تصویر تازهای از سیاستهای اعتباری سال ۱۴۰۴ در حال شکلگیری است؛ آماری که در نگاه اول رشد ۳۸ درصدی تسهیلات پرداختی را به نمایش میگذارد، در نگاه دوم و با تعدیل تورمی، واقعیتی متفاوت را آشکار میکند. تسهیلات حقیقی اعطایی بانک مرکزی نسبت به سال قبل کاهش داشته و تمرکز وامدهی از مسیر توسعه و سرمایهگذاری، به مسیر حفظ جریان نقدینگی بنگاهها و رفاه خانوارها تغییر یافته است. افزایش سهم تسهیلات «خرید کالاهای شخصی» و «تأمین سرمایه در گردش» در مقابل افت سهم اعتبارات «ایجاد» و «ازدواج» نشان میدهد سیاستگذار اقتصادی در مواجهه با رکود تورمی، بیش از هر چیز بر تداوم بقا و جلوگیری از فروپاشی اقتصادی تمرکز کرده است.
حجم تسهیلات ۱۴۰۴ کاهش یافت
بررسی آمارهای تسهیلات پرداختی در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد ارزش تسهیلات اعطایی در این سال به ۱۰ هزار و ۵۷۸ هزار میلیارد تومان (همت) رسیده است. مقایسه این رقم با تسهیلات پرداختی در سال ۱۴۰۳ رشد ۳۸ درصدی کمکهای بانک مرکزی به بخشهای اقتصاد را تصویر کرده است. به ظاهر تسهیلات اعطایی در این سال رشد کرده و بانک مرکزی با دست باز در اقتصاد ورود کرده است اما باید دقت داشت که در ایران، تورم میتواند تحلیل ارقام اسمی را جور دیگری تبیین کند.
محاسبات اکوایران بر اساس تورم سال ۱۴۰۴ نشان میدهد تسهیلات اعطایی سال ۱۴۰۳ ارزشی بالغ بر ۱۱ هزار و ۵۴۲ همت در سال ۱۴۰۴ داشته است. به عبارتی ارزش این تسهیلات با توجه به تورم سال ۱۴۰۴ بالاتر از رقم اسمی ثبت شده بوده است. مقایسه ارقام حقیقی شده سال ۱۴۰۳ و تسهیلات اعطایی سال ۱۴۰۴، عملکرد تسهیلاتدهی بانک مرکزی در سال گذشته را کاهشی ارزیابی میکند. این کاهش تسهیلاتدهی را میتوان در نرخ موافقتهای کاهشی بازار باز و نرخ بازده بینبانکی ۲۴ درصدی سال ۱۴۰۴ مشاهده کرد.
افت ۱۴ درصدی تسهیلات خرد در سال گذشته
مشاهده آمار تسهیلات خرد اعطایی بانک مرکزی نیز تحلیلی مشابه سطح کلی تسهیلات ارائه میدهد. با وجود اینکه در سال ۱۴۰۳، یک هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان تسهیلات خرد به متقاضیان داده شده اما ارقام حقیقی این تسهیلات بالغ بر ۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان (در سال ۱۴۰۴) ارزیابی میشود. مقایسه این رقم با تسهیلات خرد سال ۱۴۰۴ که معادل ۲ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان بوده، کاهش ۱۴ درصدی وامدهی بانک مرکزی به متقاضیان حقیقی را نشان میدهد.
«تامین سرمایه در گردش» همچنان در صدر تسهیلات بانک مرکزی
برای درک بهتر تسهیلات پرداختی به بخشهای مختلف اقتصاد باید نگاهی به سهم آنها از کل تسهیلات انداخت. «تامین سرمایه در گردش» مهمترین موضوع تسهیلات دهی در سال گذشته بوده است. در این سال ۶۱.۲ درصد تسهیلات برای بقای کسب و کارها در شرایط رکود تورمی داده شده است. پس از آن بیشترین سهم تسهیلات مربوط به خرید کالای شخصی با ۱۱.۶ درصد بوده که در جهت حفظ رفاه خانوار داده شده است. سهم تسهیلات مربوط به «ایجاد» با ۹.۴ درصد در سومین جایگاه قرار گرفته که به خوبی کاهش اهمیت ایجاد بنگاه در شرایط خاص اقتصادی در سال ۱۴۰۴ را حکایت میکند.
تغییر اولویت سیاستگذار در سال ۱۴۰۴
سهم هر بخش از تسهیلات پرداختی سال ۱۴۰۴ به تنهایی تغییرات اقتصادی در این سال را منعکس نمیکند. مقایسه سهم این اجزا با سهم اجزا در سال ۱۴۰۳ میتواند دید خوبی از اولویتهای سیاستگذار ارائه دهد.
به طور کلی بیشترین میزان افزایش سهم تسهیلات در سال ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳ مربوط به «خرید کالای شخصی» بوده است. آمارها نشان میدهد سهم این بخش ۳.۲۹ واحد درصد افزایش پیدا کرده و به عنوان اولین اولویت سیاستگذار در نظر گرفته شده است. در جایگاههای دوم و سوم افزایش سهم نیز مربوط به «تامین سرمایه در گردش» و «قرضالحسنه ضروری» بوده است. به عبارتی در سال گذشته سعی بانک مرکزی در جهت افزایش توان بقای کسب و کارها و خانوار در شرایط تورمی بوده است.
از سوی دیگر تسهیلات مربوط به «ایجاد» معادل ۳.۴۳ واحد درصد و تسهیلات مربوط به «قرضالحسنه ازدواج» معادل ۰.۵۱ واحد درصد کاهش سهم داشته است. کاهش سهم این اعتبارات کماهمیت شدن ایجاد یک زندگی و ایجاد یک بنگاه را در نگاه سیاستگذار مشخص میکند.
