به گزارش اکوایران، یک نبرد پنهان میان عربستان سعودی و امارات متحد عربی برای نفوذ منطقهای، هفته گذشته شمایلی علنی به خود گرفت. این اتفاق زمانی رخ داد که جنگندههای سعودی در تاریخ 30 دسامبر به بمباران شهر بندری مکلا یمن اقدام کردند زیرا ابوظبی از سوی ریاض به ارسال سلاح به شورشیان جداییطلب در یمن جنگزده متهم شده است.
دوستی که متحد سابق شد
به نوشته المانیتور، در یک اقدام بیسابقه، عربستان به طور علنی به محکومیت متحد سابق خود پرداخت و گفت از امارات متحده عربی که امنیت ملی عربستان را به خطر انداخته، «ناامید» شده است. امارات متحده عربی به سرعت ادعای ارسال سلاح را رد کرد. در اقدامی که واضحا در جهت تنشزدایی انجام شد، ابوظبی اعلام کرد که بر اولتیماتوم دولت یمن که طبق آن امارات باید نیروهای خود را از این کشور خارج کند، پایبند است. ابوظبی از گروههای همسو با شورای انتقالی جنوب (STC) یمن که با حوثیها جنگیدهاند، حمایت میکند؛ گروهی که اکنون به دنبال ایجاد یک کشور مستقل در جنوب یمن است.
اکوایران: ده سال پس از آغاز مداخله مشترک عربستان و امارات در یمن، اختلاف راهبردی دو متحد سابق به رویارویی آشکار نظامی و سیاسی انجامیده است؛ شکافی که میتواند موازنه قدرت در یمن و کل منطقه را دگرگون کند.
عربستان سعودی با ایجاد یک کشور مستقل در جنوب یمن مخالف است و این اتفاق را یک چالش مستقیم برای امنیت مرزهایش و چارچوب سیاسی که از سال 2015 روی آن سرمایهگذاری کرده است، میداند. یمن در سال 1967 به دو کشور تقسیم شد تا زمانی که در سال 1990 این دو کشور بار دیگر ادغام شدند.
شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان سعودی، قرار است طی امروز چهارشنبه (17 دی) با مارکو روبیو، وزیر خاجه آمریکا، در واشنگتن دیدار کند؛ دیداری که در آن موضوع اختلاف با امارات متحده عربی احتمالا به موضوع اصلی گفتوگو تبدیل شود.
ریشسفیدی ترامپ در بحبوحه اختلافات دو متحد کلیدی آمریکا
دولت ترامپ به دنبال این بوده است که در بحبوحه اختلاف میان متحدان کلیدی خود، یک رویکرد بیطرفانه داشته باشد. کاخ سفید در تاریخ 27 دسامبر در بیانیهای نقش دیپلماتیک دو کشور حوزه خلیج فارس در یمن را ستود و خواستار خویشتنداری از سوی آنها و ادامه گفتوگوها میان ریاض و ابوظبی شد. مارکو روبیو از آن زمان تماسهای تلفنی جداگانهای با همتایان سعودی و اماراتی خود داشته است.
به نظر میرسد با عقبنشینی امارات و خارج ساختن نیروهای ضد تروریسم خود از یمن، از وقوع بحران فوری جلوگیری شده است. ابوظبی به طور رسمی در سال 2019 نیروهای خود را از یمن خارج ساخت، اما نیروهای ضد تروریسم خود را در این کشور حفظ کرده بود.
دلبستگی به آفریقا و اختلافاتی به تیزی شاخ آفریقا
به باور دیپلماتهای منطقهای و کارشناسان، اختلافاتی که دو کشور قدرتمند خلیج فارس را به رویارویی با یکدیگر رسانده است، احتمالا فراگیرتر خواهد شد. یک دیپلمات ارشد فعال در منطقه به المانیتور اظهار داشت: «این مشکلات، ساختاری هستند و از میان نمیروند. این جنگی بر سر کل منطقه شاخ آفریقا و کریدور دریای سرخ است؛ جنگ درباره اینکه چه کسی نیروی مسلط سیاسی و اقتصادی و قطب اصلی لجستیک دریایی در خاورمیانه خواهد بود.»
