به گزارش اکوایران، پاکستان اتهاماتی را که مدعی بودند این کشور هواپیماهای نظامی ایران را از حملات احتمالی ایالات متحده پناه داده است، رد کرد؛ آن هم در شرایطی که ترامپ در یکی از تازهترین اظهارات خود گفت که آتشبس شکنندهای که اسلامآباد میان واشنگتن و تهران میانجیگری کرده بود، تنها با دستگاه حفظ حیات زنده مانده است.
همچنین در رابطه با آخرین تحولات مرتبط با مذاکرات میان ایران و ایالات متحده شبکه سیانان به نقل از چندین منبع اسرائیلی ادعا میکند که اسرائیل نگران است که دونالد ترامپ پیش از رسیدگی به برخی مسائل کلیدی که اساساً باعث آغاز جنگ میان دو کشور شدند، با ایران به توافق برسد.
واکنش پاکستان به خبر حضور هواپیماهای ایرانی در آن کشور
به نوشته خبرگزاری الجزیره، بیانیه وزارت امور خارجه پاکستان در روز سهشنبه، تنها چند ساعت پس از آن منتشر شد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، گفت آتشبس یکماهه روی «دستگاه عظیم حفظ حیات» قرار دارد و ادعا کرد که حتی زحمت تا آخر خواندن تازهترین پیشنهاد ایران را به خود نداده است.
اکوایران: ایالات متحده و ایران در بنبست دیپلماتیک بر سر مسائلی گیر کردهاند که سالهاست دو طرف را درگیر کرده است. اکنون این درگیری به منطقهی خاکستری تبدیل شده که نه جنگ است و نه صلح.
اظهارات ترامپ پس از گزارشی از شبکه سیبیاس نیوز در روز دوشنبه مطرح شد که ادعا میکرد ایران پس از آتشبس ۸ آوریل، چندین هواپیمای نظامی از جمله یک هواپیمای شناسایی RC-130 را به پایگاه هوایی نورخان پاکستان در نزدیکی راولپندی منتقل کرده تا احتمالا آنها را از حملات آمریکا محفوظ نگه دارد.
وزارت خارجه پاکستان روز سهشنبه این گزارش را «گمراهکننده و جنجالیسازیشده» خواند و گفت این هواپیماها در چارچوب تدارکات دیپلماتیک مرتبط با مذاکرات میان مقامهای ارشد آمریکا و ایران در ۱۱ آوریل وارد پاکستان شدهاند. پاکستان همچنین اعلام کرد که هم هواپیماهای ایرانی و هم هواپیماهای آمریکایی از این پایگاه استفاده کردهاند. این وزارتخانه گفت: «هواپیماهای ایرانی که اکنون در پاکستان مستقر هستند، در دوره آتشبس وارد شدهاند و هیچ ارتباطی با هیچ سناریوی نظامی یا ترتیبات حفاظتی ندارند.» وزارت خارجه پاکستان همچنین تأکید کرد که پنهان کردن هرگونه حضور نظامی خارجی قابلتوجه در این پایگاه عملاً ناممکن است.
نگرانی در واشنگتن
بااینحال، این تکذیبها تأثیر چندانی در کاهش نگرانیها در واشنگتن نداشته است.گزارشی از سیانان که چند ساعت پس از گزارش سیبیاس منتشر شد، گفت برخی مقامهای دولت ترامپ معتقدند پاکستان «نسخهای مثبتتر از موضع ایران را نسبت به آنچه در واقعیت وجود دارد، به آمریکا منتقل میکند» و همزمان این پرسش را مطرح کردند که آیا اسلامآباد «نارضایتی ترامپ را با شدت کافی منتقل میکند یا نه».
جی دی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، به همراه سپهبد عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان و محمد اسحاقدار، وزیر امور خارجه پاکستان، پس از ورود به اسلامآباد برای مذاکره با مقامات ایرانی، 11 آوریل 2026/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
یک مقام پاکستانی به الجزیره گفت اسلامآباد به همان اندازهای که از یک میانجی بیطرف انتظار میرود، با هر دو طرف صریح بوده است؛ زیرا موفقیت میانجیگری مستلزم بیطرفی است، نه پیش بردن دستورکارهای خاص. این مقام که به دلیل نداشتن مجوز برای صحبت با رسانهها نخواست نامش فاش شود، گفت: «هدف، حل این مناقشه پیچیده، تاریخی و بسیار سرنوشتساز است، نه کسب امتیاز سیاسی یا دیپلماسی نمایشی».
