نقدینگی مجموع سپردههای مردم در بانکها به علاوه اسکناس و سکه منتشره توسط بانک مرکزی میباشد. با توجه به سهم اندک اسکناس و سکه، در ادامه از تحلیل کنار گذاشته میشود (همچنین کلمات «سپرده»، «پول» و «نقدینگی» میتواند مترادف همدیگر استفاده شوند). رشد نقدینگی یک نوع متغیر از نوع جریانی است. یعنی در یک دوره مشخص همزمان عواملی باعث خلق پول و عواملی نیز باعث محو پول میشوند (یک منبع آب را در نظر بگیرید که هم لوله ورودی دارد و هم لوله خروجی). سرعت خلق و محو از یکدیگر متفاوت است و هنگامی که سرعت خلق بیشتر از محو باشد، نقدینگی رشد کرده است. خلق پول مصادیق مختلفی دارد از مهترین مصادیق آن «اعطای وام»، «پرداخت سود سپرده» و «تحصیل دارایی» توسط بانکها است. از مصادیق مهم محو پول نیز میتوان به «وصول اقساط وام»، «اخذ درآمد کارمزدی» و «فروش دارایی» توسط بانکها اشاره کرد (البته فروش همزمان دارایی توسط همهی بانکها باعث محو نمیشود). رشد وامهای اعطایی بانکها نیز نوعی متغیر جریانی است یعنی در یک بازه مشخص زمانی، مقداری وام اعطا میشود و همزمان وصول اقساط نیز انجام میشود. بنابر مقدمات فوق؛ وقتی وامی اعطا میشود به همان «میزان» نقدینگی نیز افزایش مییابد اما با توجه به اینکه میزان اولیه این متغیرها یکسان نیست رشد این متغیرها هم یکسان نخواهد بود (اغلب مانده نقدینگی بیشتر از مانده وام است بنابراین رشد نقدینگی کمتر از رشد وام است). اما همچنان که اشاره شد این 2 متغیر از جنس متغیر جریانی بوده و عوامل دیگر نیز اثر خود را میگذارند و در نهایت رشدهای متفاوتی دارند.
حال به بررسی رشد 68درصدی تسهیلات (وام) و 19درصدی نقدینگی میپردازیم. همانطور که در بالا اشاره شد، رشد وام حتما منجر به رشد نقدینگی نیز خواهد شد اما اگر رشد از ناحیه امهال وام باشد، هیچ سپردهای خلق نمیشود و رشد نقدینگی نداریم. این عامل باعث افزایش اختلاف بین میزان رشد تسهیلات و نقدینگی خواهد شد. در شرایط فعلی کشور که جنگ و محاصره دریایی را طی میکند، احتمال چنین حالتی کم نیست. یک حالت دیگر که باعث افزایش اختلاف میشود این است که سرعت وصول مطالبات بالا باشد. این حالت هم باعث کاهش میزان نقدینگی و هم تسهیلات خواهد شد. اما همانطور که اشاره شد (با توجه به مقدار متفاوت میزان اولیه آنها) اغلب میزان رشد نقدینگی کمتر از میزان رشد تسهیلات است. با توجه به آمارهایی از جمله کاهش رشد اقتصادی کشور از جمله رشد منفی 10درصدی در فصل بهار سال جاری، احتمال چنین وصول مطالبات بالایی بعید است. اساسا در شرایط اقتصادی ضعیف و رکودی، مصادیق محو نقدینگی کند عمل میکنند زیرا توانایی عوامل اقتصادی برای بازپرداخت اقساط و خرید دارایی از بانکها ضعیف میشود.
در هر دوره میزان نقدینگی که مساوی با میزان سپردهها (و اسکناس و مسکوک در گردش) است با توجه به نرخ سود سپردهها افزایش پیدا میکند از جمله ویژگی مهم شرایط فعلی کشور، نرخ بهره اسمی بالا است که این بر یکی از عوامل خلق سپرده یعنی پرداخت سود سپرده اثر میگذارد و از این ناحیه نقدینگی را افزایش میدهد. به طور کلی؛ ویژگیهای فعلی شرایط کشور (رشد اقتصادی منفی، نرخ بهره بالا، نرخ تورم بالا) باعث تقویت مصادیق خلق پول و تضعیف مصادیق محو پول است و در این شرایط انتظار میرود نرخ رشد نقدینگی و تسهیلات به یکدیگر نزدیک شوند.
