به گزارش اکوایران، لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، پس از دور دوم انتخاباتی پرتنش، در برابر رقیب راست‌گرای خود، فلاویو بولسونارو، برای چهارمین دوره به ریاست‌جمهوری این کشور رسید. لولا بیش از ۵۱ درصد آرا را در برابر ۴۸ درصد آرای بولسونارو به دست آورد. هنگامی که مقام‌های انتخاباتی پیروزی او را اعلام کردند، حدود ۹۸.۷۶ درصد آرای مأخوذه شمارش شده بود.
لولا برای بار چهارم رئیس‌جمهور برزیل می‌شود
به نوشته خبرگزاری الجزیره، لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور ۸۰ ساله چپ‌گرا، روز یکشنبه برای چهارمین دوره غیرمتوالی ریاست‌جمهوری انتخاب شد و شکست خود در دور نخست را جبران کرد. او در دور نخست از سناتور راست‌گرا، فلاماریو بولسونارو، پسر ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور سابق زندانی برزیل، عقب افتاده بود. این رأی‌گیری نخستین انتخابات از زمان بازگشت انتخابات مستقیم ریاست‌جمهوری در سال ۱۹۸۹ است که در آن نامزدی پس از قرارگرفتن در جایگاه دوم دور اول، در نهایت به ریاست‌جمهوری می‌رسد.
نتیجه انتخابات روز یکشنبه تا لحظات پایانی قطعی به نظر نمی‌رسید و برزیلی‌ها را تا آخرین لحظه در انتظار نگه داشت. نظرسنجی‌های پیش از انتخابات نشان می‌داد که لولا و بولسونارو تقریباً با یکدیگر برابرند. تصمیم لحظه آخری برای تمدید زمان رأی‌گیری، اتهام‌های مداخله در انتخابات را برانگیخت و این پرسش را مطرح کرد که آیا نتیجه انتخابات با چالش‌های حقوقی روبه‌رو خواهد شد یا خیر. سناتور بولسونارو از هم‌اکنون وعده داده است که برای ابطال رأی‌گیری اقدام کند و مدعی شده که تمدید زمان رأی‌گیری باعث سردرگمی رأی‌دهندگان شده است.
انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل وارد مرحله دوم شده؛ انتخاباتی که نتیجه آن فقط برای بزرگ‌ترین کشور آمریکای لاتین اهمیت ندارد، بلکه می‌تواند بر آرایش سیاسی کل منطقه هم اثر بگذارد. در دور اول، فلاویو بولسونارو، پسر ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور پیشین برزیل، با حدود ۴۷ درصد آرا در رتبه اول قرار گرفت و لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور کنونی و چهره شاخص چپ آمریکای لاتین، حدود ۴۵ درصد آرا را به دست آورد.
بولسونارو در دور نخست رأی‌گیری، در چهارم اکتبر، با کسب ۴۷.۰۳ درصد آرا در برابر ۴۵.۱۶ درصد آرای لولا، بسیاری از ناظران را شگفت‌زده کرد. اختلاف آرای دو نامزد ۲.۲ میلیون رأی بود؛ اما لولا سه هفته بعد را صرف تلاش برای بازگرداندن رأی‌دهندگانی کرد که در دور نخست در انتخابات شرکت نکرده بودند. او همچنین بار دیگر برای جلب حمایت کسانی تلاش کرد که درباره هزینه‌های زندگی و آینده برنامه‌های اجتماعی شاخص دولتش نگران بودند.
در روزهای پایانی کارزار انتخاباتی، نظرسنجی‌ها نشان می‌دادند که دو نامزد تقریباً با یکدیگر برابرند. هنگام شمارش آرا در شامگاه یکشنبه، بولسونارو برای مدتی کوتاه پیش افتاد؛ اما به گزارش خبرگزاری رویترز، با رسیدن نتایج حوزه‌های انتخاباتی شمال شرقی برزیل، لولا سرانجام از رقیب خود پیشی گرفت. منطقه شمال شرقی برزیل مدت‌هاست یکی از پایگاه‌های اصلی حمایت از لولا و حزب کارگران او به شمار می‌رود. در مقابل، بولسونارو در مناطق جنوبی و جنوب شرقی کشور و همچنین منطقه مرکز غربی پایگاه‌های قدرتمندی دارد.
برای لولا، این پیروزی به معنای دستیابی به چهارمین دوره بی‌سابقه ریاست‌جمهوری است. برای بولسونارو، نتیجه روز یکشنبه شکست تلاش او برای بازگرداندن خانواده‌اش به ریاست‌جمهوری محسوب می‌شود. لولا در ۸۰ سالگی همچنین در آستانه شکستن رکورد خودش به‌عنوان مسن‌ترین رئیس‌جمهور برزیل هنگام ادای سوگند پس از بازگشت کشور به دموکراسی قرار دارد.