لیندسی گراهام، سناتور آمریکایی و متحد ترامپ از حزب جمهوریخواه، خواستار «بازنگری کامل» در نقش میانجیگرانه پاکستان شد و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که اگر گزارش سیبیاس درست از آب دربیاید، «اصلاً شوکه نخواهد شد» .
بااینحال، تحلیلگران میگویند این جنجال بعید است آسیب جدیای به جایگاه اسلامآباد وارد کند. سید علی ضیا جعفری، معاون مرکز پژوهشهای امنیت، راهبرد و سیاست در دانشگاه لاهور، به الجزیره گفت: «پاکستان بیش از آنچه بسیاری انتظار داشتند انجام داده است. دستیابی به آتشبس در فضایی آکنده از بیاعتمادی مطلق، کار کوچکی نبود.» به گفته او این واقعیت که هم تهران و هم واشنگتن همچنان به پاکستان متکی هستند، نشان میدهد این اتهامات تأثیر محدودی خواهند داشت. جعفری افزود: «تا زمانی که هر دو پایتخت باور داشته باشند اسلامآباد همچنان یک تسهیلگر و میانجی قابل اعتماد است، چنین گزارشهایی تأثیری نخواهند داشت. این یک جنگ چندجانبه است که فضای زیادی برای خرابکاران جهت مبهمسازی اوضاع باقی میگذارد.»
مذاکرات در بنبست؛ اختلافات اصلی همچنان پابرجایند
عامل فوری تنشهای اخیر، رد پیشنهاد صلح ایران از سوی واشنگتن بود؛ پیشنهادی که روز یکشنبه از طریق پاکستان منتقل شده بود. رسانههای دولتی ایران گفتند شروط تهران شامل پرداخت غرامت جنگی از سوی آمریکا، حاکمیت کامل ایران بر تنگه هرمز، پایان تحریمها و آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران بود؛ درحالیکه تأکید شده بود مذاکرات هستهای باید به مرحلهای بعد موکول شود.
عباس عراقچی در تاریخ ۲۵ آوریل ۲۰۲۶ در اسلامآبادِ پاکستان با محمد اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان و فیلدمارشال عاصم منیر گفتوگو میکند./عکس از وزارت اطلاعات پاکستان
واشنگتن میخواهد ایران بهصراحت برنامه هستهای خود را کنار بگذارد و اندوخته اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد را تحویل دهد. تهران اصرار دارد که مذاکرات هستهای تنها پس از لغو تحریمها و پایان محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر ایران که از ۱۳ آوریل اعمال شده، امکانپذیر است. از زمانی که مذاکرات اسلامآباد در ۱۲ آوریل بدون توافق میان آمریکا و ایران پایان یافت، پاکستان عمدتاً نقش واسطه را ایفا کرده و پیشنهادها را میان دو طرف جابهجا کرده است؛ دو طرفی که از آن زمان تاکنون مستقیماً دیدار نکردهاند.
در ۴ مه، اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان، با عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، درباره تلاشهای میانجیگرانه اسلامآباد گفتوگو کرد. در همان روز، ۲۲ خدمه کشتی کانتینربر ایرانی اموی توسکا که نیروهای آمریکایی آن را توقیف کرده بودند، به پاکستان منتقل و سپس به ایران بازگردانده شدند؛ اقدامی که اسلامآباد آن را اقدامی اعتمادساز با هماهنگی هر دو طرف توصیف کرد. قطر نیز از تلاشهای میانجیگرانه حمایت کرده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز شنبه در میامیِ فلوریدا با شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخستوزیر قطر، دیدار کرد و دوحه متعهد شد از «تلاشهای میانجیگرانه تحت رهبری پاکستان» حمایت کند.
به گفته جعفری آتشبس عملاً زمانی نقض شد که آمریکا محاصره دریایی خود را اعمال کرد، هرچند هر دو طرف از آن زمان کوشیدهاند از بازگشت به جنگ تمامعیار جلوگیری کنند. وی گفت: «فکر نمیکنم درگیری نظامی مستقیم قریبالوقوع باشد. چیزی که احتمالاً تشدید خواهد شد، مزاحمتها و توقیفها در امتداد تنگه هرمز است.»
