بازار باز ۸ تیرماه ۱۴۰۵ نیز به اتمام رسید. نتایج عملیات بازار باز این هفته نشان میدهد دست بانک مرکزی در اعطای نقدینگی به بانکها تنگتر شده است. به طوریکه ارزش پذیرش درخواست بانکها در دو حراج انجام شده تیرماه بالاتر از ۷۰ همت نرفته و نسبت قبولی درخواستها نیز به زیر ۲۰ درصد افت کرده است. این اقدام بانک مرکزی میتواند به کنترل نقدینگی در کشور کمک کند اما در نتیجه این تصمیم تنگنای نقدینگی در شبکه بانکی افزایش پیدا خواهد کرد.
عملیات بازار باز و اعتبارگیری قاعدهمند
زمانی که بانکها به کمبود نقدینگی دچار شده و نتوانند نیاز خود را در بازار بینبانکی مرتفع کنند، ناچاراند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی داشته باشند. این تقاضا به دو شکل و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند» انجام میشود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانکها درخواست منابع مالی کوتاهمدت از بانک مرکزی میکنند و در ازای آن اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی میدهند. این عملیات را به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز میگویند. اگر برعکس این فرآیند رخ دهد به اصطلاح ریپو معکوس انجام شده و در نتیجه آن منابع مالی از دسترس بانکها خارج میشود. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز معادل ۲۳ درصد است.
اگر بانکها نتوانند در طی این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند مجبورند از بانک مرکزی تامین مالی با نرخ ۲۴ درصد داشته باشند. به این فرآیند اعتبارگیری قاعدهمند گفته میشود.
حضور تنها یک بانک در اعتبارگیری قاعدهمند
در حراج ۸ تیر ۱۴۰۵، ۱۶ بانک حضور پیدا کردند و مبلغی معادل ۳۶۲ هزار میلیارد تومان (همت) سفارش به ثبت رساندند. در این حراج، بانک مرکزی دست بستهتر از ماههای گذشته ظاهر شد؛ تنها ۷۰ هزار میلیارد تومان از کل سفارشات را پذیرفت و دست فرمان حراج یکم تیرماه را تکرار کرد. این تصمیم بانک مرکزی سبب شد نرخ موافقت با درخواستها در دو حراج آخر به زیر ۲۰ درصد کاهش پیدا کند. برای مثال در حراج این هفته نرخ موافقت بانک مرکزی در سطح ۱۹.۳۳ درصد ایستاد. باید دقت داشت که نتیجه این اقدام بانک مرکزی میتواند رشد نقدینگی را کنترل کند اما تنگنای اعتباری بانکها را بیش از پیش خواهد کرد.
در یک هفته منتهی به ۸ تیرماه، اعتبارگیری قاعدهمند در چهار روز اتفاق افتاد. در هر یک از این روزها تنها یک بانک درخواست اعتبارگیری قاعدهمند را ثبت کرد که مجموع ارزش این اعتبارگیری به ۳۱۶ هزار و ۸۷۰ میلیارد تومان رسید. در این حراج کمترین میزان اعتبارگیری قاعدهمند حدود ۳۲ همت و بیشترین آن حدود ۱۰۱ همت بود.
