اکوایران: چه کسی از «بودجهریزی دقیق» میترسید؟ ۱۱۵ سال پیش، مردی که معتقد بود «دولتِ بدون خدمات حق مالیات ندارد»، در خون خود غلتید. پرونده ترور او با دخالت بیگانگان بسته شد، اما سوالش هنوز روی میز است. بازخوانی جنایتی که نشان میدهد چرا اقتصاد ایران هنوز در همان چهارراهی گیر کرده که صنیعالدوله در آن ترور شد.
اکوایران: همزمان با افزایش ریسکهای امنیتی در شبکه سنتی ارزی دبی، زمزمههای «کوچ بزرگ تراستیها» به سمت چین و جایگزینی دلار با ابزارهای نوینی همچون یوآن دیجیتال و سامانه سیپس قوت گرفته است. این تغییر پارادایم که با وعده نظمبخشی دولتی و پایان دوران آشفتگی خصوصی مطرح شده، در برخورد با واقعیتهای سختِ بازار کالاهای اساسی و محدودیتهای فنی، چهرهای متفاوت از خود نشان میدهد. اکنون بایستی دید آیا این گردش استراتژیک به معنای پایان هزینههای گزاف تحریم است یا اقتصاد ایران را در جغرافیایی جدید، با معادلهای مجهول و پیچیدهتر روبرو خواهد کرد؟
اکوایران: گزارش جدید مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد که «شورای عالی راهبری» بهجای پر کردن شکاف میان اهداف و اجرا، در تلهای نهادی گرفتار شده و عملاً به ماشینی برای تولید مقررات کاغذی تبدیل شده است. با اعلام غیرقابلاجرا بودن بخشهای کلیدی اقتصاد و پناه بردن دولت به سنگر امن ماده ۱۱۹، به نظر میرسد که «هسته سخت» حکمرانی اقتصادی در سایه یک تسویهحساب سیاسی میان تکنوکراتها و مجلسنشینان گم شده است. اما در این بازیِ خرید زمان و فرار از مسئولیت، آیا رویای توسعه قربانی بوروکراسی شده است یا برنامه هفتم هنوز شانسی برای بازگشت به واقعیت دارد؟
اکوایران: برزیل برای یک و نیم دهه «قبرستان پولهای ملی» بود و تغییر مکرر اسکناسها و بگیروببندهای تعزیراتی نیز نتوانست ترمز تورم ۲۰۰۰ درصدی را بکشد. اما در اوج ناامیدی، تیم اقتصادی این کشور به جای جنگ فیزیکی با قیمتها، سلاحی نامرئی را به کار گرفت که نه در جیب مردم، بلکه دقیقاً در «حافظه تورمی» آنها عمل میکرد. این «پولِ مجازی» چگونه توانست بدون حتی یک حکم حکومتی، یکی از سرکشترین تورمهای قرن بیستم را یکشبه ضربفنی کند؟
اکوایران: زمانی به آن «عربستانِ کارائیب» میگفتند؛ سرزمینی که روی دریای نفت خوابیده بود و رویای ثروت ابدی در سر داشت. اما تنها در دو دهه، جادوی دلارهای نفتی باطل شد و جای خود را به اسکناسهایی داد که برای خرید یک وعده غذا باید «وزن» میشدند. تحریمها ماشه را چکاندند، اما این هیولای خفته در چاپخانه بانک مرکزی بود که اقتصاد را با وعدههای شیرین اما توخالی از درون بلعید. آیا سرنوشت تلخ کاراکاس صرفاً یک حادثه تاریخی است، یا آینهای تمامنما برای کشورهایی که با ترکیب خطرناک نفت، تحریم و کسری بودجه دستوپنجه نرم میکنند؟
اکوایران: سودای رهایی از محاصره دلار، تصویر دروازهای شرقی را پیش روی سیاستگذاران قرار داده که در پسِ وعدههای فنیاش، زنجیرهایی نامرئی و انحصاری تازه برای اقتصاد ایران پنهان شده است. اما درست در جایی که به نظر میرسد راه فراری یافت شده، ترکیبی از دیوارهای بلند نظارتی در خارج و مقاومتِ شبکهای قدرتمند در داخل، سرنوشت این بازی را در هالهای از ابهام فرو میبرد. آیا مانع اصلی در پکن است یا در لایههای پنهانِ اقتصاد تهران؟
اکوایران: لوکوموتیو درآمدی دولت در لایحه ۱۴۰۵ تغییر ریل داده است؛ تغییری بیسروصدا اما تکاندهنده که در آن بیش از ۳۳۰ شرکت دولتی سهم اندکی در سودآوری دارند. بررسی لایههای پنهان بودجه نشان میدهد در حالی که غولهای سنتی اقتصاد ایران به زانو درآمدهاند، جریان پول به سمت مقصدی میرود که نه از «تولید»، بلکه از جای دیگری تغذیه میشود.
اکوایران: جمهوری وایمار نه یک اقتصاد ورشکسته جهانسومی، بلکه قلب تپنده صنعت و فلسفه اروپا بود که ناگهان پول ملیاش از هیزمِ اجاقها بیارزشتر شد. در روزهایی که طبقه متوسط برای خرید یک قرص نان، حاصل یک عمر پسانداز خود را به باد میداد، بذر خشم و افراطگرایی در خیابانهای برلین جوانه میزد. این تراژدی تاریخی نشان داد که چگونه ترکیب مرگبار بدهی خارجی و تحقیر ملی میتواند دموکراسی را به قربانگاه ببرد.
اکوایران: شکافی عمیق در قلب صنعت انرژی کشور دهان باز کرده که حاصل برخورد مرگبار دو سیاست متضاد در اتاقهای فکر اقتصادی است. در حالی که صورتهای مالی با شوکهای ارزی متورم شدهاند، جیب شرکتها به دلیل قیمتهای دستوری خالی مانده و آنها را به حراج داراییهای آینده وادار کرده است. در بازی خطرناکی که دولت با یک دست هزینهها را آزاد میکند و با دست دیگر درآمدها را میبندد، چه کسی تاوان نهایی زیان ۱۷۰ همتی غولهای انرژی ایران را پرداخت خواهد کرد؟
اکوایران: پول پیش از آنکه ابزاری برای مبادله باشد، قراردادی نانوشته میان دولت و مردم است که تنها بر پایه اعتماد عمومی دوام میآورد. تاریخ نشان میدهد که نقض این عهد، نه تنها ارزش داراییها را میبلعد، بلکه با فعالسازی «مثلث شوم» کسری بودجه و سلطه مالی، کل ساختار نظم اقتصادی را به پرتگاه فروپاشی میکشاند. اما دقیقاً کدام سازوکارهای نامرئی و خطاهای محاسباتی، ماشه تبدیل تورم مزمن به ابرتورم را میچکانند و آیا ما ناخواسته در حال حرکت به سمت این نقطه بیبازگشت هستیم؟