به گفته آندری رومن، رئیس مؤسسه نظرسنجی اطلس‌اینتل، مشارکت بیشتر از حد انتظار رأی‌دهندگان ممکن است به پیروزی لولا کمک کرده باشد. او کاهش میزان عدم مشارکت را یکی از عوامل پیروزی رئیس‌جمهور دانست. برآورد می‌شود که در دور نخست انتخابات، در چهارم اکتبر، ۳۳.۴ میلیون برزیلی در رأی‌گیری شرکت نکرده باشند؛ این در حالی است که رأی‌دادن برای بیشتر بزرگسالان اجباری است. این تعداد حدود ۲۱ درصد از کل رأی‌دهندگان را تشکیل می‌داد و بالاترین میزان عدم مشارکت در یک انتخابات عمومی از سال ۱۹۹۸ بود.
اتهام تخلف انتخاباتی در فرایند رأی‌گیری
با نزدیک‌شدن دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری به ساعات پایانی روز یکشنبه، هر دو ستاد انتخاباتی خواستار تمدید زمان رأی‌گیری شدند. ستاد انتخاباتی لولا مقام‌های محلی را متهم کرد که عمداً خدمات حمل‌ونقل عمومی را در چندین شهر کاهش داده‌اند و در نتیجه، دسترسی رأی‌دهندگان کم‌درآمد به شعب اخذ رأی دشوار شده است. در مقابل، ستاد انتخاباتی بولسونارو درخواست کرد به رأی‌دهندگان مناطق آسیب‌دیده از بارندگی شدید و سیل فرصت بیشتری داده شود.
طرح از خبرگزاری رویترز
طبق برنامه اولیه، رأی‌گیری قرار بود ساعت پنج عصر به وقت برازیلیا، برابر با ساعت ۲۰ به وقت گرینویچ، پایان یابد؛ اما در پی درخواست‌های دو ستاد انتخاباتی برای تمدید زمان رأی‌گیری، کریستیانو زانین، قاضی دیوان عالی، دستور داد شعب اخذ رأی دو ساعت دیگر، تا ساعت هفت عصر به وقت محلی، برابر با ساعت ۲۲ به وقت گرینویچ، باز بمانند.
این تصمیم پس از آن صادر شد که برخی شعب فعالیت خود را متوقف کرده و دستگاه‌های الکترونیکی رأی‌گیری را خاموش کرده بودند. زانین بعداً توضیح داد که شعبی که پیش‌تر تعطیل شده بودند، بسته باقی خواهند ماند. تنها شعبی که همچنان باز بودند، می‌توانستند تا ساعت هفت عصر به دریافت آرای رأی‌دهندگان ادامه دهند. این تصمیم باعث سردرگمی درباره امکان شرکت در رأی‌گیری شد و برخی برزیلی‌ها با وجود تمدید زمان، اجازه رأی‌دادن پیدا نکردند و از شعب بازگردانده شدند.
بولسونارو در اظهارات کوتاه خود پس از انتخابات، به همین مسائل استناد کرد و خواستار ابطال رأی‌گیری شد. او همچنین زانین را به تخلف قضایی متهم کرد. بولسونارو گفت: «او قواعد بازی را در میانه بازی تغییر می‌دهد.»
پلیس فدرال برزیل در حال تحقیق درباره اختلال‌های ادعایی در حمل‌ونقل مرتبط با انتخابات در پنج ایالت است. در شهر سالوادور، دادگاهی دستور بازداشت وزیر حمل‌ونقل شهری را صادر کرد؛ زیرا ادعا شده بود که او دستور کاهش خدمات اتوبوس‌رانی را داده است. ستاد لولا به چنین رویدادهایی به‌عنوان شواهدی از مداخله در انتخابات اشاره کرد.
پیروزی لولا و برنامه‌های ترامپ در آمریکای لاتین
پیروزی لولا در شرایطی رقم خورد که موجی از پیروزی‌های انتخاباتی راست‌گرایان در آمریکای لاتین جریان دارد؛ منطقه‌ای که ترامپ تلاش کرده است نفوذ واشنگتن را در آن گسترش دهد. خانواده بولسونارو مدت‌هاست از حمایت ترامپ برخوردار است. رویترز روز شنبه گزارش داد که مقام‌هایی در وزارت خارجه دولت ترامپ برای اعمال تحریم علیه برزیل فشار آورده بودند؛ اقدامی که بخشی از تلاش‌ها برای تضعیف لولا و بازگرداندن خانواده بولسونارو به قدرت توصیف شده است.
لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، پس از رأی‌دادن در دور دوم ریاست‌جمهوری در سائو برناردو دو کامپو، برزیل، در روز یکشنبه، ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، عینکی را که یکی از حامیانش به او داده بود، بر چشم دارد/عکس از آسوشیتدپرس
وقتی روز یکشنبه از رئیس‌جمهور آمریکا پرسیدند که مایل است کدام نامزد پیروز شود، او از نام‌بردن از هر نامزدی خودداری کرد. ترامپ به خبرنگاران گفت: «نمی‌خواهم وارد این موضوع شوم، اما داریم اوضاع را زیر نظر می‌گیریم.»
