به تازگی بانک مرکزی گزارش عملیات اجرایی سیاست پولی منتهی به ۲۹ تیر ۱۴۰۵ را منتشر کرد. اعداد و ارقامی که در این گزارش آمده، نشانگر پایندی بانک مرکزی به کنترل رشد نقدینگی و سیاست پولی انقباضی است. در بازار باز هفته گذشته، بانک مرکزی تا جای ممکن با درخواست بانکها برای دریافت اعتبار مخالف کرد. اما این عملکرد چگونه میتواند منجر به کنترل رشد نقدینگی و به دنبال آن تورم شود؟ زمانی که منابع مالی در اختیار بانکها کاهش یابد، شبکه بانکی قدرت کمتری برای خلق پول داشته و در نتیجه رشد نقدینگی نیز تا حدی کنترل خواهد شد. اهمیت این امر در زمانی که رشد نقدینگی و در ادامه تورم رکورد زده، آنجایی است که بانک مرکزی با ابزارهای خود در تلاش است تا رشد نقدینگی را کنترل کند.
بانک مرکزی تنها به ۹ درصد از سفارشات پاسخ مثبت داد
۱۶ بانک در بازار باز منتهی به ۲۹ تیر ۱۴۰۵ شرکت کردند که ارزش مجموع سفارشهای ارسال شده معادل ۴۴۸ هزار و ۱۷۰ میلیارد تومان بوده که نسبت به چند هفته گذشته افزایش یافته است. ارزش سفارشات پذیرفتهشده از سوی بانک مرکزی در حراج شانزدهم ۴۰ هزار میلیارد تومان بوده که تنها ۸.۹۳ درصد از کل سفارشات را تشکیل میدهد. بانک مرکزی هفتههای اخیر سیاستی سختگیرانهتر در بازار باز را در پیش گرفته و این موضوع میتواند تا حدی نمایانگر عزم این نهاد برای کنترل تورم باشد. البته تا زمانی که این نهاد نرخ سود بینبانکی را مطابق با انتظارات بازار تعیین نکند، نمیتوان انتظار بهبودی خاص در وضعیت تورم داشت.
مدت این توافقات 7 روزه بوده و نرخ بازده تا سررسید نیز 23 درصد اعلام شده است. از سوی دیگر ارزش توافقات سررسید شده برابر با ۵۰ هزار و ۲۲۰ میلیارد تومان و ارزش توافقاتی که همچنان در وضعیت باز قرار داشته و به سررسید نرسیدهاند معادل ۴0 همت گزارش شده است.
همچنین در بازار قاعدهمند که نرخ بازده تا سررسید آن معادل 24 درصد معین شده ارزش اعتبارگیری بانکها قابلتوجه بوده است. دلیل هم در پایین بودن میزان موافقت بانک مرکزی در بازار باز است. به بیان دقیقتر ارزش اعتبارگیری بانکها در هفته منتهی به 2۹ تیر در بازار قاعدهمند بین ۱۱۱ تا ۱۳۵ همت بوده است.
وجه تمایز بازار باز و بازار قاعدهمند
زمانی که بانکها به کمبود نقدینگی دچار شده و نتوانند نیاز خود را در بازار بینبانکی مرتفع کنند، ناچاراند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی داشته باشند. این تقاضا به دو شکل و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند» انجام میشود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانکها درخواست منابع مالی کوتاهمدت از بانک مرکزی میکنند و در ازای آن اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی میدهند. این عملیات را به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز میگویند. اگر برعکس این فرآیند رخ دهد به اصطلاح ریپو معکوس انجام شده و در نتیجه آن منابع مالی از دسترس بانکها خارج میشود. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز معادل ۲۳ درصد است. اگر بانکها نتوانند در طی این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند مجبورند از بانک مرکزی تامین مالی با نرخ ۲۴ درصد داشته باشند. به این فرآیند اعتبارگیری قاعدهمند گفته میشود.