مهند سلوم، پژوهشگر ارشد غیرمقیم شورای خاورمیانه در امور جهانی، نیز با این ارزیابی موافق بود. او گفت آنچه در روزهای آینده محتملتر است، «اقدامات نظامی محدود، احتمالاً علیه داراییهای سپاه پاسداران که برای تردد در هرمز مزاحمت ایجاد میکنند، خواهد بود؛ اقداماتی که بهگونهای تنظیم میشوند تا ایران بتواند آنها را تحمل کند، بدون آنکه به پایگاههای آمریکا در خلیج فارس حمله کند». سلوم به اظهارات اخیر کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، اشاره کرد که گفته بود باید «برای باز کردن تنگه دوباره به روش نظامی بازگردیم.» او به الجزیره گفت این سخنان نشان میدهد که آمریکا به دنبال «عملیات در هرمز است، نه رویارویی برای تغییر نظام.»
«خطرناکترین پیامدها»، بازگشت اسرائیل و مسیر پیش رو
انتظار میرود ترامپ این هفته در جریان سفر به پکن، بحران ایران را با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، مطرح کند؛ زیرا واشنگتن امیدوار است پکن بتواند از نفوذ خود بر تهران استفاده کند. چین بزرگترین شریک اقتصادی و راهبردی ایران است. عراقچی هفته گذشته در پکن با وانگ یی، وزیر خارجه چین، دیدار کرد؛ جایی که چین بار دیگر «شراکت راهبردی» خود با ایران را تأیید و بر راهحل دیپلماتیک تأکید کرد. همچنین انتظار میرود وزیر خارجه ایران روز پنجشنبه و جمعه در نشست وزیران خارجه بریکس در هند شرکت کند؛ نشستی که دیپلماتهای ارشد عربستان سعودی و مصر که هر دو در دیپلماسی پشتپرده نقش دارند، نیز در آن حضور خواهند داشت.
دیدار عباس عراقچی و وانگ یی، وزیر امور خارجه چین/عکس از شینهوا
جعفری در این رابطه میگوید: «ترامپ در موقعیت ضعیفتری به پکن میرود» و افزود که بعید است چین بتواند معضل واشنگتن در تنگه هرمز را حل کند. او درباره تلاشهای دیپلماتیک عراقچی گفت تهران به دنبال «حمایت برای یک توافق گسترده است، نه صرفاً آتشبس.» به گفته او، اهمیت پاکستان فارغ از اینکه چه کانالهای دیپلماتیکی شکل بگیرند، پابرجا خواهد ماند. او گفت: «هر دو طرف با پاکستان هماهنگ و مشورت میکنند». سلوم نیز گفت افزایش تعداد کشورهایی که وارد روند میانجیگری میشوند، برای چشمانداز صلح مفیدتر است. به گفته او: «برای آتشبس، این در واقع عامل تثبیتکننده است. هرچه بازیگران بیشتری درگیر باشند، هزینه فروپاشی برای همه بالاتر میرود.»
در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در مصاحبهای با برنامه شصت دقیقه شبکه سیبیاس گفت اسرائیل این مناقشه را حلنشده میداند. او گفت اگر مواد هستهای ایران از طریق مذاکرات قابل حذف نباشد، اسرائیل و آمریکا توافق دارند که «میتوانیم دوباره از نظر نظامی وارد عمل شویم». شیخ حمد بن جاسم آل ثانی، نخستوزیر پیشین قطر، روز دوشنبه در گفتوگو با الجزیره ارزیابی تندتری ارائه داد. او گفت نظامیسازی تنگه هرمز «خطرناکترین پیامد» این درگیری است و هشدار داد که بحران، فراتر از هر آتشبسی ادامه خواهد یافت.
