در تیتر یک امروز، ابتدا به سراغ بازار فلزات گران‌بها می‌رویم و بررسی می‌کنیم چرا نقره در موج نزولی اخیر، بیش از طلا آسیب دیده و چه عواملی از سیاست پولی فدرال رزرو تا چشم‌انداز تقاضای صنعتی بر قیمت آن اثر گذاشته‌اند. در ادامه، وضعیت رکودی اقتصاد ایران را از دریچه شامخ مهرماه بررسی می‌کنیم؛ جایی که رکود اقتصاد برای نوزدهمین ماه متوالی ادامه یافته و شاخص صنعت به کمترین سطح شش ماه اخیر رسیده است.
در بخش بین‌الملل، به این پرسش می‌پردازیم که آیا جنگ ایران، محاسبات واشنگتن درباره حضور نظامی در اروپا را تغییر داده و چرا آمریکا همچنان به پایگاه‌های خود در این قاره نیاز دارد.
پرونده روز این قسمت نیز به آینده بازار کار در سایه گذار انرژی اختصاص دارد؛ اینکه اقتصادهای جهان برای حرکت به سمت نظام‌های پایدارتر به چه مهارت‌هایی نیاز دارند و چرا شکاف میان تقاضای صنایع و توانمندی نیروی کار می‌تواند به مانعی برای رشد اقتصادی تبدیل شود. در پایان هم با ژان باتیست سه و نظریه مشهور او درباره رابطه تولید و تقاضا، مروری بر یکی از مهم‌ترین مناقشات تاریخ اندیشه اقتصادی خواهیم داشت.
با «تیتر یک» یکشنبه 24 آبان 1405 همراه باشید.
چرا نقره از طلا بیشتر سقوط می‌کند؟
ریزش طلا معمولاً توجه سرمایه‌گذاران را به خود جلب می‌کند، اما در هفته‌های اخیر نقره وضعیت متفاوتی داشته است. این فلز نه‌تنها از موج نزولی بازار فلزات گران‌بها در امان نمانده، بلکه تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل، افت شدیدتری را تجربه می‌کند. اما چرا نقره در مقایسه با طلا آسیب‌پذیرتر شده است؟
بخشی از پاسخ را باید در انتظارات مربوط به سیاست پولی فدرال رزرو جست‌وجو کرد. نگرانی از تداوم تورم و احتمال اتخاذ سیاست‌های انقباضی‌تر، انتظارات بازار درباره نرخ بهره را تغییر داده و با افزایش بازده اوراق خزانه‌داری آمریکا، جذابیت دارایی‌های بدون بازدهی مانند طلا و نقره را کاهش داده است.
با این حال، تفاوت اصلی نقره با طلا در کارکرد دوگانه آن نهفته است. نقره علاوه بر اینکه یک دارایی سرمایه‌گذاری و پناهگاه ارزش محسوب می‌شود، کاربرد گسترده‌ای در صنایع مختلف دارد. از تجهیزات الکترونیکی و پنل‌های خورشیدی گرفته تا صنایع فناوری، بخش مهمی از تقاضای این فلز به فعالیت اقتصادی وابسته است.
بنابراین، وقتی نگرانی‌ها درباره رشد اقتصاد جهانی افزایش پیدا می‌کند، نقره از دو مسیر تحت فشار قرار می‌گیرد: کاهش تقاضای سرمایه‌گذاری و تضعیف چشم‌انداز مصرف صنعتی.
به همین دلیل، نقره معمولاً نوسانات شدیدتری نسبت به طلا دارد؛ هم در دوره‌های رونق و هم هنگام ریزش بازارها. در شرایط فعلی، همین ویژگی می‌تواند آن را به یکی از آسیب‌پذیرترین فلزات بازار تبدیل کند.
