به گزارش اکوایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در گفتوگو با خبرنگاران در مسیر بازگشت به واشنگتن مدعی شد که شی جینپینگ، رهبر چین، گفته مایل است تنگه هرمز دوباره باز شود و با این موضوع موافق است که ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند؛ اما اینها همان مواضعی بودند که چین پیشتر نیز بیان کرده بود.
اکوایران: با به بنبست رسیدن منازعه، ترامپ ناامیدی فزایندهای را نسبت به بحران ۱۱ هفتهای ابراز داشته، اما تمایل کمی برای نرم کردن رویکرد دیپلماتیک تند خود نسبت به تهران نشان داده است.
رسانه امواجمدیا در یادداشتی با عنوان «روایت پشت پرده: آیا ترامپ پس از پکن جنگ با ایران را از سر خواهد گرفت؟» به پرسش خود در این عنوان چنین پاسخ میدهد: پاسخ به این پرسش، نه در یک بیانیه دیپلماتیک، بلکه در هواپیمای ایرفورسوان داده شد. وقتی خبرنگاران در مسیر بازگشت از پکن از رئیسجمهور دونالد ترامپ پرسیدند که آیا کار ایالات متحده با ایران تمام شده است یا نه، او گفت که تنها با اکراه و «بهعنوان لطفی به پاکستان» با آتشبس ۸ آوریل موافقت کرده بود. این روایت عمومی خود ترامپ از وضعیت کنونی است. جنگ، از نگاه او، نه پایان یافته بلکه صرفاً متوقف شده است. آتشبس یک انتخاب راهبردی نبود، بلکه امتیازی بود که تحت فشار خارجی داده شد؛ و گزینه از سرگیری حملات هرگز از روی میز برداشته نشده است. برای تهران، هیچکدام از اینها خبر تازهای نیستند. آتشبس عمدتاً بهعنوان فرصتی برای آماده شدن جهت چیزی تلقی شده که بسیاری آن را اجتنابناپذیر میدانند.
چین موضعی فراتر از مواضع پیشین نگرفت
به نوشته سیانان، درحالیکه دونالد ترامپ بهطور فزایندهای از تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ با ایران ناامید شده بود، مقامهای دولت آمریکا با دقت زیر نظر داشتند که آیا سفر ترامپ به چین، کشوری دارای روابط نزدیک با تهران، میتواند به یک پیشرفت مهم منجر شود یا نه؛ بااینحال، ترامپ روز جمعه بیآنکه ظاهراً پیشرفتی برای گزارش کردن داشته باشد، به آمریکا بازگشت.
ترامپ در مصاحبهای با برت بایر از شبکه فاکسنیوز که جمعه پخش شد، درباره همتای چینی خود گفت: «او دوست دارد این ماجرا تمام شود. او دوست دارد کمک کند. اگر بخواهد کمک کند، عالی است. اما ما به کمک احتیاج نداریم.»
مردم در پکن گرد هم آمدهاند تا هواپیمای ایر فورس وان حامل دونالد ترامپ را هنگام برخاستن از فرودگاه پایتخت پکن در ۱۵ مه ۲۰۲۶ تماشا کنند./عکس از خبرگزاری فرانسه
چندین مقام دولت آمریکا گفتند که میخواستند ابتدا ببینند گفتوگوهای ترامپ و شی چگونه پیش میرود و سپس درباره مسیر آینده در قبال ایران تصمیم بگیرند. اما اکنون ترامپ باید تصمیم بگیرد که آیا انجام حملات بیشتر علیه ایران بهترین گزینه برای پایان دادن به درگیریای است که بسیار فراتر از شش هفتهای که او ابتدا پیشبینی کرده بود طول کشیده، موجب جهش قیمت بنزین شده و محبوبیتش در حوزه اقتصاد را کاهش داده است.
ابهام در درون دولت آمریکا درباره چگونگی مواجهه با ایران
ترامپ صبح جمعه به وقت چین در پستی در شبکه تروث سوشال نوشت که کارزار نظامی او علیه ایران «ادامه خواهد داشت!»
