بانک مرکزی نتایج دهمین عملیات سیاست پولی را در تاریخ 18 خرداد اعلام کرده است. در این عملیات که از آن با عنوان بازار باز نیز یاد میشود، بانکهایی که به منابع مالی محتاج هستند با شرایطی مشخص و معین تقاضای خود را ارائه داده و بانک مرکزی نیز در صورت صلاحدید خود اقدام به تامین منابع مالی مورد نیاز بانکها میکند. اینکه بانک مرکزی برچه اساس تصمیمگیری میکند به ارزیابی این نهاد از وضعیت متغیرهایی مانند تورم و رشد اقتصادی کشور وابسته است. مواردی که میتوان گفت مهمترین عوامل در تعیین سیاست پولی محسوب میشوند.
نیاز بانکها به منابع مالی افزایش یافت؟
آنچه که بانک مرکزی از بازار باز برگزار شده در تاریخ 18 خرداد اعلام کرده حاکی از این موضوع است که نیاز بانکها به منابع مالی افزایش یافته است. رقم درخواست بانکها که هفته گذشته نزدیک به 291 هزار میلیارد تومان بوده، در هفته جاری به بیش از 325 هزار میلیارد تومان افزایش داشته است.
این امر در کنار افزایش نرخ بهره در هفتههای اخیر میتواند موید آن باشد که بانکها دیگر مشابه با دوران جنگ 40روزه و پس از آن از مازاد منابع برخوردار نبوده و از همینرو تقاضای خود برای تامین منابع مالی و نقدینگی را افزایش دادهاند.
با اینحال بهنظر میرسد تغییری در سیاست پولی حداقل از جانب بانک مرکزی ایجاد نشده است. چرا که این نهاد همانند هفته قبل و هفته قبلتر از آن با 130 همت از تقاضای بانک موافقت کرده که معادل حدود 40 درصد از درخواست بانکها است. اما از آنجایی که سفارشات ارسالی بانکها نسبت به هفتههای قبل بیشتر شده در نتیجه نسبت قبولی به درخواستها کمتر شده است.
از سوی دیگر در بازار باز منتهی به 18 خرداد امسال ارزش توافقاتی که به سررسید رسیدهاند 130 هزار و 570 میلیارد تومان برآورد شده و ارزش توافقاتی که هنوز در وضعیت باز به سر میبرند نیز معادل 130 همت بوده است.
همچنین از آنجایی که بانکها به نتیجه دلخواه خود در بازار نرسیدهاند، به بازار قاعدهمند یا شبانه مراجعه کردهاند؛ محلی که نرخ سود آن 24 درصد تعیین شده است. بررسیها نشان میدهد که ارزش اعتبارگیری توسط بانکها بین 78 همت تا 102 همت بوده که ارقام قابلتوجهی محسوب میشوند.
عملیات بازار باز و اعتبارگیری قاعدهمند
زمانی که بانکها به کمبود نقدینگی دچار شده و نتوانند نیاز خود را در بازار بینبانکی مرتفع کنند، ناچاراند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی داشته باشند. این تقاضا به دو شکل و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند» انجام میشود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانکها درخواست منابع مالی کوتاهمدت از بانک مرکزی میکنند و در ازای آن اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی میدهند. این عملیات را به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز میگویند. اگر برعکس این فرآیند رخ دهد به اصطلاح ریپو معکوس انجام شده و در نتیجه آن منابع مالی از دسترس بانکها خارج میشود. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز معادل ۲۳ درصد است.
اگر بانکها نتوانند در طی این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند مجبورند از بانک مرکزی تامین مالی با نرخ ۲۴ درصد داشته باشند. به این فرآیند اعتبارگیری قاعدهمند گفته میشود.
