صنعت زغالسنگ؛ بازیگری قدیمی در معادلات انرژی جهان
صنعت زغالسنگ از قدیمیترین و در عین حال اثرگذارترین صنایع در حوزه انرژی و تأمین مواد اولیه در جهان بهشمار میرود. با وجود حرکت تدریجی اقتصاد جهانی به سمت کاهش مصرف سوختهای فسیلی و افزایش ملاحظات زیستمحیطی، زغالسنگ همچنان نقش مهمی در تأمین انرژی و بهویژه در زنجیره تولید فولاد ایفا میکند. این صنعت در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، نهتنها یک منبع انرژی، بلکه محرکی برای رشد صنعتی و توسعه زیرساختها محسوب میشود.
جایگاه زغالسنگ در سبد انرژی جهانی
چشمانداز صنعت زغالسنگ بهطور مستقیم تحت تأثیر سیاستهای انرژی، پیشرفتهای فناورانه و شدت محدودیتهای زیستمحیطی قرار دارد. با این حال، زغالسنگ همچنان بیش از ۳۷ درصد برق تولیدی جهان را تأمین میکند و پس از نفت و گاز، دومین منبع مهم انرژی جهانی بهشمار میرود. دسترسی گسترده، قیمت پایینتر نسبت به سایر سوختهای فسیلی و پراکندگی نسبتاً متوازن ذخایر، موجب شده است که این ماده همچنان برای بسیاری از کشورها گزینهای راهبردی باقی بماند.
کاربردهای صنعتی زغالسنگ
زغالسنگ کاربردهای متنوعی در بخشهای مختلف صنعتی دارد. این ماده بهعنوان سوخت اصلی در نیروگاهها برای تولید برق استفاده میشود. زغالسنگ ککشو نیز نقش کلیدی در تولید فولاد و فلزاتی نظیر آلومینیوم و مس ایفا میکند. علاوه بر این، زغالسنگ در صنعت سیمان و برخی صنایع دیگر نیز بهعنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار میگیرد.
تولیدکنندگان اصلی و بازیگران تعیینکننده بازار جهانی
چین و هند بزرگترین تولیدکنندگان و مصرفکنندگان زغالسنگ در جهان هستند و نقشی تعیینکننده در تعادل عرضه و تقاضای این بازار دارند. پس از این دو کشور، ایالات متحده و آلمان در ردههای بعدی قرار میگیرند. تمرکز بخش عمده تولید در این کشورها باعث شده است که تحولات اقتصادی، سیاسی و سیاستهای انرژی آنها اثر مستقیمی بر بازار جهانی زغالسنگ داشته باشد.
نوسانات قیمت جهانی زغالسنگ در سالهای اخیر
قیمت جهانی زغالسنگ در سالهای اخیر نوسانات قابل توجهی را تجربه کرده است. در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲، بهدلیل محدودیت عرضه و افزایش تقاضا، قیمتها با جهش شدیدی همراه شدند. اما در سالهای بعد و در پی افزایش تولید و کاهش نسبی تقاضا، بازار وارد فاز اصلاح قیمتی شد. عواملی همچون وضعیت اقتصادی چین و هند، سیاستهای زیستمحیطی، شرایط اقلیمی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر روند قیمت زغالسنگ هستند.
صنعت زغالسنگ در بورس ایران؛ معرفی نمادها
در بازار سرمایه ایران، پنج نماد در حوزه زغالسنگ فعالیت دارند: کزغال، کپرور، کربن، کطبس و کشرق. در این میان، کزغال بهعنوان بزرگترین نماد زغالسنگی بورس شناخته میشود. سایر شرکتها نیز بسته به میزان ذخایر، ظرفیت تولید و موقعیت جغرافیایی، نقشهای متفاوتی در زنجیره ارزش این صنعت ایفا میکنند.
بهبود سودآوری؛ تصویر مالی شرکتهای زغالسنگی
بررسی عملکرد مالی شرکتهای زغالسنگی در دوره ۹ماهه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته نشان میدهد که وضعیت این گروه در مجموع بهبود یافته است. از میان پنج شرکت فعال، سه شرکت موفق به ثبت رشد سود عملیاتی شدند، در حالی که دو نماد کربن و کشرق با افت عملکرد مواجه بودند.
نماد کربن با کاهش حدود ۳۳ درصدی سود عملیاتی روبهرو شد و نماد کشرق که سال گذشته نیز زیانده بود، زیان بیشتری را ثبت کرد. در مقابل، سایر شرکتها رشد سود عملیاتی در بازهای بین ۱۹ تا ۱۶۶ درصد را تجربه کردند. در مجموع، سود عملیاتی این گروه در ۹ ماهه امسال به حدود ۷۱۴ میلیارد تومان رسید که رشدی نزدیک به ۴۷ درصد را نسبت به سال گذشته نشان میدهد.
افت تولید در برابر رشد سود
در بخش تولید، عملکرد کلی گروه زغالسنگ چندان مطلوب ارزیابی نمیشود. تنها شرکت کطبس با رشد محدود و شرکت کشرق با رشد حدود ۴۰ درصدی توانستند عملکرد بهتری نسبت به سایر رقبا ثبت کنند. سایر شرکتها با کاهش محسوس تولید مواجه شدند. در مجموع، تولید این گروه حدود ۲۰ درصد کمتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است.
چالشهای ساختاری صنعت زغالسنگ در ایران
نبود نظام شفاف قیمتگذاری، وجود خریدار انحصاری، اختلاف میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان، هزینههای بالای استخراج ناشی از فناوریهای قدیمی، ایمنی پایین معادن و کمبود ماشینآلات پیشرفته از مهمترین چالشهای صنعت زغالسنگ در ایران بهشمار میروند. این مسائل موجب کاهش جذابیت سرمایهگذاری و محدود شدن حاشیه سود شرکتهای فعال شدهاند.
جمعبندی؛ صنعت زغالسنگ در دوراهی اصلاح و افول
زغالسنگ همچنان یکی از ارکان مهم تأمین انرژی و تولید فولاد در جهان است. در ایران نیز با وجود ذخایر قابل توجه، این صنعت بهدلیل محدودیتهای ساختاری، سرمایهگذاری ناکافی و چالشهای عملیاتی، کمتر از ظرفیت واقعی خود مورد بهرهبرداری قرار گرفته است. اصلاح نظام قیمتگذاری، کاهش انحصار، توسعه زیرساختها و استفاده از فناوریهای نوین میتواند مسیر تقویت جایگاه این صنعت در اقتصاد کشور و افزایش جذابیت آن در بازار سرمایه را هموار کند.