به گفته منابع آگاه از گفتوگوها، در داخل دولت درباره نحوه ادامه مسیر دیدگاههای متفاوتی وجود دارد. برخی، از جمله مقامهایی در پنتاگون، خواهان رویکردی تهاجمیتر، از جمله حملات هدفمند، هستند که به باور آنان میتواند فشار بیشتری بر ایران وارد کند تا مصالحه کند؛ اما گروه دیگری همچنان بر ادامه تمرکز بر دیپلماسی تأکید دارند. خود ترامپ نیز در هفتههای اخیر بیشتر به این رویکرد متمایل شده بود، با این امید که ترکیب مذاکرات مستقیم و فشار اقتصادی، ایران را به توافق وادار کند؛ اما از زمان اعلام آتشبس توسط ترامپ در ماه آوریل، تهران تغییر چندانی در شروط خود برای توافق نداده است.
ترامپ روز جمعه در هواپیمای ایر فورس وان درباره آخرین پیشنهاد ایران به خبرنگاران گفت: «خب، من نگاهش کردم و اگر از جمله اولش خوشم نیاید، کلش را دور میاندازم.»
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، اوایل این هفته با اطمینان صحبت کرد و به خبرنگاران گفت: «امروز صبح مدت قابل توجهی با جرد کوشنر و استیو ویتکاف و همچنین تعدادی از دوستانمان در جهان عرب تلفنی صحبت کردم»، اشارهای به دیپلماتهای ارشدی که ترامپ مأمور دستیابی به توافق با تهران کرده است. ونس گفت: «ببینید، فکر میکنم در حال پیشرفت هستیم. سؤال اساسی این است: آیا آنقدر پیشرفت میکنیم که خط قرمز رئیسجمهور را تأمین کنیم؟» او افزود: «رئیسجمهور فعلاً ما را در مسیر دیپلماسی قرار داده و تمرکز من هم روی همین است.»
دونالد ترامپ روز جمعه در چمن جنوبی کاخ سفید در واشنگتن دیسی قدم میزند./عکس از خبرگزاری فرانسه
اما به گفته منابع، با توجه به اینکه ایران هیچ تمایلی برای عقبنشینی از مواضع سختگیرانه خود نشان نداده، ترامپ بهشدت بیحوصله و بیصبر شده است. او بهویژه از ادامه بسته بودن تنگه هرمز که باعث جهش قیمت نفت و گاز شده خشمگین است. پاسخ اخیر ایران به پیشنهاد آمریکا و همچنین لحن تهران در روزهای گذشته باعث شده بسیاری از مقامها نسبت به جدیت ایران برای رسیدن به توافق تردید کنند. ایوو دالدر، سفیر پیشین آمریکا در ناتو، گفت: «او بلوف و لاف را امتحان کرد، جواب نداد. مذاکره را امتحان کرد، آن هم جواب نداد. حالا تلاش میکند راهی برای خروج از این بنبست پیدا کند.»
دشواریهای ترامپ در عرصه سیاست داخلی آمریکا؛ زودتر تمامش کن!
در اطراف ترامپ فوریتی فزاینده برای یافتن راهی جهت خروج از این درگیری شکل گرفته است، زیرا زمان بهسرعت به انتخابات میاندورهای نزدیک میشود. این جنگ ضربه قابل توجهی به محبوبیت رئیسجمهور وارد کرده است، چون رأیدهندگان فشار اقتصادی را احساس میکنند و جمهوریخواهان نگراناند که در ماه نوامبر تاوان آن را بپردازند.
میانگین قیمت بنزین در آمریکا از هر گالن ۴٫۵۰ دلار عبور کرده و احتمالاً درحالیکه ایران همچنان کنترل تنگه را حفظ کرده، باز هم بالاتر خواهد رفت؛ تنگهای که یکی از گذرگاههای اصلی نفت جهان است. نرخ تورم نیز با سرعتی نگرانکننده در حال افزایش است و در ماه آوریل برای نخستین بار در سه سال گذشته از رشد دستمزد آمریکاییها پیشی گرفته است؛ و درحالیکه بازار گسترده سهام تا حد زیادی سودهای خود را حفظ کرده است، رهبران شرکتهای بزرگ در پشت صحنه با اصرار بیشتری ترامپ و مشاورانش را برای یافتن راهحل تحت فشار قرار دادهاند.