گذار سبز؛ شکاف تازه بازار کار
آینده رشد اقتصادی جهان، بیش از گذشته به توانایی کشورها در مدیریت انرژی و منابع طبیعی وابسته شده است. افزایش تقاضا، تنش‌های ژئوپلیتیک و ریسک‌های اقلیمی، اقتصادها را ناگزیر کرده تا شیوه تولید و مصرف انرژی و منابع را کارآمدتر، پایدارتر و مقاوم‌تر کنند. اما تحقق این تغییر، فقط به فناوری و سرمایه‌گذاری نیاز ندارد؛ نیروی انسانی ماهر هم یکی از پیش‌شرط‌های اصلی آن است.
گزارش چهارم مجموعه «مهارت‌های اقتصاد جدید» نشان می‌دهد تقاضا برای مهارت‌های مرتبط با گذار انرژی و منابع طبیعی در حال افزایش است، اما بازار کار هنوز آمادگی کافی برای پاسخ به این نیاز را ندارد. این مهارت‌ها طیف گسترده‌ای از توانایی‌ها را شامل می‌شوند؛ از کاهش آلایندگی و توسعه فناوری‌های کم‌کربن گرفته تا مدیریت پایدار آب، جنگل، زمین و مواد معدنی.
در آمریکا، تنها ۵.۱ درصد آگهی‌های شغلی به حداقل یکی از این مهارت‌ها اشاره دارند. با این حال، دستمزد میانه ساعتی مشاغل مرتبط با این حوزه، ۱۰ تا ۲۲ درصد بیشتر از سایر مشاغل است. این اختلاف نشان می‌دهد مهارت‌های گذار به‌تدریج در بازار کار ارزش اقتصادی بیشتری پیدا می‌کنند.
با وجود این، آموزش نیروی کار همچنان عقب‌تر از نیاز بازار حرکت می‌کند. تنها ۰.۷ درصد از کل ساعات یادگیری شغلی به توسعه مهارت‌های گذار اختصاص دارد و فقط ۲ درصد کارکنان، پایداری را در اولویت‌های اصلی آموزش خود قرار می‌دهند.
این شکاف می‌تواند اجرای پروژه‌ها را به تأخیر بیندازد، هزینه‌ها را افزایش دهد و ظرفیت عملیاتی بنگاه‌ها را محدود کند.
گزارش برای رفع این مشکل بر چهار اولویت تأکید می‌کند: استفاده از مهارت‌های موجود کارکنان، توسعه مجموعه‌ای از مهارت‌های مکمل، پیوند آموزش با نیاز واقعی صنایع و فراهم کردن دسترسی بنگاه‌های کوچک و بزرگ به نیروی متخصص.
در رقابت اقتصادی آینده، فقط منابع و فناوری تعیین‌کننده نیستند؛ مهارت نیروی انسانی هم به یک مزیت رقابتی تبدیل می‌شود.
رکود ۱۹ماهه اقتصاد و سقوط شش‌ماهه شاخص صنعت
نتایج شامخ مهرماه ۱۴۰۵ از تداوم وضعیت انقباضی در اقتصاد ایران حکایت دارد، به طوری که شاخص مدیران خرید کل اقتصاد با وجود افزایش جزئی نسبت به شهریورماه، برای نوزدهمین ماه متوالی پایین تر از مرز خنثی ۵۰ باقی ماند. در بخش صنعت نیز شامخ با افت ۳.۲ واحدی به ۴۵.۷ رسید و کمترین مقدار شش ماه اخیر را ثبت کرد، وضعیتی که از تداوم ضعف تقاضا، محدودیت‌های زنجیره تأمین و تشدید فشار هزینه‌ای بر بنگاه‌های اقتصادی حکایت دارد.
آیا واشنگتن هنوز به اروپا نیاز دارد؟
پایگاه‌های نظامی آمریکا در سراسر جهان، فقط محل استقرار نیروها و تجهیزات نیستند؛ آن‌ها زیرساخت اصلی قدرت نظامی واشنگتن و ابزاری برای حضور و مداخله سریع در مناطق مختلف جهان‌اند. از رامشتاین در آلمان تا العدید در قطر، این پایگاه‌ها زنجیره‌ای از لجستیک، اطلاعات و فرماندهی را شکل داده‌اند که به ارتش آمریکا امکان می‌دهد هزاران کیلومتر دورتر از مرزهایش عملیات نظامی انجام دهد.