اکوایران: اختلاف میان ابوظبی و ریاض بر سر یمن، چشمانداز صلح در خلیج فارس را تیره کرده است.
موقعیت استراتژیک یمن در تقاطع دریای سرخ و خلیج عدن، آن را برای قدرتهای منطقهای که به دنبال نفوذ بر مسیرهای تجارت جهانی در دنیای پس از نفت هستند، حیاتی میکند. عربستان سعودی میخواهد یمن متحد باقی بماند و تنگه باب المندب تحت کنترل دولت آن باشد تا امنیت دریای سرخ را حفظ کند. در حالیکه برخی استدلال میکنند روابط استراتژیک دیرینه عربستان سعودی و امارات متحده عربی در نهایت بر اختلافات بر سر یمن غلبه خواهد کرد، تنشها احتمالا ادامه خواهد یافت. خطر بزرگتر، خلأ امنیتی (خصوصا با خروج نیروهای ضد تروریسم امارات از یمن) است که میتواند به القاعده در شبه جزیره عربستان اجازه دهد تا دوباره ظهور کند و تلاشهای ضد تروریسم و ثبات منطقهای را پیچیده سازد.
رفاقتی که از عرش به فرش رسید
یک دهه پیش، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در یمن علیه حوثیها، گروههای اسلامگرا و القاعده متحد بودند. تنشها زمانی پدیدار شد که ابوظبی به ایجاد و حمایت از شورای انتقالی جنوب کمک کرد. عربستان سعودی امیدوار بود که جاهطلبیهای STC مهار شود، اما این گروه به طور پیوسته کنترل خود را با حمایت امارات گسترش داد. تصرف جزایر سُقُطرا توسط شورای انتقالی جنوب در سال 2018 از سوی ریاض به عنوان یک عمل انجامشده پذیرفته شد. اما پیشرویهای اخیر شورای انتقالی جنوب در نزدیکی مرزهای عربستان، اتهامات دخالت امارات را دوباره مطرح کرده است که ابوظبی آن را انکار میکند.
عبور از تمام خطوط قرمز؛ خون سعودیها به جوش آمد
هشام العمیسی، محقق یمنی در موسسه صلح اروپا، با اشاره به تصرف سرزمینی توسط شورای انتقالی جنوب گفت: «این یک اشتباه انتحاری بود که از همه خطوط قرمز عبور کرد. این یک لحظه سرنوشتساز بود. دولت [مورد حمایت عربستان و به رسمیت شناخته شده بینالمللی] یمن تقریبا 95 درصد از حضور خود را در میدان از دست داد و بسیاری از رهبران آن به ریاض گریختند.»
همچنین اعلام برنامههایی در تاریخ 2 دسامبر مبنی بر ایجاد «دولت عربی جنوبی» در جنوب یمن، آتش را شعلهورتر کرد. این کارشناس همچنین اظهار داشت که اگر یمن جنوبی مستقل شود، روابط رسمی با اسرائیل برقرار خواهد کرد، همانطور که امارات متحده عربی در سال 2020 هنگام پیوستن به توافقنامه ابراهیم این کار را انجام داد.
یک کارشناس دیگر اظهار داشت که امارات متحده عربی به شدت در محاسبه میزان مخالفت شدید عربستان سعودی با این موضوع اشتباه کرده است. او افزود: «تصور کنید حضرموت با مرز 700 کیلومتری با عربستان سعودی و المهره با مرز 300 کیلومتری با عمان، بخشی از توافقنامههای ابراهیم شوند. و به دریای سرخ نگاه کنید، جایی که عربستان سعودی از دولت به رسمیت شناختهشده بینالمللی و امارات متحده عربی از یک گروه شبهنظامی جداییطلب دیگر به نام نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) در سودان حمایت میکند که توسط یک ژنرال رقیب که متهم به جنایات جنگی است، رهبری میشود.
نیروهای پشتیبانی سریع اخیرا کل استان دارفور سودان و بزرگترین میدان نفتی این کشور را تصرف کردند. در حالیکه امارات متحده عربی اتحاد نظامی خود با نیروهای پشتیبانی سریع را انکار میکند، کمتر کسی شک دارد که این کشور مایل است شاهد حضور نیروی نیابتی خود در دریای سرخ باشد.