یکی از مشاوران ترامپ که اخیراً با مدیران والاستریتژورنال گفتوگو کرده بود، گفت: «آنها فقط میخواهند جنگ تمام شود.» او پیام کلی آنان را چنین توصیف کرد: «فقط زودتر تمامش کنید.»
دونالد ترامپ هنگام بازگشت از سفر چین، روز جمعه در واشنگتن دیسی با خبرنگاران صحبت میکند./عکس از خبرگزاری رویترز
ترامپ بارها پیامد داخلی جنگ را کماهمیت جلوه داده و اصرار کرده که انتظار داشته اوضاع بسیار بدتر از این باشد. او اوایل این هفته نگرانیهای اقتصادی را رد کرد؛ و سپس دوباره بر موضع خود تأکید کرد. او در پاسخ به این پرسش که نگرانیهای اقتصادی مردم آمریکا تا چه حد پشت تلاش او برای توافق صلح قرار دارد، به خبرنگاران گفت: «من به وضعیت مالی آمریکاییها فکر نمیکنم. به هیچکس فکر نمیکنم. فقط به یک چیز فکر میکنم: اینکه نباید اجازه دهیم ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند. فقط همین. تنها چیزی که به من انگیزه میدهد همین است.»
وقتی از ترامپ درباره این اظهارنظر پرسیده شد، او به فاکسنیوز گفت: «این یک جمله کاملاً عالی است. دوباره هم همان را میگویم.» بااینحال، ترامپ و تیمش کاملاً از وضعیت شکننده خود آگاهاند؛ وضعیتی که در آن باید میان دستیابی به یک پیروزی در ایران و جدول زمانی سیاسیِ بهشدت محدود، تعادل برقرار کنند. آن مشاور ترامپ اذعان کرد: «وقتی در خیابان رانندگی میکنم و بنزین ۵ دلاری میبینم، واقعاً وحشت میکنم.» او افزود: «دارند سعی میکنند راهی پیدا کنند، اما این وضعیت دیگر خیلی طول نخواهد کشید. به هر شکل ممکن، آنها تنگه را باز خواهند کرد — مجبورند بازش کنند.»
چارچوبی که رد شد
به نوشته علی هاشم، تحلیلگر مسائل منطقهای، در رسانه امواجمدیا، در هفته پیش از سفر ترامپ به چین، ایران چارچوبی ۱۴ مادهای برای پایان دادن به درگیری به واشنگتن ارائه کرد. یک منبع ارشد سیاسی در تهران که نخواست نامش فاش شود، به امواجمدیا توضیح داد که این سند شامل ۱۱ بندی بوده که ابتدا از سوی دولت آمریکا ارائه شده بود، بهعلاوه سه بند که ایران به آن افزوده است.
این پیشنهاد که تا حدی به دلیل تشدید محاصره دریایی ایران - که ظاهراً موجب ناراحتی ترامپ شده بود - توسط آمریکا، با تأخیر ارائه شد، حاصل اجماع در تهران بود که هیچ گفتوگویی درباره پرونده هستهای نباید آغاز شود مگر آنکه پنج پیششرط محقق گردد: پایان کامل جنگ در همه جبههها، لغو تمام تحریمها، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، پرداخت غرامت جنگی و بهرسمیت شناختن رسمی حاکمیت ایران بر تنگه هرمز.
اکوایران: چین خواستار آتشبس و بازگشایی مسیر دریایی شد، درحالیکه دونالد ترامپ گفت شی جینپینگ درباره پایان دادن به جنگ ایران «احساس بسیار مشابهی» دارد.
در گفتوگو با منابع ایرانی، دو روایت مشخص پدیدار شده است. به گفته یک منبع آگاه که به جناح محافظهکار نظام نزدیک است، پاسخ واشنگتن که از طریق میانجیها منتقل شد، کل این چارچوب را بهطور کامل رد کرده است. گفته میشود آمریکا بر مواضع قبلی خود درباره پرونده هستهای تأکید کرده و نپذیرفته که پیششرطها مبنای آغاز هرگونه گفتوگو باشند.
