از تنگه تا خارج از خاورمیانه: در تدارک پاسخ گسترده‌تر و کوبنده‌تر تهران| استقرار تازه نیروهای آمریکا در منطقه چه معنایی دارد؟

به گزارش اکوایران، سه مقام آمریکایی به باراک راوید، گزارش‌گر آکسیوس گفته‌اند که اعضای ارشد کابینه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز جمعه برای ساعت‌ها در کمپ دیوید گرد هم آمدند تا درباره گام‌های بعدی در جنگ با ایران و درگیری عربستان و حوثی‌ها در یمن گفتگو کنند. این نشست بسیار غیرمعمول از سوی دولت ترامپ به طور رسمی اعلام نشده بود. آخرین باری که نشستی مشابه برگزار شد، در ژوئن ۲۰۲۵ بود؛ درست چند روز پیش از آنکه اسرائیل وارد جنگ با ایران شود.

ریاست این جلسه بر عهده معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی دی ونس بوده و  مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، پیت هگست، وزیر دفاع، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید، جان رتکلیف، رئیس سیا و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا در آن حضور داشته‌اند.

بررسی ازسرگیری عملیات‌های رزمی؟ 

به نوشته راوید، با توجه به بن‌بست ایجاد شده در مذاکرات، در حال بررسی ازسرگیری عملیات‌های رزمی گسترده علیه ایران است. او روز پنجشنبه گفت: «اکنون باید تصمیمی بگیرم: یا ایران توافق را امضا می‌کند، یا دیگر وجود نخواهد داشت».

هم‌زمان، از ترامپ خواسته شده که به عملیات تهاجمی برنامه‌ریزی‌شده عربستان علیه حوثی‌ها در یمن بپیوندد. سعودی‌ها رئیس‌جمهور آمریکا را ترغیب می‌کنند تا حملات هوایی علیه حوثی‌ها انجام دهد. ترامپ تاکنون تمایلی به این کار نداشته، اما مقامات آمریکایی می‌گویند ممکن است نظرش تغییر کند.

بعدازظهر جمعه، در حالی که مشاوران ترامپ در کمپ دیوید حضور داشتند، خبرنگاران از ترامپ پرسیدند که اقدام بعدی‌اش در قبال ایران چه خواهد بود. او گفت: «اگر به شما می‌گفتم، خبر بزرگی می‌شد. اما خواهید دید. اوضاع خیلی خوب پیش می‌رود. وضعیت ایران خوب نیست».

از تنگه  تا خارج از خاورمیانه: در تدارک پاسخی گسترده‌تر و کوبنده‌تر؛ پاسخ غیرنمادین به اقدام نمادین؟

دز این شرایط، منابع آگاه به خبرگزاری رویترز گفته‌اند ایران در حال تدارک پاسخی گسترده‌تر و کوبنده‌تر در صورت ازسرگیری حملات نظامی گسترده ایالات متحده است؛ این در حالی است که تهران همچنان به تلاش‌های دیپلماتیک خود ادامه می‌دهد، هرچند مقامات ایرانی در محافل خصوصی موفقیت این تلاش‌ها را بعید می‌دانند. این ماجرا نشان‌دهنده این نگاه تهران است که هرگونه کارزار نظامی جدید آمریکا باید با پاسخی قوی‌تر از گذشته مواجه شود - هر چند تهران به طور هم‌زمان می‌کوشد از طریق مذاکره مانع از تشدید تنش‌ها شود.

ماکت یک پهپاد در تهران، سپتامبر 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه

به گفته سه مقام ارشد ایرانی و یک منبع آگاه، فرماندهان ارشد در حال بررسی طرح‌هایی برای گسترش دایره اهداف احتمالی هستند؛ اهدافی که فراتر از دارایی‌های مرتبط با آمریکا، شامل کشورهایی می‌شود که از عملیات نظامی ایالات متحده حمایت می‌کنند و حتی ممکن است مکان‌هایی خارج از خاورمیانه را نیز در بر گیرد.

به گفته حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، برای تهران هم‌چنان روشن نیست که آیا ترامپ کارزار نظامی بزرگ دیگری را آغاز خواهد کرد یا به حملات محدودتری، نظیر حمله به تأسیسات هسته‌ای، روی خواهد آورد. عزیزی گفت: «اما به نظر می‌رسد آن‌ها مصمم هستند که در برابر یک اقدام نمادین، پاسخی نمادین ندهند و در عوض، با هدف احیای بازدارندگی، سطح تنش را بالا ببرند». 

پنجره نیمه باز دیپلماسی و هزینه‌های جنگی دیگر

با این حال، تهران هم‌زمان با تدارک برای جنگی گسترده‌تر، همچنان کانالی را برای مذاکره باز نگه داشته است. به گفته منابع ایرانی، واشنگتن خواهان گنجاندن برنامه هسته‌ای مورد مناقشه ایران در مذاکرات است، اما تهران اصرار دارد که گفتگوهای هسته‌ای تنها پس از برآورده شدن هفت شرط این کشور - و نه پیش از آن - آغاز شود. به گفته یکی از این مقامات: «حتی اگر ایران پاسخ آمریکا را به‌طور کامل رد نکند و مذاکرات غیرمستقیم ادامه یابد، بسیار بعید است که دو طرف به توافق برسند».