ترامپ با وجود آنکه آشکارا از نامزدهای راست‌گرای دیگر در آمریکای لاتین حمایت کرده است، در قبال انتخابات برزیل محتاطانه‌تر رفتار کرد؛ موضوعی که منتقدان گمانه‌زنی کرده‌اند ممکن است عمدی بوده باشد. بولسونارو وعده داده بود روابط نزدیک‌تری با ایالات متحده برقرار کند. در مقابل، لولا دفاع از حاکمیت برزیل و مقاومت در برابر مداخله خارجی را به محور اصلی کارزار انتخاباتی خود تبدیل کرد. او بارها به کارزار تهاجمی تعرفه‌ای ترامپ و اظهارات علنی رئیس‌جمهور آمریکا درباره محاکمه ژائیر بولسونارو اشاره کرده و آن‌ها را نشانه‌هایی از مداخله خارجی دانسته است.
کارزار لولا همچنین با شرکت‌های شبکه‌های اجتماعی مستقر در آمریکا درگیر شده بود؛ اختلافی که ترامپ را بر آن داشت تا دولت برزیل را به سانسور متهم کند. لولا در سخنرانی پیروزی خود گفت که برای دستیابی به چهارمین دوره ریاست‌جمهوری ناچار شده است «بر مداخله‌هایی که از خارج می‌آمدند» غلبه کند. او شامگاه یکشنبه گفت: «این انتخابات شکست انکار واقعیت بود. شکست دروغ‌ها بود.»
پیروزی بولسونارو می‌توانست بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین را، به‌ویژه در حوزه امنیت و مبارزه با جرائم سازمان‌یافته، به آمریکا نزدیک‌تر کند و به تقویت موج دولت‌های محافظه‌کاری بینجامد که در سراسر منطقه انتخاب شده‌اند؛ اما لولا بر چندجانبه‌گرایی، گسترش روابط با کشورهای جنوب جهانی و چین ــ بزرگ‌ترین بازار صادراتی برزیل ــ تأکید کرده است. او همچنین مخالفت خود با سیاست‌های تعرفه‌ای ترامپ را دفاع از حاکمیت ملی برزیل دانسته است.
در رابطه با مواضع ترامپ فایننشیال‌تایمز نیز در گزارش خود می‌نویسد: انتخاب مجدد لولا، با تغییر روندِ پیروزی‌های جریان راست‌گرا در سراسر آمریکای لاتین، ضربه‌ای به جاه‌طلبی‌های ایالات متحده برای گسترش نفوذ خود در این منطقه محسوب می‌شود. درحالی‌که لولا که پیش‌تر رهبر اتحادیه‌های کارگری بود، از سیاست خارجی تهاجمی دونالد ترامپ انتقاد کرده است، بولسونارو وعده داده بود که روابط نزدیک‌تری با متحد ایدئولوژیک خود در کاخ سفید برقرار کند. واشنگتن از سال گذشته، برزیل را هدف تعرفه‌های تجاری و سایر اقدامات تنبیهی قرار داده است.
شگفتی دور نخست انتخابات برای لولا
به گزارش شبکه خبری سی‌ان‌ان، نتیجه دور نخست، نقاط ضعف تلاش لولا برای انتخاب مجدد را آشکار کرد؛ از نارضایتی درباره هزینه‌های زندگی و جرم و جنایت گرفته تا دشواری در بسیج بخش‌هایی از پایگاه سنتی رأی‌دهندگانش. این نتیجه همچنین نشان داد که جریان سیاسی ژائیر بولسونارو همچنان قدرتمند است؛ حتی در شرایطی که رئیس‌جمهور سابق به‌دلیل تلاش برای لغو نتیجه شکست خود در انتخابات سال ۲۰۲۲، دوران محکومیت زندانش را می‌گذراند.
فلاویو بولسونارو و همسرش فرناندو بولسونارو، در جریان دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری در ریو دو ژانیرو، در روز یکشنبه، ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، شست خود را بالا می‌برند/عکس از آسوشیتدپرس
تغییر جهت رأی‌دهندگان در دور نخست، بازتاب‌دهنده روند گسترده‌تری در انتخابات آمریکای لاتین بود. از آوریل ۲۰۲۵ به این سو، چندین انتخابات ریاست‌جمهوری در اکوادور، بولیوی، هندوراس، شیلی، کاستاریکا، کلمبیا و پرو به پیروزی نامزدهای راست‌گرا یا راستِ میانه انجامیده است. نظرسنجی مؤسسه داتافولها در ماه ژوئیه نشان داد که ۴۴ درصد برزیلی‌ها از نظر ارزش‌های سیاسی به راست یا راستِ میانه گرایش دارند؛ درحالی‌که این رقم برای چپ و چپِ میانه ۳۹ درصد بود. این آمار نشان‌دهنده معکوس‌شدن توازن سیاسی ثبت‌شده در سال ۲۰۲۲ است.
