این یادداشت با الهام از چارچوب نظری هوپ، ابتدا میکوشد مفاهیم بنیادینی را که در بحث سوسیالیسم و سرمایهداری نقش محوری دارند بهصورت دقیق و شفاف تعریف کند. هدف از این کار، فراهم کردن یک مبنای تحلیلی روشن است که بتوان به کمک آن نظامهای اقتصادی و سیاسی مختلف را سنجید و از خلط مفهومی در داوریهای نظری پرهیز کرد.
در یک سیستم آنارکوکاپیتالیستی، افراد برای تاسیس یک بنگاه داوری یا دادگاه لازم به اخذ مجوز یا حتی ثبتنام ندارند، زیرا دولتی وجود ندارد که فرد بخواهد از آن مجوز اخذ کند. همه افراد این حق را دارند که دادگاه تأسیس کنند و قواعد خود را ملاک قضاوت در دادگاهشان قرار دهند.
یکی از انتقادات علمیها به فلسفیها در مورد قانون طبیعی این است که چه کسی صلاحیت این را دارد که حقایق ادعا شده در مورد انسان تعیین کند؟ یعنی چه کسی تعیین میکند که طبیعت انسان چیست؟ فلسفیها اینگونه پاسخ میدهند که پرسش از «چه کسی» نادرست است، باید پرسید چه چیزی میتواند طبیعت انسان را کشف کند؟ عقل انسان قادر است طبیعت انسان را کشف کند.
با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ تقریباً تمامی متفکران و روشنفکران غربی به این جمعبندی رسیدند که «تجربه سوسیالیسم شکست خورده است». اما هوپ این پرسش بنیادین را طرح میکند که سوسیالیسم دقیقاً در برابر چه چیزی شکست خورد؟ آیا این شکست را باید شکست در برابر «غرب» دانست؟ و اگر چنین است، «غرب» نماد چه نوع نظامی بود؟
لودویگ فون میزس در سخنرانی پنجم کتاب «مارکسیسم بینقاب» تحت عنوان «مارکسیسم و دستکاری انسان» بر اهمیت و قدرت اندیشهها تأکید میکند.
آیا میان سوسیالیسم، مارکسیسم و کمونیسم تفاوتی وجود دارد؟ برخی تمام فجایع و شکستهای عملی را به نام «کمونیسم» ثبت میکنند و «سوسیالیسم» را از این کارنامه جدا میکنند؛ گویی کمونیسم تجربهای ناخوشایند و منحرف بود، اما سوسیالیسم همچنان قابل دفاع و قابل تکرار است. این تمایزگذاریِ امروزین، بیشتر تلاشی برای تطهیر سوسیالیسم است تا بیان یک تفاوت واقعی.
هر نقدی که تنها به آموزههای اقتصادی مارکس محدود شود، ناخواسته اسیر همان چارچوب مفهومی او خواهد بود. این نکته در فضای فکری ایران نیز مشهود است؛ حتی برخی مدافعان اقتصاد بازار آزاد از اصطلاحاتی استفاده میکنند که ریشه در دستگاه فکری مارکس دارد.
شاید شما هم دوست و/یا آشنایی داشته باشید که وقتی درباره مسائل سیاسی و اقتصادی با او صحبت میکنید، زبان به نقد و حتی ناسزا علیه چپ میگشاید و ریشه تمام مشکلات کنونی ایران را «چپها» میداند. قصد بررسی درستی یا نادرستی این گزاره را ندارم، بلکه میخواهم از جنبه دیگری به این پدیده نگاه کنم. نکته قابلتوجه درباره دیدگاه دوست/آشنای ما زمانی آشکار میشود که پی میبریم خودِ او به افکار چپ باور دارد؛ برای مثال با مالیات زیاد بر ثروتمندان، بیمه درمانی رایگان، ثابت نگه داشتن اجاره خانه، محدود یا ممنوع کردن بیمارستان خصوصی، آموزش رایگان، تعیین حداقل دستمزد، دخالت دولت در اقتصاد و... موافق است و حتی به تبلیغ این ایدهها بین نزدیکانش میپردازد. اگر شما هم تجربه مشابهی داشتید، احتمالاً اولین سوالی که برای شما پیش آمده این است: چرا؟ چرا او از «چپها» متنفر است، اما خودش، نادانسته، با تمام وجود به ایدههای چپ باور دارد؟
پراکسیولوژی علم مطالعهی کنش انسانی است و بر این اصل استوار است که انسان با عمل ارادی خود در پی اهدافی میرود، زیرا باور دارد رسیدن به آنها وضعیت کنونیاش را مطلوبتر میکند.
