین تهدید از نوع خود تاکنون بوده است.
این اظهارات همزمان با حضور گروه ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن در آبهای بینالمللی در خلیج فارس مطرح شد. ترامپ همچنین اخیراً تمایل خود را برای مهار برنامه هستهای ایران ابراز کرده است، اما هنوز مشخص نیست که آیا وی قصد استفاده از نیروی نظامی را دارد یا خیر. وی بارها گفته است که ایران تمایل به مذاکره دارد. حالا، متحدان منطقهای ایالات متحده، از جمله ترکیه و قطر، در تلاش هستند تا یک مسیر دیپلماتیک برای جلوگیری از اقدامات نظامی آمریکا در برابر ایران ترتیب دهند. در این راستا، جلسهای احتمالی در ترکیه در این هفته در حال برنامهریزی است، اگرچه یک مقام ارشد آمریکایی به شبکه سیبیاس گفته است که هنوز مشخص نیست که آیا ایالات متحده در این جلسه شرکت خواهد کرد و چه کسانی به نمایندگی از ایران در این نشست حضور خواهند داشت.
تکاپوی منطقه برای یک توافق
با این حال، ایران امیدوار است که تلاشهای دیپلماتیک در خاورمیانه بتواند از وقوع جنگ با آمریکا جلوگیری کند. به نوشته بلومبرگ، چندین کشور در خاورمیانه بهعنوان میانجی برای تبادل پیام با ایالات متحده وارد عمل شدهاند و اولویت ایران در مذاکرات، رفع تحریمهاست. عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران، از روز جمعه تاکنون با همتایان خود در چندین کشور از جمله مصر، ترکیه، قطر، عربستان و امارات گفتوگو کرده است.
وزارت امور خارجه ایران روز دوشنبه اعلام کرد که جمهوری اسلامی امیدوار است تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از جنگ با ایالات متحده طی روزهای آینده به نتیجه برسد. ترامپ همچنین گفت که برخی از متحدان حوزه خلیج فارس بهطور نامشخص در حال مذاکره با ایران برای کاهش تنشها هستند و ابراز امیدواری کرد که به یک توافق برسیم. از این تلاشها میتوان به امارات اشاره کرد. به گزارش شبکه دولتی ژاپن (NHK) و به نقل از مقامهای دولتی که نامشان فاش نشده، محمد بن زاید، رئیسجمهور امارات متحده عربی، سفر رسمی برنامهریزیشده خود به ژاپن در اواخر همین هفته را به دلیل تنشها با ایران لغو کرده است. همچنین برخی از بزرگترین خریداران گاز طبیعی مایع (LNG) ژاپن اعلام کردهاند که به دلیل نگرانیهای امنیتی، در کنفرانس مهمی که قرار است این هفته در قطر برگزار شود، شرکت نخواهند کرد.
تلاش قطر، مصر و ترکیه برای یک توافق
یک مقام ارشد آمریکایی به آکسیوس گفته که دولت ترامپ از طریق چندین کانال به ایران اطلاع داده که آمادگی دارد برای مذاکره درباره یک توافق، با تهران دیدار کند. به گفته دو منبع منطقهای، ترکیه، مصر و قطر در حال تلاش برای سازماندهی نشستی میان استیو ویتکاف، نماینده کاخ سفید و مقامهای ارشد ایرانی در آنکارا در اواخر همین هفته هستند. یک مقام به آکسیوس گفت: «موضوع در حال پیشرفت است. ما تمام تلاش خود را میکنیم.» یک مقام دیگر آمریکایی تأیید کرد که ممکن است دیداری میان آمریکا و ایران همین هفته در ترکیه برگزار شود. این سه کشور که پیشتر با دولت ترامپ در توافق آتشبس غزه همکاری داشتند، خواهان آغاز مذاکرات آمریکا و ایران برای جلوگیری از یک جنگ منطقهای هستند. مقامهای کاخ سفید میگویند ترامپ هنوز تصمیم نهایی درباره حمله به ایران نگرفته و همچنان به راهحل دیپلماتیک تمایل دارد.