امنیت عمومی به یکی از محورهای اصلی انتخابات تبدیل شد. نظرسنجی مؤسسه کوئست/پکس در ماه سپتامبر نشان داد که ۲۸ درصد برزیلی‌ها خشونت را بزرگ‌ترین مشکل کشور می‌دانند. فساد با ۲۲ درصد در جایگاه دوم و اقتصاد با ۱۹ درصد در جایگاه سوم قرار داشتند. بولسونارو وعده داد که گروه‌های بزرگ تبهکار را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دهد، ظرفیت زندان‌ها را افزایش دهد و سن مسئولیت کیفری را پایین بیاورد. او در ۱۳ اکتبر گفت: «کسانی که تصور می‌کنند من در زمینه امنیت عمومی تندرو هستم، هنوز چیزی ندیده‌اند.» او افزود که حتی رویکرد سخت‌گیرانه و بدنام نایب بوکله، رئیس‌جمهور السالوادور، نیز کافی نیست.
لولا برای سازگارکردن مواضع سنتی حزبش با مطالبات عمومی برای برخورد قاطع‌تر با جرم و جنایت با دشواری روبه‌رو بود. ویدئویی از اظهارات او در سال گذشته که در آن گفته بود قاچاقچیان مواد مخدر نیز قربانی مصرف‌کنندگان این مواد هستند، به‌طور گسترده منتشر شد. برایان وینتر، سردبیر ارشد نشریه Americas Quarterly، گفت این ویدئو برداشت دیرینه‌ای را تقویت کرد که بر اساس آن، چپ برزیل در برخورد با جرم و جنایت رویکردی سهل‌گیرانه دارد.
لولا بعدها پذیرفت که منظور خود را به‌خوبی بیان نکرده بود. وضعیت اقتصاد و توانایی مردم برای تأمین هزینه‌های زندگی نیز انتقادهایی را متوجه لولا کرد. در دو دوره نخست ریاست‌جمهوری او، رونق بازار کالاهای پایه به خروج میلیون‌ها برزیلی از فقر و ورود آنان به طبقه متوسط کمک کرده بود؛ اما این بار، بسیاری از رأی‌دهندگان می‌گفتند پیشرفت چندانی در زندگی خود احساس نکرده‌اند. لولا می‌تواند به نرخ پایین بیکاری و کاهش تورم اشاره کند، اما این شاخص‌ها نتوانسته بودند برداشت خانوارهایی را که با افزایش هزینه‌های روزمره دست‌وپنجه نرم می‌کنند، تغییر دهند.
نقاط شکاف سیاسی در برزیل
بااین‌همه، بسیاری از رأی‌دهندگان همچنان به لولا وفادار مانده‌اند؛ زیرا از دستاوردهای اجتماعی دو دوره نخست ریاست‌جمهوری او بهره‌مند شده‌اند و نگران‌اند که ریاست‌جمهوری بولسونارو حقوق اجتماعی را محدود کند. فلاویو تلاش کرد با فاصله‌گرفتن از برخی مواضع سنتی محافظه‌کارانه، این نگرانی‌ها را کاهش دهد. بخشی از گرایش به راست در برزیل به پیوندی بازمی‌گردد که میان جریان چپ و فساد برقرار شده است؛ هرچند هر دو کارزار انتخاباتی با رسوایی‌های مرتبط با فساد روبه‌رو بوده‌اند.
مردم در ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶ در سالوادور، برزیل، برای رأی دادن در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری در صف ایستاده‌اند/عکس از خبرگزاری رویترز
در مناظره یکشنبه گذشته، لولا از بولسونارو خواست اسناد مالی خود را منتشر کند و درباره ارتباط او با دانیل وورکورو، رئیس سابق بانک ورشکسته «بانکو مستر»، پرسش‌هایی مطرح کرد. ارتباطات ادعایی وورکورو با چهره‌های بانفوذ، نهادهای سیاسی و قضایی برزیل، از جمله دیوان عالی، را درگیر کرده است. در مقابل، فلاویو لولا را به فساد متهم کرد و اتهاماتی را درباره پسر بزرگ‌تر رئیس‌جمهور، معروف به لولینیا، مطرح ساخت. محکومیت‌های پیشین لولا در پرونده‌های فساد در سال ۲۰۲۱ لغو شده بود.