اما یک منبع سیاسی دیگر که از روند مذاکرات اطلاع دارد، این توصیف از وقایع را رد کرد. این منبع از ارائه جزئیات بیشتر درباره وضعیت فعلی خودداری کرد، اما به ارتقای برخی فرماندهان نظامی «در غیاب فرماندهان شهید» و تبلیغ آنها برای پنج پیششرط در رسانههای دولتی اشاره کرد. پیام ضمنی این اظهارات گویا این است که گرچه دیدگاههای مختلفی وجود دارند، اما تصمیمگیری در یک حلقه محدود متمرکز شده است.
آنچه ظاهراً روشن است این است که ۱۴ بند شامل عقبنشینی نظامی آمریکا از اطراف ایران، پایان محاصره دریایی، لغو محدودیتهای فروش نفت ظرف ۳۰ روز پس از هر توافق اولیه و ایجاد ترتیبات حکمرانی تازه برای هرمز است.
در موضوع حساس غنیسازی اورانیوم، ایران پیشنهاد داده بخشی از اندوخته اورانیوم ۶۰ درصدی خود را رقیق کند، بخشی را با تضمین بازگشت در صورت نقض مجدد توافق از سوی آمریکا به خارج منتقل کند و غنیسازی را برای مدتی کوتاهتر از ۲۰ سالی که ترامپ خواسته تعلیق کند. مذاکرهکنندگان ایرانی اما از برچیدن برنامه هستهای خودداری کردهاند.
گفته میشود هیچیک از امتیازاتی که ایران پیشنهاد داده برای واشنگتن قابل پذیرش نیست. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، آشکارا گفته است که نسبت به «جدیت» آمریکا در مذاکرات تردید دارد و تأیید کرده که تهران درباره پیشنهاد روسیه برای نگهداری اندوخته اورانیوم غنیشده ایران گفتوگو کرده است. این موضوع میتواند راهحلی بالقوه برای پر کردن شکاف میان «خطوط قرمز» دو طرف باشد. عراقچی همچنین به افشای ارزیابیهای سیا مبنی بر اینکه ایران بیش از دو سوم زرادخانه موشکی پیش از جنگ خود را حفظ کرده، واکنش نشان داد و گفت رقم واقعی ۱۲۰ درصد است.
به گفته یک منبع ارشد ایرانی نزدیک به مذاکرات، پیام فعلی واشنگتن این است که آمریکا با اهداف مشخص وارد گفتوگو شده است. ایران از پذیرش توافقهای موردی و جداگانه خودداری کرده و ترجیح میدهد از «رویکرد بستهای» برای حل جامع اختلافات استفاده کند. این مسئله هم در تهران و هم در واشنگتن موجب نگرانی شده است؛ بهگونهای که تهران گفته همین «راهحل بستهای» که اکنون آمریکا آن را تمسخر میکند، در واقع بنا به درخواست تیم ترامپ مطرح شده بود.
در نهایت، بنبست شکل متفاوتی به خود گرفته است: نه جنگی مانند پیش از آتشبس — دستکم فعلاً — بلکه وضعیتی ایستا که پیچیدگی بیشتری به صحنه افزوده است.
شکاف اعتبار
آنچه گزینههای واشنگتن را پیچیدهتر میسازد، نه موضع ایران، بلکه فاصله روزافزون میان سخنان علنی دولت ترامپ و گزارشهای محرمانه جامعه اطلاعاتی خود آمریکاست.
ترامپ و وزیر جنگ او، پیت هگست، ماههاست به آمریکاییها میگویند که عملیات «خشم حماسی» نیروهای مسلح ایران را «نابود» کرده است. هگست اعلام کرده نیروهای مسلح ایران «برای سالها از توان رزمی مؤثر محروم شدهاند.» ترامپ نیز گفته ایران «از نظر نظامی دیگر چیزی ندارد» و موشکهایش «به چند پراکندگی محدود شدهاند.»
اما یک ارزیابی محرمانه اطلاعاتی آمریکا در اوایل ماه مه که نیویورکتایمز گزارش کرد، تقریباً همه اجزای این تصویر را نقض میکند. گفته میشود ایران دوباره به ۳۰ مورد از ۳۳ پایگاه موشکی خود در امتداد تنگه راهبردی هرمز دسترسی عملیاتی پیدا کرده و حدود ۷۰ درصد از اندوخته موشکی و پرتابگرهای متحرک پیش از جنگ را حفظ کرده است. همچنین حدود ۹۰ درصد از تأسیسات زیرزمینی ذخیره و پرتاب موشکها همچنان تا حدی یا بهطور کامل عملیاتی ارزیابی شدهاند.
