صنعت سنگ ایران بهعنوان یکی از متنوعترین و بالقوهترین بخشهای معدن کشور، جایگاهی در میان پنج تولیدکننده برتر جهان دارد؛ ظرفیتی که میتواند ایران را به یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی سنگهای ساختمانی تبدیل کند. با این حال، اعمال عوارض صادراتی در دهه ۹۰ موجب شد بخش مهمی از بازارهای صادراتی ایران از دست برود؛ تصمیمی که به گفته فعالان این حوزه، همچنان آثار آن بر عملکرد صنعت باقی مانده است.
ابوالفضل صالح آبادی فعال حوزه مس درباره اثرات بسته شدن تنگه هرمز، بیان کرد: بحث کریدورها و مسیرهای صادراتی در سال های گذشته به عنوان موضوعات راهبردی و استراتژیک مطرح شده بود. اتفاقاتی که در سال ۱۴۰۴رخ داد باعث شد تا احساس نیاز به جایگزینی کریدورها در بدنه تصمیم گیری نسبت به صادرات مواد معدنی و نفتی مطرح شود.
با تشدید تنشهای نظامی در تنگه هرمز، پیامدهای بحران تنها به نفت و گاز محدود نمانده و اکنون بازار جهانی آلومینیوم را نیز تحت تأثیر قرار داده است. کاهش ۳۵ درصدی تولید در کشورهای حاشیه خلیج فارس، جهش قیمتها و اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه، نشانههایی از شکلگیری یک شوک تازه در بازار فلزات پایه است.
اگرچه آمارها از افزایش تعداد شاغلان در معادن کشور تا سال ۱۴۰۲ حکایت دارد، اما فعالان این حوزه از بحران تازهای سخن میگویند، کاهش دسترسی به نیروی انسانی متخصص و ماهر در صنعتی که هم دانش فنی میخواهد و هم تابآوری در محیطهای پرریسک.
دادههای تازه از گزارش تولید صنعتی شرکتهای بورسی در اسفند ۱۴۰۴ نشان میدهد صنعت فلزات اساسی بهعنوان یکی از ستونهای اصلی تولید در اقتصاد ایران درگیر یک افت همزمان در سه شاخص کلیدی شده است: تولید، صادرات و تقاضا.
بازار سیمان در آستانه یکی از پرابهامترین دورههای خود قرار گرفته است. از یکسو پروژههای عمرانی و ساختوساز همچنان نیاز بالایی به سیمان دارند و از سوی دیگر، قطعیهای مکرر برق و افزایش هزینههای تولید، فشار سنگینی بر کارخانههای سیمانی وارد کرده است.
ایران در جمع پنج کشور برتر جهان از نظر ذخایر مس قرار گرفته است، اما در بین ۱۶ تولیدکننده جهانی ایستاده است.
شاخص قیمت تولیدکننده بخش معدن در زمستان ۱۴۰۴ به عدد ۴۰۴.۱ رسید؛ رقمی که نشان میدهد هزینههای این بخش نسبت به سال پایه ۱۴۰۰ بیش از چهار برابر شده است. افزایش شدید قیمت انرژی، تجهیزات و نوسانات ارزی، در کنار محدودیتهای وارداتی، فشار بیسابقهای بر معدنکاران وارد کرده؛ فشاری که حالا نهتنها سودآوری، بلکه تداوم فعالیت بسیاری از معادن، بهویژه واحدهای کوچک را با تهدید جدی مواجه کرده است.
جنگ آمریکا و ایران در سال ۲۰۲۶ فقط بازار نفت را بههم نریخت؛ خیلی سریع به یک شوک بزرگ در بازار جهانی فلزات تبدیل شد. اختلال در تنگه هرمز و حمله به واحدهای ذوب خلیج فارس باعث شد حدود ۹ درصد از عرضه جهانی آلومینیوم از مدار خارج شود؛ اتفاقی که قیمتها را به بالاترین سطح چهار سال اخیر رساند و کمبود واقعی فلزات را آشکار کرد.
صنعت فولاد ایران، بهعنوان یکی از ارکان استراتژیک اقتصاد، در حالی جایگاه خود را در میان ۱۰ تولیدکننده و صادرکننده برتر جهان تثبیت کرده که طی سالهای اخیر با چالشهای جدی، از محدودیتهای انرژی تا تنشهای نظامی، مواجه بوده است.