نفوذ به حیاط خلوت و تهدیدی که خواب را از چشمان بنسلمان ربود
خط ساحلی 800 کیلومتری دریای سرخ سودان رو به عربستان سعودی است. تحلیلگران معقدند: «اگر شما عربستان سعودی باشید، نمیخواهید یک نهاد تحت حمایت امارات متحده عربی به قدرت مسلط در آنجا تبدیل شود و سپس نهاد دیگری در منطقه حضرموت در جنوب یمن در همسایگی شما قدرت بگیرد. همه چیز کمی تهدیدآمیز به نظر میرسد.»
حضرموت که بیشتر ذخایر نفتی اندک یمن در آن قرار دارد، مسلما قابل بهرهبرداریترین بخش یمن از نظر تجاری است. با این حال، مهمتر از همه این است که این منطقه عمیقا با پادشاهی عربستان در هم تنیده است. چهار نفر از ثروتمندترین خانوادههای غیرسلطنتی در پادشاهی سعودی ریشه در این استان دارند که شامل غولهای پیمانکاری، بن لادنها و سلسله بانکی، خانواده آل محفوظ، هستند. سعود القحطانی، دستیار کلیدی سابق ولیعهد عربستان سعودی که جامعه اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کرده بود در توطئه قتل جمال خاشقچی، روزنامهنگار مخالف سعودی، در کنسولگری عربستان در استانبول در سال 2018 دست داشته است نیز اهل حضرموت است. بسیاری در حضرموت تابعیت دوگانه یمنی و سعودی دارند. اُمیسی، محقق یمنی، اظهار داشت: «از نظر تاریخی، حضرموت حیاط خلوت عربستان سعودی بوده است و سقوط آن یک نقطه عطف بود.»
اسرائیل میان عربستان و امارات موش دواند؟
تحلیلگران عوامل متعددی را در پشت تنشهای اخیر عربستان و امارات متحده عربی ذکر میکنند، از جمله به رسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل که ابوظبی برخلاف اکثر کشورهای عربی آن را محکوم نکرد. برخی از دیپلماتهای منطقهای معتقدند که این امر عربستان سعودی را به سمت تشدید تنش سوق داده است، در حالیکه برخی دیگر میگویند قاطعیت امارات متحده عربی نشاندهنده شتاب گستردهتری است که به روابط آن با اسرائیل مربوط نیست.
اکوایران: به نظر میرسد اسرائیل پشت یک توافق محرمانه با امارات متحده عربی در جهت از بین بردن نقش عربستان سعودی به عنوان قدرت منطقهای خلیج فارس است.
به گفته عبدالخالق عبدالله، نفوذ امارات اکنون بر حکومتداری، عملگرایی و تنوعبخشی فراتر از نفت استوار است، در حالیکه عربستان سعودی پس از یک دهه پرهزینه در یمن که شمال را به حوثیها و بخش عمدهای از جنوب را تحت سلطه امارات قرار داد، احساس ناامیدی میکند. رقابت نیز افزایش یافته است زیرا هر دو کشور به دنبال رهبری منطقهای و تسلط اقتصادی هستند. اگرچه محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، زمانی روابط با اسرائیل را راهی برای تضمینهای امنیتی ایالات متحده میدانست، اما پس از خروج جزئی امارات از یمن در سال 2019 که در ریاض به عنوان خیانت تلقی میشد، تنشها عمیقتر شد.
با گسترش جاهطلبیهای عربستان سعودی تحت برنامه چشمانداز 2030، رقابت به ویژه بر سر بنادر و لجستیک میان عربستان و امارات تشدید شد. برخی از ناظران، عربستان سعودی را به دلیل وسعتش از نظر نظامی برنده میدانند، در حالیکه برخی دیگر معتقدند که استراتژی بلندمدت امارات متحده عربی همچنان پابرجاست. اکنون نتایج به کاهش تنش یا تشدید بیشتر تنشها بستگی دارد.