بااین‌حال، اگر گروهی وجود داشت که هر دو نامزد برای جلب حمایت آن به‌شدت تلاش می‌کردند، به گفته کارشناسان و ستادهای انتخاباتی، آن گروه زنان بودند. زنان نزدیک به ۵۳ درصد از رأی‌دهندگان ثبت‌شده را تشکیل می‌دهند و در مقایسه با مردان، مقاومت بیشتری در برابر نامزدهای همسو با بولسونارو نشان داده‌اند. نظرسنجی داتافولها در ۱۵ اکتبر نشان می‌داد که لولا در میان زنان با نسبت ۴۹ به ۴۰ درصد پیشتاز است؛ درحالی‌که فلاماریو در میان مردان با نسبت ۵۲ به ۴۰ درصد پیشتاز بود.
مالو گاتو، دانشیار سیاست آمریکای لاتین در دانشگاه کالج لندن، گفت شکاف جنسیتی پس از ظهور ژائیر بولسونارو در سال ۲۰۱۸ افزایش یافت؛ زیرا مردان بیشتر به سمت راست گرایش پیدا کردند و زنان حمایت بیشتری از حزب کارگران نشان دادند.
هر دو ستاد انتخاباتی پس از آنکه چندین پرونده خشونت فجیع توجه افکار عمومی را جلب کرد، به موضوع خشونت علیه زنان، به‌ویژه زن‌کشی، پرداختند. به گفته گاتو، جریان راست به‌طور سنتی بر تشدید مجازات کیفری متجاوزان و عاملان خشونت تأکید می‌کند؛ درحالی‌که جریان چپ توجه بیشتری به حمایت و حفاظت از قربانیان، از جمله از طریق ایجاد پناهگاه‌ها و ارائه خدمات تخصصی، نشان می‌دهد.
مسیحیان انجیلی نیز که جمعیتشان در این کشور عمدتاً کاتولیک‌مذهب رو به افزایش است، به یکی از گروه‌های مهم رأی‌دهندگان برای جریان راست تبدیل شده‌اند. بر اساس نظرسنجی داتافولها، بولسونارو در میان مسیحیان انجیلی با نسبت ۶۲ به ۲۹ درصد پیشتاز بود؛ درحالی‌که لولا در میان کاتولیک‌ها با نسبت ۵۲ به ۴۲ درصد پیشتازی داشت.
لولا چگونه ورق را برگرداند؟
شبکه خبری سی‌ان‌ان در گزارشی می‌کوشد به همین پرسش پاسخ دهد: بازگشت چشمگیر رئیس‌جمهور برزیل در رقابت با رقیب راست‌گرایش، فلاویو بولسونارو، رکورد دیگری نیز به ثبت رساند. نامزد حزب کارگران در فاصله سه هفته میان دو دور رأی‌گیری، بیش از ۱۰ میلیون رأی به آرای خود افزود؛ درحالی‌که رقیبش تنها ۳.۶ میلیون رأی بیشتر به دست آورد. اختلاف آرا به‌اندازه‌ای بود که لولا توانست با فاصله‌ای بیشتر از انتخابات سال ۲۰۲۲ پیروز شود؛ انتخاباتی که در آن ژائیر بولسونارو، پدر فلاماریو و رئیس‌جمهور وقت، را شکست داده بود.
شادی هواداران لولا در ریودوژانیرو، 25 اکتبر 2026/ عکس از آسوشیتدپرس
جغرافیای انتخاباتی به توضیح چگونگی جبران عقب‌ماندگی لولا در دور نخست کمک می‌کند. در ایالت میناس گرایس که دومین جمعیت رأی‌دهنده بزرگ برزیل را دارد، لولا در دور نخست با اختلافی نزدیک به ۵۹۰ هزار رأی شکست خورده بود، اما در دور دوم با حدود ۹۹ هزار رأی پیروز شد. میناس گرایس از سال ۱۹۸۹، یعنی از زمان برگزاری مجدد انتخابات مستقیم ریاست‌جمهوری، در تمام انتخابات به نامزدی رأی داده است که در سطح ملی پیروز شده؛ این بار نیز نتیجه رأی‌گیری در این ایالت با نتیجه ملی مطابقت داشت.
اگرچه فلاویو همچنان در ایالت‌های سائوپائولو و ریو دو ژانیرو پیشتاز ماند، لولا در پایتخت‌های این دو ایالت که بزرگ‌ترین شهرهای برزیل هستند ــ پیروز شد و نتیجه دور نخست را در شهر ریو دو ژانیرو نیز معکوس کرد.
افزایش مشارکت و رقابت در تلفن همراه
دستاوردهای لولا با پیروزی در هر ۹ ایالت شمال شرقی و افزایش مشارکت رأی‌دهندگان تقویت شد. نرخ عدم مشارکت از ۲۱.۰۸ درصد در دور نخست به حدود ۱۹.۲ درصد در دور دوم کاهش یافت و نزدیک به سه میلیون برزیلی دیگر را به پای صندوق‌های رأی کشاند.