نگرانیهای لحظه آخری تلآویو
در همین شرایط، سیانان به نقل از منابع اسرائیلی، مدعی شد توافقی که برنامه هستهای تهران را تا حدی دستنخورده باقی بگذارد و در عین حال مسائلی مانند موشکهای بالستیک و حمایت از نیروهای منطقهای را نادیده بگیرد، باعث خواهد شد اسرائیل جنگ را ناتمام تلقی کند. یکی از منابع اسرائیلی به سیانان گفت: «نگرانی اصلی این است که ترامپ از مذاکرات خسته شود و به هر توافقی ــ هر توافقی ــ با امتیازدهیهای لحظه آخری تن بدهد». این منبع افزود که هرچند مقامهای آمریکایی به اسرائیل اطمینان دادهاند که موضوع اندوخته اورانیوم با غنای بالای ایران بررسی خواهد شد، اما کنار گذاشته شدن ظاهری موشکهای بالستیک و شبکه نیروهای منطقهای تهران از مذاکرات «مسئله بسیار بزرگی» است. ایران در طول جنگ بیش از هزار موشک بالستیک به سمت اسرائیل و کشورهای عربی کرانه جنوبی خلیج فارس شلیک کرد و همچنین موجهایی از پهپادها را به کار گرفت.
اکوایران: مقامات ایرانی اخیرا در پیامهای خود به طور فزایندهای امارات متحده عربی را هدف قرار دادهاند و در صورت از سرگیری حملات ایالات متحده و اسرائیل، نسبت به حملات شدیدتر علیه این کشور هشدار دادهاند.
این مقامها گفتند توافقی ناقص که برخی از توانمندیهای کلیدی ایران را نادیده بگیرد، اما همزمان فشار اقتصادی بر این کشور را کاهش دهد، میتواند دولت ایران را تثبیت کرده و منابع مالی تازهای در اختیارش قرار دهد. این نگرانیها شکاف میان ترامپ که ظاهراً تمایلی به ازسرگیری جنگ ندارد و نتانیاهو را برجسته میکند؛ کسی که بیم دارد جنگ بدون تحقق همه اهداف اولیهاش پایان یابد. توافق میان آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ هنوز بسیار دور از قطعیت است؛ زیرا اختلافات مهمی بر سر بازگشایی تنگه هرمز و آینده برنامه هستهای تهران همچنان باقی مانده و اسرائیل نیز خود را برای احتمال ازسرگیری درگیریها آماده میکند؛ اما دولت ترامپ همچنان مسیر دیپلماتیک را دنبال کرده و گویا تمایلی به آغاز دوباره جنگی ندارد که باعث جهش قیمت بنزین در آمریکا شده است.
اهداف محدودتر میشوند
در آغاز جنگ، ترامپ مدعی بود آمریکا میخواهد برنامه موشکهای بالستیک ایران را نابود کند، حمایت تهران از نیروهای متحد منطقهای را پایان دهد و تأسیسات هستهای این کشور را تعطیل کند تا [به زعم او] هرگز نتواند بمب بسازد؛ اما اکنون، پس از ۱۰ هفته، مذاکرات عمدتاً بر اورانیوم ــ بهویژه غنیسازی آن تا سطح تسلیحاتی ــ و بازگشایی تنگه هرمز متمرکز شده است.
قایقها و کشتیها در سمت جنوبی تنگه هرمز، شبهجزیره مسندم عمان/عکس از رویترز
این محدود شدن اهداف در اظهارات عمومی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز آشکار بوده است. او در سخنرانی ماه فوریه خود در اورشلیم، پیش از آغاز جنگ ایران، پنج شرط برای یک توافق قابل قبول مطرح کرده بود: حذف تمام اورانیوم غنیشده، برچیدن تواناییهای غنیسازی، رسیدگی به موشکهای بالستیک، برچیدن شبکه نیروهای نیابتی منطقهای ایران و انجام بازرسیهای سختگیرانه هستهای. اما تا هفته گذشته، او در پیام ویدیویی پیش از نشست کابینه امنیتی اسرائیل، این فهرست را به یک مورد کاهش داد. نتانیاهو گفت: «مهمترین هدف، خارج کردن مواد غنیشده از ایران، تمام مواد غنیشده و برچیدن تواناییهای غنیسازی ایران است». او هیچ اشارهای به موشکهای بالستیک یا حمایت از نیروهای منطقه مانند حزبالله لبنان یا حماس در غزه نکرد.
