اکوایران: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، فعلاً مذاکرات برای دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ با ایران را کنار گذاشته و در عوض راهبرد موسوم به «خفه‌سازی اقتصادی» و محاصره دریایی را در پیش گرفته است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده هم روز جمعه ادعا کرد: «نیازی به اقدام نظامی نیست، چرا که ما آنها را به‌شدت تضعیف کرده‌ایم».
زمان به نفع واشنگتن؟
به نوشته المانیتور، در محاسبات ترامپ، زمان به نفع ایالات متحده است. با این حال ایران کشوری مقاوم است، و به‌عنوان یک رقیب، بسیار زیرک و سرسخت است؛ آنها یاد گرفته‌اند چگونه با دستِ پایین‌تر بازی کنند؛ چه از طریق جنگ‌های نامتقارن و پهپادی، چه با تنظیم دقیق سطح تنش‌ها در تقابل با ایالات متحده، و چه با بهره‌برداری از نقاط ضعف همسایگانی که برای امنیت خود به ایالات متحده وابسته‌اند.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، جنگ با ایران را عامل شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای دانست و سپس با برقراری تماس با محسن رضایی، دبیر شورای‌عالی امنیت ملی، ابتکار عمل در مذاکرات را به دست گرفت. با این اقدام، ونس احتمالاً پیامی مبنی بر «فوریت و اولویت» ارسال کرده است؛ موضوعی که ترامپ و سایر اعضای دولت او، آن را به همین شکل نمی‌بینند.
به نظر می‌رسد دولت ترامپ در حال حرکت به سمت کارزاری برای اعمال فشار اقتصادی بلندمدت علیه ایران است.
مسئله ایران، هم جنبه سیاسی داخلی دارد و هم جنبه سیاست‌گذاری خارجی؛ این موضوع در کنگره‌ای که دموکرات‌ها در آن حضور دارند و همچنین در میان جمهوری‌خواهان، به مسئله‌ای تفرقه‌انگیز در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۸ تبدیل خواهد شد. شاید همین مسئله یکی از دلایل - یا بخشی از فضای حاکم - باشد که باعث شد ترامپ، ونس را از پرونده ایران کنار بگذارد. با این حال، نه توافق هسته‌ای و نه توسل به زور، لزوماً از روی میز کنار گذاشته نشده‌اند. بنابراین، نیروهای آمریکایی در منطقه - به تعبیر ترامپ - همچنان «آماده شلیک» هستند.
یک عدم تقارن اساسی
با این همه، به رغم تصور این موضوع که زمان به نفع ترامپ می‌گذرد، دنیس سیترونوویچ، تحلیل‌گر شورای آتلانتیک معتقدست، وضعیت فعلی ذاتاً ناپایدار است و نمی‌تواند به طور نامحدود ادامه یابد. به باور او، تا زمانی که ایالات متحده محاصره دریایی خود را حفظ کند و تلاش کند نفتکش‌ها را در مسیر کشتیرانی جنوبی تحت فشار قرار دهد، تهران همچنان این اقدامات را به عنوان اقدامات جنگی تلقی خواهد کرد. بعید است ایران این واقعیت را به طور نامحدود بپذیرد. در عوض، تهران به دنبال افزایش هزینه‌های محاصره از طریق حملات بیشتر به نفتکش‌ها و اهداف بالقوه دیگر خواهد بود، به ویژه اگر عملیات نظامی ایالات متحده در اطراف بندرعباس ادامه یابد.
در واقع، یک عدم تقارن اساسی بین واشنگتن و تهران وجود دارد. ایالات متحده ممکن است معتقد باشد که می‌تواند محاصره را برای مدت طولانی حفظ کند، اما ایران آن را تهدیدی مستقیم برای اقتصاد، حاکمیت و امنیت ملی خود می‌داند. برای تهران، پذیرش محاصره بدون پاسخ دادن به معنای پذیرش یک واقعیت استراتژیک جدید است که توسط واشنگتن تحمیل شده است. تهران به این سادگی به این ماجرا گردن نمی‌گذارد. بدین ترتیب حتی اگر هیچ یک از طرفین خواهان رویارویی گسترده‌تر نباشند، پویایی فعلی هر دو را به سمت تشدید تنش سوق می‌دهد.
تجمعی در میدان انقلاب تهران، ۳ نوامبر ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری فرانسه
حمله اخیر به بحرین دقیقاً این خطر را نشان می‌دهد. واشنگتن اکنون با یک دوراهی آشنا روبرو است: تلافی برای بازگرداندن بازدارندگی و خطر واکنش دیگر ایران، یا خویشتنداری و خطر متقاعد کردن تهران به تحمل تشدید بیشتر تنش. اما مشکل این‌جا است که هر دو طرف بازدارندگی را متفاوت تفسیر می‌کنند. واشنگتن احتمالا معتقدست تلافی نظامی، ایران را مجبور به عقب‌نشینی می‌کند.