البته نمی‌توان تمام این افزایش مشارکت را به حساب لولا گذاشت؛ بااین‌حال، این موضوع اهمیت بسیج کسانی را نشان می‌دهد که در دور نخست رأی نداده بودند. در آن دور، اختلاف آرای دو نامزد کمی بیش از ۲.۲ میلیون رأی بود.
این رقابت در تلفن‌های همراه برزیلی‌ها نیز جریان داشت. لولا پس از کسب رتبه دوم در دور نخست، تلاش‌های خود را برای بسیج هواداران در فضای دیجیتال افزایش داد تا دامنه دسترسی‌اش را گسترش دهد و حمایت سیاسی را به رأی تبدیل کند.
زنان در حالی که سربازان ارتش در ساحل ایپانما در ریودوژانیرو، برزیل، در طول انتخابات ریاست جمهوری در ۴ اکتبر امنیت را تأمین می‌کنند، قدم می‌زنند/ عکس از خبرگزاری فرانسه
چالش او صرفاً متقاعدکردن رأی‌دهندگان مردد نبود، بلکه باید کسانی را که از قبل او را ترجیح می‌دادند نیز به حضور در مراکز رأی‌گیری ترغیب می‌کرد. این تلاش‌ها با اقدام‌ها و پیشنهادهای لحظه آخری همراه شد که هدفشان پاسخ‌گویی به نگرانی‌های ملموس رأی‌دهندگان بود.
لولا قانونی را امضا کرد که آستانه درآمدی لازم برای مشمول‌شدن در مقررات مربوط به کسب‌وکارهای خرد انفرادی را افزایش می‌داد. او همچنین ابتکارهای جدیدی برای مذاکره مجدد درباره بدهی مصرف‌کنندگان پیشنهاد کرد و خواستار پایان‌دادن به شرط‌بندی آنلاین شد؛ فعالیتی که گسترش آن به افزایش بدهی خانوارها کمک کرده است.
لولا حتی در حوزه امنیت نیز یکی از مواضع سنتی راست‌گرایان را پذیرفت: او از کاهش سن مسئولیت کیفری برای جرائم بسیار سنگین حمایت کرد. هدف این اقدام پاسخ‌گویی به مطالبات برای برخورد سخت‌گیرانه‌تر با جرم و جنایت بود؛ موضوعی که یکی دیگر از محورهای اصلی انتخابات به شمار می‌رفت.
چالش‌های پساانتخاب
نخستین چالش لولا پس از جشن پیروزی، در عرصه قانون‌گذاری خواهد بود. احزاب راست‌گرا ۳۰۳ کرسی از مجموع ۵۱۳ کرسی مجلس نمایندگان را در اختیار خواهند داشت؛ درحالی‌که سهم چپ‌گرایان ۱۲۴ کرسی و سهم جریان میانه ۸۶ کرسی خواهد بود.
در سنا نیز راست‌گرایان کنترل نزدیک به دوسوم کرسی‌ها را در اختیار خواهند داشت. این به معنای آن نیست که تک‌تک این قانون‌گذاران الزاماً مخالف لولا هستند، اما نشان می‌دهد که او برای پیشبرد پیشنهادهایش و دفاع از اولویت‌های دولت، باید فراتر از پایگاه سیاسی خود ائتلاف‌هایی تشکیل دهد.
قانون‌گذاران پس از رأی مثبت به اصلاحیه‌ای در قانون اساسی برای کاهش هفته کاری در برزیل از شش روز به پنج روز، در جریان جلسه‌ای در مجلس سنای فدرال برزیل در برازیلیا (۱۴ اکتبر)، ابراز خوشحالی می‌کنند/ عکس از رویترز
نقشه دولت‌های ایالتی نیز نشان‌دهنده قدرتی است که اردوگاه محافظه‌کار همچنان در اختیار دارد. در مجموع دو دور انتخابات، حزب لیبرال بولسونارو پنج فرمانداری را به دست آورد؛ درحالی‌که حزب جمهوری‌خواهان و حزب ترقی‌خواه هرکدام چهار فرمانداری کسب کردند. حزب کارگران نیز چهار فرمانداری را به دست آورد. حزب سوسیال‌دموکرات، که سیاستمدارانی با ائتلاف‌های سیاسی متفاوت را گرد هم آورده است، پنج فرمانداری دیگر را تصاحب کرد. مذاکره با این فرمانداران چالش دیگری برای لولا خواهد بود؛ زیرا او برای اجرای سیاست‌هایش به همکاری در سطح ایالت‌ها نیاز دارد.
لولا در سخنرانی پیروزی خود گفت: «وقتی در انتخابات پیروز می‌شویم، دیگر رقیبی نداریم. من باید برای ۲۱۵ میلیون نفر حکومت کنم.» او همچنین به چالش مذاکره با مجلسی محافظه‌کارتر پرداخت و گفت: «من کنگره را انتخاب نکردم؛ مردم انتخاب کردند. و همین کنگره‌ای است که با آن رأی خواهم داد، کار خواهم کرد و امور را پیش خواهم برد.»
