مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی با عنوان «بررسی وضعیت تامین برق در تابستان سال 1405» پرداخته است. در این گزارش ابعاد ناترازی برق کشور در سالهای اخیر مورد ارزیابی قرار گرفته و پیشبینیهایی در مورد توان تولید برق، تقاضای برق، صادرات و واردات در اوج مصرف صورت گرفته است.
از طرف دیگر برآوردهایی در رابطه با میزان ناترازی توان و انرژی در تابستان سال 1405 انجام شده است.
طبق تعریف، ناترازی توان، اختلاف لحظهای بین تولید و مصرف برق را نشان میدهد. ناترازی انرژی، کسری تجمعی برق را در بازههای زمانی اندازهگیری میکند. ناترازی انرژی، به دلیل ماهیت تجمعی خود، شاخص مناسبتری برای ارزیابی کفایت تامین برق و برنامهریزی بلندمدت صنعت برق به شمار میرود. در مقابل، ناترازی توان، نقش تعیینکنندهای در بهرهبرداری شبکه و سنجش توانایی سیستم در پاسخگویی به تقاضا، به ویژه در ساعات اوجبار دارد.
آسیب جنگ به عرضه برق
بررسیها نشان میدهد که در سال گذشته توان تولیدی نیروگاههای حرارتی در ساعات اوجبار با رشدی 4 درصدی به 54 هزار و 627 مگاوات رسیده است. اینها در حالی است که واحدهای برقآبی و تجدیدپذیر با کاهش 16درصدی، رقمی معادل 7 هزار و 950 مگاوات را ثبت کردهاند. براساس دادههای وزارت نیرو میزان ناترازی برق در سال گذشته نسبت به سال 1403 کاهش یافته، اما مقدار خاموشیها افزایش داشته است.
در این میان اثر جنگ نیز بر ناترازی برق موثر بوده است. به عبارتی خروج نیروگاههای خودتامین، علاوه بر توقف زنجیره تولید صنایع بزرگ، موازنه شبکه برق را تغییر داده است. در واقع با اینکه جنگ باعث آسیب 4 هزار و 800 مگاواتی در سمت عرضه شده اما در مقابل بخشی از تقاضای صنایع پتروشیمی و فولادی نیز حذف شده است. از سوی دیگر ارزیابیها حاکی از آن است که توان تزریقی مازاد به شبکه 800 مگاوات کمتر شده و هزار مگاوات بار صنعتی سابق به سمت تقاضا انتقال یافته که بیانگر افزایش تقاضا معادل هزار و 800 مگاوات است.
بحران انرژی در زمستان؟
بر اثر آسیب به زیرساختها، ظرفیت تولید گاز به 600 میلیون متر مکعب در روز رسیده است. امری که پایداری انرژی در زمستان را با بحران جدی مواجه میکند. با این وجود به علت کاهش تقاضای صنایع پتروشیمی و فولاد ناشی از جنگ، پیشبینی میشود تقاضای تابستانی به 590 تا 600 میلیون مترمکعب برسد. از همینرو چالش سوخت نیروگاهها در کوتاهمدت تا حدی مرتفع میشود. با اینحال در صورت وارد شدن دوباره صنایع آسیبدیده به سمت تقاضا، ممکن است تامین گاز نیروگاهها با چالش روبرو شود.
از طرف دیگر توان تولیدی نیروگاههای برقآبی در یک سناریو واقعبینانه در پیک تابستان امسال معادل 9 هزار و 383 مگاوات پیشبینی شده که همین موضوع افزایش 2.1 هزار مگاواتی توان قابل بهرهبرداری نسبت به سال قبل را به همراه خواهد داشت. در مورد نیروگاههای تجدیدپذیر نیز پیشبینی شده که ظرفیت آنها از 1600 مگاوات در سال گذشته به 6 هزار مگاوات در سال 1405 افزایش پیدا میکند که رشدی برابر با 4.4 هزار مگاوات را نشان میدهد.
همچنین توان عملیاتی همزمان در پیک تابستان در یک سناریو واقعبینانه 4 هزار و 89 مگاوات برآورد شده است. حداکثر توان تامین شده همزمان نیز حدود 68 هزار و 420 مگاوات برآورد شده است. اینها در حالی است که تقاضای شبکه به بیش از 81 هزار مگاوات افزایش داشته و موضوع یعنی ناترازی معادل 13 هزار و 640 مگاوات در شبکه وجود خواهد داشت.
با توجه به اینکه میزان ناترازی در اوج مصرف روزانه کمتر از سال گذشته برآورد شده، اما به دلیل وابستگی تولید نیروگاههای خورشیدی به ساعات روز، بخش قابل توجهی از کاهش ناترازی به واسطه این نوع نیروگاهها خواهد بود، در نتیجه در صورت عدم مدیریت بار، این احتمال وجود دارد که کسری برق در شب نسبت به سالهای قبل بیشتر شود.
راهحل جبران کسری و ناترازی برق؛ کنترل مصرف به جای افزایش تولید
برآوردها نشان میدهد حدود 60 درصد ساعات تابستان دارای ناترازی کمتر از 6 هزار مگاوات بوده و حدود 82 درصد ساعات در محدوده کمتر از 10 هزار مگاوات قرار دارند. این بازه عددی بخش اصلی ناترازی را تشکیل میدهد و جبران آن از راه افزایش ظرفیت تولید امکانپذیر است. براساس آنچه مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش خود عنوان کرده افزایش ظرفیت تولید نیروگاهها لزوما وابسته به احداث نیروگاههای جدید نیست و در مقابل میتوان با مدیریت تولید نیروگاهها و از طریق افزایش ضریب بهرهبرداری قابل تحقق است. از طرف دیگر رفع بخش اصلی ناترازی برق به احداث حدود 8 هزار مگاوات ظرفیت نیروگاهی جدید نیاز دارد.
بررسیها نشان میدهد که جبران کسری و ناترازی برق از راه مدیریت مصرف امکانپذیر بوده و رویکرد بهینه شامل بهرهگیری از ابزارهای مدیریت تقاضا مانند بهینهسازی مصرف،پاسخگویی بار، جابهجایی مصرف و قراردادهای تعدیل بار است که میتواند این بخش از ناترازی را کنترل کرده و از نیاز به افزایش ظرفیت تولید جلوگیری شود.