یکی از منابع آگاه از مذاکرات گفت اسرائیل درک میکند که موضوع موشکها و نیروهای متحد منطقهای «احتمالاً از دستور کار خارج شدهاند،» زیرا ظاهراً در پیشنویسهای اولیه دیپلماتیک جایی ندارند؛ به همین دلیل نتانیاهو اکنون اورانیوم را فوریترین تهدید میداند. یکی از منابع اسرائیلی گفت نخستوزیر اسرائیل به ارتباط مستقیم خود با ترامپ تکیه دارد، زیرا به استیو ویتکاف، فرستاده ترامپ و جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور که مذاکرات با ایران را هدایت میکنند، اعتماد کامل ندارد. نتانیاهو همچنین از طریق اطلاعاتی که از پاکستان، قطر و ایران به دست آورده، در حال شکل دادن به دیپلماسی پشتپرده با تهران است.
«اگر توافقی در کار نباشد، خوشحال خواهیم شد!»
یکی دیگر از مقامهای اسرائیلی به سیانان گفت: «نگرانی واقعی وجود دارد که ترامپ به یک توافق بد برسد. اسرائیل تلاش میکند تا جایی که میتواند روی آن تأثیر بگذارد.» اما نتانیاهو مراقب است که بیش از حد فشار وارد نکند؛ زیرا نمیخواهد بهعنوان کسی دیده شود که ترامپ را دوباره به سمت جنگ سوق میدهد. مئیر بنشبات، مشاور پیشین امنیت ملی نتانیاهو، آخر هفته در روزنامه اسرائیلی ماکور ریشون نوشت: «شاید بهتر باشد اصلاً توافقی وجود نداشته باشد؛» موضعی که از نظر او از توافقی که اهداف اسرائیل را برآورده نکند، مطلوبتر است. نهاد امنیتی اسرائیل بهطور خاص نگران توافقی موقت است که آتشبس را تمدید کند، تنگه هرمز را بازگشایی کند و فشار اقتصادی بر ایران را کاهش دهد، بدون آنکه اساساً به پرونده هستهای بپردازد.
دیوارنگارهای در تهران با موضوع بسته شدن تنگه هرمز/ عکس از خبرگزاری وانا
یک مقام ارشد اسرائیلی به سیانان گفت اسرائیل همچنان برای شکست مذاکرات در آمادهباش کامل قرار دارد. او گفت: «دست ما روی ماشه است. اگر توافقی در کار نباشد خوشحال خواهیم شد، اگر محاصره هرمز ادامه پیدا کند خوشحال خواهیم شد و اگر ایران چند حمله دیگر هم دریافت کند، خوشحال خواهیم شد». او همزمان اذعان کرد که تصمیم نهایی در نهایت با ترامپ است. به ادعای او، اگر ایرانیها «به بازی دادن و طولانی کردن مذاکرات ادامه دهند»، تشدید تنش سناریویی واقعبینانه خواهد بود.
منبع دیگری که از مذاکرات آگاه است گفت آمریکا و اسرائیل همچنان درباره طرحهای احتمالی نظامی علیه ایران، از جمله حمله به تأسیسات انرژی و زیرساختی، در صورت شکست مذاکرات هماهنگی دارند. بوآز بیسموث، رئیس کمیته امور خارجی و دفاعی پارلمان اسرائیل، پس از جلسهای محرمانه با فرماندهان ارشد نظامی، در پیامی در شبکه ایکس دیدگاه غالب در اسرائیل را بازتاب داد. او روز یکشنبه نوشت: «یا مذاکره، یا انفجار.»
یک منبع اسرائیلی به سیانان گفت ایده «بند غروب» در مذاکرات مطرح شده است؛ بندی که اجازه میدهد برخی محدودیتها پس از تعداد مشخصی سال منقضی شوند. چنین بندی به ایران امکان خواهد داد برخی فعالیتهای هستهای را از سر بگیرد؛ مشابه توافق هستهای سال ۲۰۱۵ ایران در دوران باراک اوباما. این منبع گفت اسرائیل تلاش میکند دو بند را به توافق اضافه کند تا آن را از برجام متمایز سازد: ممنوعیت کامل غنیسازی در طول دوره بند غروب و برچیدن تأسیسات زیرزمینی فردو و سایت کوه پیکاکس؛ دو مرکز بسیار مستحکم زیرزمینی که گفته میشود ایران در آنها تواناییهای هستهای خود را توسعه میدهد. یک مقام ارشد نظامی اسرائیل ماه گذشته به خبرنگاران گفت اگر جنگ بدون خارج کردن اورانیوم غنیشده ایران پایان یابد، این مسئله شکست تلقی خواهد شد.