گزارش مستقل واشنگتنپست، به نقل از تحلیل جداگانه سیا، نیز نتیجه گرفت که ایران دستکم برای چند ماه میتواند در برابر محاصره هرمز توسط ترامپ دوام بیاورد.
یک جنگنده اف-18سوپر هورنت و یک جنگنده اف-18 استرایکایگل از عرشه ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن بر میخیزند؛ 9 می 2026/عکس از سنتکام
تمام اینها نشاندهنده سطحی از تابآوری ایران است که احتمالاً برای آمریکا غیرمنتظره بوده است؛ اینکه دهها هزار حمله هوایی اسرائیل و آمریکا در ماههای مارس و آوریل یا نتوانسته بهطور جدی به زرادخانه موشکی جمهوری اسلامی آسیب بزند، یا اینکه تهران همچنان تواناییهای مخفی، احتمالاً زیرزمینی، برای تولید تسلیحات دار؛ و ممکن است هر دو گزاره همزمان درست باشند.
درحالیکه ترامپ گزارش نیویورکتایمز را «اخبار جعلی» خوانده، پنتاگون تاکنون ارقام اصلی آن را علناً رد نکرده است.
همین الگوی تناقض در روایت رئیسجمهور آمریکا درباره پرونده هستهای نیز دیده میشود. تابستان گذشته، پس از بمباران تأسیسات غنیسازی اورانیوم ایران و اعلام سریع آتشبس، ترامپ گفت برنامه هستهای ایران «کاملاً نابود شده است.» اخیراً نیز در مصاحبهای با فاکسنیوز ادعا کرد که باقیمانده اورانیوم غنیشده به «غبار» تبدیل شده و زیر کوهی فروریخته در فردو مدفون است. او گفت ایران فناوری لازم برای بازیابی این ذخایر را ندارد و تنها کشورهایی که چنین توانی دارند آمریکا و چین هستند. درعینحال، مقامهای آمریکایی و اسرائیلی همچنان استدلال میکنند که ایران به توانایی ساخت بمب نزدیک است.
موضع پکن
ترامپ به امید کمک گرفتن به چین رفت. شی جینپینگ، بنا بر روایت خود ترامپ، به او گفته که مایل است برای حل درگیری ایران «کمک» کند؛ اما این پیشنهاد با دو قید همراه بود که وزن راهبردی آن را محدود میکند: نخست اینکه چین قصد دارد همچنان نفت ایران را خریداری کند؛ و دوم اینکه پکن با نظامیسازی هرمز مخالف است، اما حاضر نیست بر سر بسته شدن آن با تهران تقابل کند.
بنا بر گزارش رسانههای دولتی ایران، کشتیهای چینی از هماکنون تحت ترتیباتی که با تهران هماهنگ شده، عبور از این آبراه را آغاز کردهاند.
رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، در ۱۵ مه ۲۰۲۶ همراه با رئیسجمهور چین، شی جینپینگ، در مجموعه رهبری ژونگنانهای در پکن قدم میزند./عکس از خبرگزاری فرانسه
در حال حاضر، چین علاقهای به ایفای نقش مستقیم میانجی نشان نمیدهد؛ بلکه تلاش میکند تا زمانی که محاصره آمریکا برقرار است، دسترسی انرژی خود را حفظ کند. در این میان، مهمترین نقش پکن شاید استفاده از حق وتو علیه هرگونه اقدام ضدایرانی در شورای امنیت سازمان ملل باشد.
نتیجه مطلوب چین همان چیزی است که پیشتر در چارچوب چهار مادهای این کشور برای خلیج فارس بیان شده بود: معماری امنیتی مشترک، احترام به حاکمیت کشورها، مخالفت با اقدامات یکجانبه و تقسیم عادلانه فرصتهای اقتصادی منطقه. هیچیک از این اصول مبنایی برای تحویل ایران به ترامپ بر اساس شروط آمریکا فراهم نمیکند؛ بلکه مبنایی برای جایگزین کردن شروط آمریکاست.