از سوی دیگر اظهارات اخیر ترامپ درباره مذاکره بلوف نیست، اما آمریکا نمیداند آیا دیپلماتهای ایرانی اجازه خواهند داشت توافقی را بپذیرند که برای آمریکا قابل قبول باشد یا نه. به گفته منابع، قطر، مصر و ترکیه با هر دو طرف در تماس بوده و تلاشهای خود را هماهنگ میکنند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه به سیانان گفت کشورهای دوست در حال تلاش برای ایجاد اعتماد میان آمریکا و ایران هستند و این تلاشها را ثمربخش توصیف کرد. او گفت: «اگر تیم مذاکرهکننده آمریکا همان مسیری را دنبال کند که رئیسجمهور ترامپ گفته رسیدن به یک توافق عادلانه و منصفانه برای اطمینان از نبود سلاح هستهای امکان گفتوگوی دیگری را میبینم.»
این درحالی است که محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، روز شنبه به تهران سفر کرد و با علی لاریجانی، دبیر دیدار داشت. لاریجانی اندکی پس از این دیدار در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که «شکلگیری چارچوبی برای مذاکرات در حال پیشرفت است.» عبدالفتاح السیسی رئیسجمهور مصر نیز روز شنبه در تماس تلفنی با همتای ایرانی خود مسعود پزشکیان، از او خواست با برگزاری دیدار با مقامهای دولت ترامپ موافقت کند. یک روز پیش از آن، هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه، میزبان وزیر خارجه ایران بود و درباره محل احتمالی و دستور کار یک نشست بالقوه با مقامهای کاخ سفید گفتوگو کرد. با این حال، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، سپهبد ایال زمیر، روزهای جمعه و شنبه برای گفتوگو با ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، درباره احتمال حمله آمریکا به ایران، به واشنگتن سفر کرد. مقامهای آمریکایی و اسرائیلی میگویند این سفر با هدف تبادل اطلاعات میان دو طرف درباره برنامههای دفاعی و تهاجمی در صورت وقوع جنگ با ایران انجام شده است.
ایران ونزوئلا نیست!
با توجه به اینکه اخبار مذاکرات در چند روز اخیر داغ است اما برخی گمانهزنیها به این سوست که آمریکا در حال پیشبردن سناریویی است که در ونزوئلا اجرا کرد. یک محاصره طولانی به وسیله ناوگان دریایی و پس از آن حمله و بازداشت مادورو و همسرش. این نکته مورد توجه کارشناسان مختلف قرار گرفته است که ایران با ونزوئلا دارای تفوت های کلیدی است. نیویورک تایمز در گزارش به شکل دقیق وجه تفاوت تهران را بیان کرده است. توانایی ایران برای حمله به اسرائیل و بیثبات کردن کل خاورمیانه، آن را به دشمنی بسیار خطرناکتر برای آمریکا تبدیل میکند.
به نظر میرسد با وجود تمام لفاظیها، ترامپ و مشاوران ارشدش هنوز در حال بررسی این هستند که آیا تهدیدهای نظامی خود را عملی کنند یا نه. به باور دیوید سنگر، تحلیلگر مسائل بینالملل: «ترامپ از ونزوئلا بهعنوان ابزاری برای ترساندن ایرانیها استفاده میکند، اما بدون هدفی روشن. الگو آشناست، اما هدف کاملاً متفاوت است». ایران، مانند ونزوئلا، سالها تحریم را تحمل کردهاست. این کشور هویت خود را در تقابل با ایالات متحده تعریف میکند و برای دور زدن محدودیتهای تجاری به رقبای آمریکا مانند چین و روسیه متکی است. از نظر داخلی نیز ایران با چالشهای زیادی روبروست.