اما جنگ اخیر با ایران، روی دیگر این قدرت را هم آشکار کرد. حملات موشکی و پهپادی به پایگاه‌های آمریکا در منطقه نشان داد که زیرساخت‌هایی که قرار بود ضامن برتری نظامی واشنگتن باشند، خودشان می‌توانند به اهدافی آسیب‌پذیر تبدیل شوند. این تجربه، محاسبات پنتاگون درباره حضور نظامی آمریکا در نقاط مختلف جهان را هم تحت تأثیر قرار داده است.
دونالد ترامپ بارها از هزینه‌های دفاع از اروپا انتقاد کرده و خواستار کاهش وابستگی متحدان اروپایی به چتر امنیتی آمریکا شده است. با این حال، گزارش‌ها از تعدیل برنامه خروج نیروهای آمریکایی از اروپا حکایت دارند. یکی از دلایل این تغییر، اهمیت زیرساخت‌های اروپایی برای پشتیبانی از عملیات نظامی آمریکا در خاورمیانه است.
به این ترتیب، جنگ ایران یک تناقض مهم را برای واشنگتن برجسته کرده است: آمریکا می‌خواهد هزینه حضور نظامی خود در جهان را کاهش دهد، اما بدون همین شبکه گسترده پایگاه‌ها، حفظ قدرت و نفوذ جهانی‌اش دشوار خواهد بود.
ژان باتیست سه؛ اقتصاددانی که تولید را منشأ تقاضا می‌دانست
۱۵ نوامبر، سالروز درگذشت ژان باتیست سه، اقتصاددان فرانسوی و از چهره‌های تأثیرگذار اقتصاد کلاسیک است. او با طرح دیدگاه‌هایی درباره ارتباط تولید و تقاضا، نقش مهمی در شکل‌گیری مباحث نظری اقتصاد داشت.
سه فعالیت حرفه‌ای خود را در تجارت آغاز کرد، اما آشنایی با آثار آدام اسمیت مسیر او را به سمت اقتصاد سیاسی تغییر داد. انتشار کتاب «رساله‌ای درباره اقتصاد سیاسی» در سال ۱۸۰۳ نیز زمینه گسترش اندیشه‌های او را فراهم کرد.
مهم‌ترین نظریه او که به «قانون سه» معروف است، بر ارتباط میان تولید و قدرت خرید تأکید دارد. بر اساس این دیدگاه، تولید کالاها و خدمات درآمد ایجاد می‌کند و این درآمد، زمینه شکل‌گیری تقاضا را فراهم می‌سازد. بنابراین، مشکلات بازار لزوماً ناشی از کمبود تقاضا در کل اقتصاد نیستند و ممکن است به توزیع نامتناسب تولید میان بخش‌های مختلف مربوط باشند.
بخش دیگری از اندیشه‌های سه به کارآفرینی اختصاص داشت. او کارآفرینان را در سازمان‌دهی منابع و توسعه فعالیت‌های اقتصادی دارای نقشی اساسی می‌دانست.
بااین‌حال، این دیدگاه بعدها با انتقاد جان مینارد کینز روبه‌رو شد. کینز معتقد بود تولید به‌تنهایی تضمین‌کننده تقاضای کافی نیست و اقتصاد ممکن است به دلیل کاهش تقاضای کل، با افت تولید و افزایش بیکاری مواجه شود؛ وضعیتی که لزوماً از طریق سازوکارهای بازار به‌سرعت برطرف نمی‌شود.تقابل این دو دیدگاه، یکی از مباحث اساسی در تاریخ اندیشه اقتصادی و شکل‌گیری نظریه‌های اقتصاد کلان بوده است.