با این حال، تهران ممکن است به این نتیجه برسد که عدم پاسخگویی فقط فشار بیشتر آمریکا را تشویق می‌کند. این یک چرخه خطرناک ایجاد می‌کند که در آن هر تلاشی برای بازگرداندن بازدارندگی، خطر نتیجه معکوس را به همراه دارد. و عواقب آن بسیار فراتر از ایالات متحده و ایران است. تشدید بیشتر تنش می‌تواند قیمت نفت را افزایش دهد، هزینه‌های بیمه دریایی را افزایش دهد، تجارت بین‌المللی را مختل کند و کشورهای خلیج فارس را که بارها مخالفت خود را با یک جنگ منطقه‌ای دیگر روشن کرده‌اند، تهدید کند.
زمان تهران را وادار به تسلیم می‌کند؟
این وضعیت دلالت بر ضعف اساسی استراتژی فعلی آمریکا می‌رساند. محاصره وسیله‌ای برای دستیابی به یک هدف سیاسی است، نه یک هدف نهایی. اگر این محاصره نتواند امتیازات معناداری از ایران بگیرد و در عین حال هزینه‌های اقتصادی و نظامی رویارویی را به طور پیوسته افزایش دهد، پایان استراتژیک دقیقاً چیست؟
همچنین یک مشکل رو به رشد در مورد استراتژی خروج وجود دارد. اگر ایران از تسلیم شدن امتناع ورزد و واشنگتن لغو محاصره بدون امتیازات عمده را شکست بداند، هر دو طرف ممکن است خود را در دام رویارویی‌ای ببینند که هیچ‌کدام قصد تشدید آن را ندارند.
بازیگری که نقش دونالد ترامپ را ایفا می‌کند، از درون یک سلول زندانِ نمادین که بر روی یک بیلبورد در میدان تجریش تهران نصب شده، به بیرون نگاه می‌کند؛ ۳ نوامبر ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری فرانسه
ایالات متحده نمی‌تواند فرض کند که زمان به تنهایی تهران را مجبور به تسلیم خواهد کرد. ایران بارها تمایل خود را برای تحمل هزینه‌های هنگفت اقتصادی به جای رها کردن آنچه رهبری‌اش منافع ملی اساسی می‌داند، نشان داده است.
نکته اصلی ساده است: هیچ چشم‌انداز واقع‌بینانه‌ای برای حفظ نامحدود ترتیبات فعلی یا تبدیل آن به یک وضعیت عادی جدید در تنگه هرمز وجود ندارد. این واقعیت که نه واشنگتن و نه تهران خواهان جنگ دیگری نیستند، به این معنی نیست که آنها در اجتناب از آن موفق خواهند شد. هر چه وضعیت فعلی بدون یک راه خروج دیپلماتیک معتبر بیشتر ادامه یابد، خطر تبدیل یک رویارویی محدود به یک درگیری بسیار گسترده‌تر بیشتر می‌شود.
اهداف تازه
در همین رابطه، ناصر هادیان، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه تهران، معتقد است که تصمیم‌گیرندگان در ایران، وضعیت کنونی را تا ابد تحمل نخواهند کرد. او به شبکه الجزیره گفت: «مقامات ایران ممکن است به سراغ ناوهای جنگی، شناورها یا پایگاه‌های نظامی طرف مقابل بروند. هرچه محاصره شدیدتر شود — چه از طریق فشارهای دریایی و چه با ایجاد اختلال در مرزهای زمینی و سفرهای هوایی — احتمال وقوع جنگ نیز بیشتر می‌شود».
یک هواپیمای سوخت‌رسان KC-135 نیروی هوایی ایالات متحده از پایگاه هوایی راف میلدنهال در بریتانیا بلند می‌شود، اکتبر 2026/ عکس از رویترز
با این حال، هادیان می‌گوید که کنار گذاشتن ونس از سوی ترامپ در پرونده ایران، تغییر بنیادینی در وضعیت ایجاد نخواهد کرد؛ چرا که واشنگتن همچنان بر این باور است که تاکتیک فشار اقتصادی بر تهران می‌تواند این کشور را به دادن امتیاز وادار کند. او گفت: «ایالات متحده چه با حضور ونس و چه بدون او، این اقدامات را انجام می‌داد و به این رویه ادامه خواهد داد».
الی گرانمایه، متخصص خاورمیانه و شمال آفریقا در شورای روابط خارجی اروپا، هم با اشاره به تهدید تهران به گسترش جغرافیای جنگ، به نیویورک تایمز گفت: «ایران به وضوح به اروپایی‌ها علامت می‌دهد که اگر ایالات متحده جنگ را از سر بگیرد، اروپا نیز به فهرست اهداف برای مقابله با تشدید تنش‌ها تبدیل خواهد شد. این نشانه‌ای از عزم تهران است مبنی بر این‌که سعی می‌کند اروپایی‌ها را به این درد جهانی بکشانند».
ویکتوریا روسینایته، مدیر بخش پژوهش و تحلیل در مرکز تعالی اروپایی برای مقابله با تهدیدات ترکیبی هم به این روزنامه گفت اهداف تهدیدات ایران در نه ماه گذشته تغییر کرده‌اند و تمایل بیشتری دارد تا دایره اهداف خود را به سمت اهداف اروپایی گسترش دهد. او گفت: «به نظر می‌رسد این وضعیت همین حالا در حال تغییر است و اکنون به این نتیجه رسیده‌اند که برخی از کشورهای اروپایی نیز ممکن است بقای دولت را تهدید کنند».