فوری‌ترین چالش، تبدیل دستاوردهای اقتصادی به بهبودی ملموس در زندگی روزمره برزیلی‌ها خواهد بود. برداشت عمومی از وضعیت اقتصاد یکی از عوامل اصلی کاهش حمایت از لولا در جریان کارزار انتخاباتی بود.
کاهش تورم به معنای بازگشت قیمت‌ها به سطح قبلی نیست و بهبود وضعیت اشتغال نیز لزوماً نمی‌تواند فشار بدهی‌ها و هزینه‌های خانوار را جبران کند. نارضایتی از هزینه‌های زندگی پس از پایان انتخابات نیز ادامه خواهد یافت. رسیدگی به این نارضایتی به‌دلیل محدودیت‌های مالی دولت دشوارتر خواهد بود. بدهی عمومی، کسری بودجه و نرخ‌های بهره بالا، توانایی دولت برای افزایش مخارج را محدود می‌کنند و زمینه‌ساز اختلاف‌هایی بر سر چگونگی تأمین مالی وعده‌های انتخاباتی خواهند شد؛ آن هم بدون به‌خطرانداختن برنامه‌های اجتماعی. با وجود کنگره‌ای که همکاری با آن دشوار خواهد بود، تصمیم‌گیری درباره اینکه چه کسانی هزینه‌ها را بپردازند و کدام بخش‌ها با کاهش بودجه مواجه شوند، توانایی لولا برای مذاکره را نیز به آزمون خواهد گذاشت.
امنیت نیز منبع دیگری از فشار خواهد بود. لولا باید به مطالبات برای اتخاذ تدابیر سخت‌گیرانه‌تر علیه جرم و جنایت پاسخ دهد؛ زیرا راست‌گرایان برخورد قاطع با جرائم را به یکی از محورهای اصلی برنامه سیاسی خود تبدیل کرده‌اند. لولا در روزهای پایانی کارزار انتخاباتی، با اعلام آمادگی برای کاهش سن مسئولیت کیفری به ۱۶ سال در جرائم سنگین، موضع سخت‌گیرانه‌تری اتخاذ کرد. این سیاست را راست‌گرایان ترویج کرده‌اند و از حمایت گسترده افکار عمومی برخوردار است. هنوز مشخص نیست که آیا او این موضع انتخاباتی را به پیشنهادی مشخص و عملی تبدیل خواهد کرد یا خیر.
لولا همچنین با چالش آماده‌کردن جانشینی برای جریان چپ روبه‌رو خواهد بود؛ جریانی که توانایی‌اش برای پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری همچنان به‌شدت به جایگاه و نفوذ سیاسی شخص لولا وابسته است.
خودمختاری منطقه‌ای و خطر انزوا
چالش‌های پیش روی لولا به خارج از مرزهای برزیل نیز گسترش می‌یابند. بازگشت این رهبر ترقی‌خواه مانع از آن شد که ترامپ به مهم‌ترین دستاورد موج پیروزی نامزدهای راست‌گرا و همسو با کاخ سفید دست یابد. دولت لولا، به‌عنوان دولت بزرگ‌ترین اقتصاد آمریکای لاتین و کشوری که چین مهم‌ترین شریک تجاری آن است، از وزن اقتصادی برزیل برای مقاومت در برابر مطالبات تجاری و سیاسی واشنگتن استفاده کرده است؛ سطحی از استقلال که بسیاری از کشورهای همسایه برزیل توانایی دستیابی به آن را ندارند. در مقابل، پیروزی بولسونارو می‌توانست تغییر بزرگی در تلاش‌های واشنگتن برای تثبیت سلطه خود بر نیمکره غربی و محدودکردن نفوذ پکن ایجاد کند.
لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور برزیل (سمت چپ)، و خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، در جریان نشست سران «مرکوسور» و کشورهای همکار، در کاخ «سان مارتین» در بوئنوس آیرس، در تاریخ ۳ ژوئیه ۲۰۲۵/ عکس از خبرگزاری فرانسه
بااین‌حال، لولا با چشم‌انداز منطقه‌ای بسیار دشواری روبه‌رو است و این خطر وجود دارد که تا حد زیادی منزوی شود. مایکل پارلبرگ، دانشیار علوم سیاسی در دانشگاه مشترک‌المنافع ویرجینیا و پژوهشگر مرکز سیاست بین‌الملل، اندیشکده‌ای مستقر در واشنگتن، به سی‌ان‌ان گفت: «لولا با محیط سیاسی منطقه‌ای بسیار متفاوتی نسبت به زمانی روبه‌رو است که نخستین بار در دوران موج صورتی به قدرت رسید. در آن زمان، او چندین متحد منطقه‌ای داشت و می‌توانست با بهره‌گیری از روابط با هر دو طرف، منافع برزیل را پیش ببرد.»
