سید علی سقاییان، دیپلمات پیشین در یادداشتی نوشت: در مرداد ۱۴۰۳ دکتر عراقچی به عنوان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، مدیریت خود رابر دستگاه سیاست خارجی در شرایطی بسیار دشوار و پرتنش آغاز کرد و راهبرد او را میتوان ترکیبی از "دیپلماسی مقاومت" و "مدیریت بحران" توصیف کرد که در آن، دیپلماسی نه به معنای عقبنشینی، بلکه به عنوان ابزاری در امتداد بازدارندگی و تأمین منافع ملی در نظر گرفته میشود.
اولویت اصلی: مدیریت بحران و جلوگیری از جنگ فراگیر
عراقچی در شروع مسئولیت با تهدیدات امنیتی جدی مواجه شد. اولویت او خارج کردن کشور از "تله جنگ" و مدیریت تنشها بود تا از یک درگیری تمامعیار منطقهای جلوگیری کند. در این چارچوب، دستگاه دیپلماسی بخش زیادی از انرژی خود را صرف پشتیبانی از جبهه مقاومت و رایزنیهای فشرده منطقهای کرد.
نگاه او به مذاکره و فشار حداکثری
دکتر عراقچی موضعی قاطع در قبال مذاکره تحت فشار اتخاذ کرد. او بارها تأکید کرد که در شرایط "فشار حداکثری"، مذاکره به معنای ورود از موضع ضعف است و نتیجهای نخواهد داشت. او سیاست "صبر" را انفعالی ندانست و بر لزوم اثبات ناکارآمدی فشار به طرف مقابل برای رسیدن به مذاکره در شرایط برابر تأکید کرد . پس از تجربه تلخ نقض عهد آمریکا وتجاوزش به ایران ، او مذاکره مجدد با واشنگتن را عملاً از دستور کار خارج دانسته است.
اقدامات دیپلماتیک کلیدی
مدیریت دکتر عراقچی شامل طیف وسیعی از اقدامات برای کاهش انزوا و ایجاد توازن بود: دیپلماسی منطقهای: رایزنی مداوم با کشورهای عربی و همسایگان برای مدیریت تنش و جلب حمایت ازراهکارختم درگیری.
تقویت ائتلافها: تأکید بر گسترش همکاریهای راهبردی باچین و روسیه و فعالسازی ظرفیت سازمانهایی مانند بریکس، شانگهای و اکو برای مقابله با یکجانبهگرایی. استفاده از ابزارهای حقوقی و بینالمللی: پیگیری فعال دیپلماسی در سازمانهای بینالمللی برای محکوم کردن اقدامات نظامی علیه ایران و دفاع از حق قانونی دفاع مشروع.
نقدها و محدودیتها
برخی نمایندگان مجلس او را به خاطر مواضعش در قبال آمریکا یا مذاکراتی که خارج از چارچوب سیاستهای اعلامی تلقی میشد، مورد انتقاد قرار دادهاند . همچنین باید توجه داشت طبق قانون اساسی وزارت امور خارجه در ساختار تصمیمگیری ایران فقط مجری سیاستهای کلان نظام است و عملکرد وزیر خارجه را باید در همین چارچوب و با توجه به محدودیتهای ساختاری ارزیابی نمود.
مدیریت دکتر عراقچی را میتوان تلاشی برای پیوند دادن میدان و دیپلماسی دانست؛ رویکردی که در آن، وزارت خارجه نه به دنبال تسلیم، بلکه به دنبال تبدیل قدرت میدانی به دستاوردهای سیاسی و کاهش هزینههای بینالمللی برای ایران است.