رضا غیابی

وقتی جنگ را با «داده» می‌خوانیم

در بسیاری از بحران‌های تاریخی، روایت‌ها جلوتر از واقعیت حرکت می‌کردند؛ تحلیل‌ها شکل می‌گرفتند و سپس داده‌ها برای تأیید یا رد آن‌ها می‌آمدند. اما در بحران اخیر، به‌نظر می‌رسد این رابطه تا حدی معکوس شده است. داده‌ها زودتر از روایت‌ها به ما می‌گویند چه چیزی در حال تغییر است.

نشانه‌های تغییر فاز جنگ؛ از حملات نظامی تا هدف گرفتن زیرساخت‌ها

درگیری نظامی میان ایران و اسرائیل در روزهای اخیر وارد مرحله‌ای شده که نشانه‌های اقتصادی آن بیش از گذشته قابل مشاهده است. اگر در روزهای نخست تمرکز تحلیل‌ها بر حملات موشکی و پاسخ‌های نظامی بود، اکنون نوع اهداف و دامنه عملیات نشان می‌دهد که جنگ به تدریج از یک رویارویی محدود نظامی به مرحله‌ای رسیده که آثار اقتصادی آن نیز آشکار شده است. حملات شب گذشته به برخی زیرساخت‌ها را می‌توان یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این تغییر دانست؛ زیرا در اغلب جنگ‌ها زمانی که زیرساخت‌های اقتصادی یا لجستیکی هدف قرار می‌گیرند، درگیری عملاً وارد فاز فرسایش اقتصادی می‌شود.

وقتی فرهنگ سازمانی آخرین خط دفاع اقتصاد می‌شود

در شرایطی که تورم مزمن و نااطمینانی اقتصادی، بنگاه‌های ایرانی را در تنگنا قرار داده، غفلت از سرمایه اجتماعی و سلامت روان کارکنان، خطری راهبردی برای اقتصاد کشور است. داده‌های جهانی نشان می‌دهد فرسودگی نیروی کار سالانه ۸.۸ تریلیون دلار به اقتصاد جهان خسارت می‌زند و هر یک دلار سرمایه‌گذاری بر سلامت روان، چهار دلار بازگشت اقتصادی دارد. در ایران، فرهنگ سازمانی دیگر یک مقوله حاشیه‌ای نیست، بلکه به آخرین خط دفاعی بنگاه‌ها در برابر طوفان‌های اقتصادی تبدیل شده است.

چرا کسب‌وکارهای ایرانی باید تحمل ابهام را بیاموزند؟

در ادبیات مدیریت، ابهام را اغلب با بحران و بی‌ثباتی یکی می‌گیرند، اما برای یک بنگاه اقتصادی، ابهام معنایی دقیق‌تر دارد: فرو ریختن قطعیتِ مدل ذهنی ما از آینده. مسئله فقط این نیست که نمی‌دانیم چه خواهد شد؛ بلکه نمی‌دانیم کدام قاعده معتبر است، کدام سیگنال قابل اعتماد است و کدام تجربه هنوز قابلیت تعمیم دارد. در چنین فضایی، تصمیم‌گیری دیگر شبیه حل یک معادله نیست؛ بیشتر شبیه حرکت در مه است. بسیاری از کسب‌وکارهای ایرانی سال‌هاست در همین مه فعالیت می‌کنند، اما خطای رایج آن‌ها تلاش برای «خروج سریع» از ابهام است، نه ساختن ظرفیت زیستن در آن. واقعیت این است که مزیت رقابتی امروز، نه پیش‌بینی دقیق آینده، بلکه طراحی سازمانی است که بتواند در دل عدم‌قطعیت تصمیم بگیرد، یاد بگیرد و خود را تنظیم کند؛ بدون آنکه اسیر توهم یقین یا فلج ناشی از تردید شود.

ستون نامرئی اقتصاد ایران در حال فشرده‌شدن

اینترنت را نمی‌شود قطع کرد؛ مسئله، انتخاب مسیر است

قطع اینترنت در ایران، در عمل نه یک اتفاق فنی است و نه یک تصمیم موقتی؛ نشانه‌ای است از مواجهه‌ای قدیمی با پدیده‌ای که ماهیتش تغییر کرده است. اینترنت امروز شبیه تلفن یا تلویزیون دهه‌های گذشته نیست که با بستن چند مسیر فیزیکی، بتوان آن را از دسترس خارج کرد.

واردات بدون تخصیص ارز؛ اصلاح یک خطای سیاستی یا تعویق یک بحران تصمیم‌گیری؟

آزادسازی واردات بدون نیاز به تخصیص ارز بانک مرکزی، در ظاهر عقب‌نشینی از یک سیاست پرهزینه است؛ اما در عمق، پرده از یک مشکل قدیمی در سیاست‌گذاری اقتصادی ایران برمی‌دارد: تصمیم‌هایی که بدون شاخص شفاف آغاز می‌شوند و بدون ارزیابی رسمی پایان می‌یابند. تجربه محدودسازی واردات در سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ نشان داد که نه بازار ارز کنترل شد، نه تقاضای واردات کاهش یافت؛ بلکه قاچاق، اختلال تولید و بی‌ثباتی تشدید شد. اکنون پرسش اصلی این است که آیا آزادسازی اخیر نشانه یادگیری نهادی است یا تکرار همان چرخه تصمیم‌های مقطعی؟

وقتی جهش ارز، بازار و کسب‌وکار را فلج می‌کند

اکوایران: ​تهران این روزها دوباره یک نشانه‌ی کلاسیک از «اقتصادِ بی‌ثبات» را می‌بیند، وقتی قیمت ارز هر روز سقف تازه می‌زند، اعتراض لزوما از دانشگاه و خیابان شروع نمی‌شود؛ از انبار و پاساژ و بازار شروع می‌شود؛ جایی که قیمت‌گذاری روزانه، سرمایه در گردش، و حتی باز بودن کرکره تبدیل به تصمیمی پرریسک می‌شود.