چشم‌انداز سیاسی منطقه در مقایسه با سال ۲۰۲۳، زمانی که لولا سومین دوره ریاست‌جمهوری خود را آغاز کرد، نیز تغییر کرده است. در آن زمان، متحدانی مانند آلبرتو فرناندز در آرژانتین، گابریل بوریچ در شیلی و گوستاوو پترو در کلمبیا در قدرت بودند. پارلبرگ افزود: «بعید است لولا مانند دوره‌های نخست ریاست‌جمهوری خود، سرمایه سیاسی‌اش را صرف پیشبرد ابتکارهای همگرایی منطقه‌ای، مانند اوناسور، اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی، کند. او که متحدان ایدئولوژیک چندانی ندارد، رهبری منطقه‌ای خود را از طریق وزن اقتصادی برزیل ــ سرمایه‌گذاری‌ها، تجارت و مرکوسور ــ اعمال خواهد کرد.»
چالش ترامپ
لولا در آستانه آغاز چهارمین دوره ریاست‌جمهوری خود باید تصمیم بگیرد که چگونه روابط برزیل با ایالات متحده را مدیریت کند. او در ماه سپتامبر و در سخنرانی خود در سازمان ملل، در پیامی خطاب به واشنگتن گفت: «برزیل به حیاط خلوت هیچ‌کس تعلق ندارد.» بااین‌حال، او در عمل نیز محتاطانه رفتار کرده است. هنگامی که ایالات متحده در میانه سال دور تازه‌ای از تعرفه‌ها را بر کالاهای برزیلی اعمال کرد، لولا احتمال اقدامات تلافی‌جویانه را منتفی ندانست. این تحلیلگر گفت: «لولا توانایی خود را برای سازگارشدن با ترامپ نشان داده است. او انتقادهای تند گاه‌به‌گاه را با اقدام‌های آشتی‌جویانه متعادل کرده است.»
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، و لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، در حاشیه چهل و هفتمین اجلاس سران «اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا» (آسه‌آن) در کوالالامپور مالزی، در تاریخ ۲۶ اکتبر ۲۰۲۵ با یکدیگر دیدار کردند/ عکس از رویترز
او افزود: «از نظر لولا، حاکمیت ملی لزوماً به معنای رویارویی نیست؛ در واقع، او معتقد است رویارویی لزوماً حاکمیت ملی را تقویت نمی‌کند. [...] لولا از نظر ایدئولوژیک ضدآمریکایی نیست و برای همکاری با دولت‌های راست‌گرا نیز مشکلی ندارد.» پارلبرگ همچنین گفت رئیس‌جمهور منتخب برزیل انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را از نزدیک دنبال خواهد کرد. به گفته او، اگر حزب جمهوری‌خواه ترامپ کنترل یکی یا هر دو مجلس کنگره را از دست بدهد، «موقعیت لولا می‌تواند بهتر شود»؛ زیرا در آن صورت احتمالاً نظارت و بررسی دقیق‌تری بر برنامه‌های رئیس‌جمهور آمریکا اعمال خواهد شد.
لولا علاوه بر متوقف‌کردن روند پیروزی‌های پیاپی راست‌گرایان و نامزدهای مورد حمایت ترامپ، روند دیگری را نیز متوقف کرد: زنجیره شکست دولت‌های مستقر که طی یک دهه گذشته پدیده‌ای رایج بوده است. این موضوع پرسش گسترده‌تری را مطرح می‌کند: آیا چرخش به راست موجی ماندگار است یا بخشی از نوسان رفت‌وبرگشتی قدرت سیاسی؟ پارلبرگ گفت: «پیروزی لولا نشان می‌دهد که راست رادیکال، به‌ویژه جریان بولسونارو، سقفی برای میزان حمایت خود دارد؛ زیرا بسیاری از رأی‌دهندگان آن را بیش از حد رادیکال می‌دانند.» او افزود که نتیجه انتخابات همچنین نشان می‌دهد حمایت کاخ سفید و مجموعه اقدامات اقتصادی آن، «عوامل تعیین‌کننده‌ای» در انتخابات نیستند.
در آمریکای لاتینی که بیش از پیش با ظهور رهبران جدید تعریف می‌شود، لولا همچنان یک دولتمرد دارای نفوذ بین‌المللی و یکی از چهره‌های مهم منطقه در عرصه جهانی است. این رئیس‌جمهور رکوردشکن پس از یک دستاورد سیاسی دیگر، دو ماه فرصت دارد تا پیش از آغاز چهارمین دوره ریاست‌جمهوری‌اش تصمیم بگیرد که در چهار سال آینده چه مسیری را برای بزرگ‌ترین کشور آمریکای جنوبی ترسیم خواهد کرد.