دیوانگاره با موضوع مقاومت در تهران، 27 سپتامبر 2026/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس

به باور الکس وطن‌خواه، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه، چشم‌انداز دیپلماسی همچنان محدود است. وطن‌خواه اظهار داشت: «ایران به ساختی تاب و توان ادامه محاصره‌های آمریکا را دارد و تشدید تنش در این مقطع محتمل است» .

در این شرایط، تهران همچنین در حال ارزیابی هزینه‌های سیاسی یک درگیری طولانی‌مدت برای ترامپ است. به گفته دو تن از مقامات، تهران به گروه‌های متحد خود در لبنان، یمن و عراق اعلام کرده تا در صورت وقوع حمله گسترده و مجدد آمریکا، ماده باشند. به گفته آن‌ها، دستورالعمل موجود، آمادگی برای واکنشی هماهنگ بود که دامنه‌اش «از تنگه هرمز تا منافع ایالات متحده در منطقه و خارج از خاورمیانه» را در بر می‌گیرد.

سیگنال استقرار تازه

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که ایالات متحده در حال اعزام سومین گروه ضربت ناو هواپیمبر به آب‌های خاورمیانه در نزدیکی ایران است؛ این اقدام هم‌زمان با ورود جنگ به هشتمین ماه خود و در شرایطی صورت می‌گیرد که هر دو طرف در حال بررسی گزینه‌های تشدید تنش یا تعامل دیپلماتیک هستند. همچنین هزاران نیروی دیگر در حال اعزام به منطقه هستند؛ این تحرکات تنها یک ماه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر در ایالات متحده انجام می‌شود؛ انتخاباتی که ممکن است در آن، حزب جمهوری‌خواه، به دلیل نحوه مدیریت رئیس‌جمهور مورد حمایتش در این جنگ  متحمل ضربه‌ای سنگین شود.

یک مقام آمریکایی به الجزیره گفته که گروه ضربت ناو هواپیمابر یو‌اس‌اس تئودور روزولت روز یکشنبه پایگاه خود در سن‌دیگو را به مقصد منطقه ترک کرد و یک روز پس از آن، یگان اعزامی تفنگداران دریایی ماکین آیلند — که حامل بیش از ۲۰۰۰ تفنگدار دریایی است — راهی منطقه شد.  این گروه ضربت و استقرار نیروهای دریایی  آمریکا می‌تواند در مجموع شامل ۹ تا ۱۰ هزار نیروی آمریکایی اضافی باشد؛ از جمله ملوانان و تفنگداران دریایی که در گروه ضربت ناو هواپیمابر و سایر کشتی‌ها مستقر هستند.

بدین ترتیب، تا پایان ماه نوامبر، سه ناو هواپیمابر و دو گروه عملیات آبی-خاکی (برای پیاده‌سازی نیرو در ساحل) در نزدیکی ایران مستقر خواهند شد.  این اعزام جدید — که شامل جنگنده‌های اف-۳۵ نیز می‌شود — به جمع حدود ۵۰ هزار نیروی نظامی آمریکایی که هم‌اکنون در منطقه مستقر هستند، افزوده خواهد شد.

ایالات متحده هم‌اکنون چه نیروهایی در خاورمیانه دارد؟

ایالات متحده دهه‌هاست که نیروها و تجهیزات نظامی خود را در پایگاه‌هایی در خاورمیانه مستقر کرده است. بر اساس گزارش شورای روابط خارجی، آمریکا از طریق شبکه‌ای گسترده از تأسیسات نظامی — اعم از دائمی و موقت — در دست‌کم ۱۹ نقطه از این منطقه فعالیت می‌کند. از این تعداد، هشت مورد پایگاه‌های دائمی هستند که در بحرین، مصر، عراق، اردن، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی واقع شده‌اند.

ناو هواپیمابر یو‌اس‌اس تئودور روزولت در حال عبور از خلیج سن‌دیگو و حرکت از پایگاه هوایی نیروی دریایی نورث آیلند برای آغاز مأموریت اعزام به خاورمیانه، ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ / منبع: سن‌دیگو یونیون-تریبون

نخستین استقرار نیروهای نظامی آمریکا در خاورمیانه به ژوئیه ۱۹۵۸ بازمی‌گردد؛ زمانی که در جریان بحران لبنان، نیروهای رزمی به بیروت اعزام شدند. در اوج این حضور، نزدیک به ۱۵ هزار تفنگدار دریایی و سرباز در لبنان حضور داشتند. تا اواسط سال ۲۰۲۵، بین ۴۰ تا ۵۰ هزار سرباز آمریکایی در سراسر خاورمیانه مستقر بودند؛ این نیروها شامل پرسنلی می‌شدند که هم در پایگاه‌های بزرگ و دائمی و هم در پایگاه‌های عملیاتی پیش‌رو (کوچک‌تر) در منطقه حضور داشتند.

ترامپ از آغاز سال جاری میلادی، حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه را تقویت کرده و در گام نخست، ناوهای جنگی — از جمله ناو هواپیمابر «یو‌اس‌اس آبراهام لینکلن» — را به دریای عرب اعزام کرد.

آمریکا پیش از آغاز جنگ، چه تجهیزات و نیروهایی را به منطقه اعزام کرد؟

بر اساس تحلیل‌های اطلاعاتی منابع باز (OSINT) و داده‌های ردیابی پروازهای نظامی، ایالات متحده از اوایل فوریه بیش از ۱۲۰ فروند هواپیما به منطقه اعزام کرده است. این بزرگ‌ترین افزایش توان هوایی آمریکا در خاورمیانه از زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ محسوب می‌شود.

منبع: الجزیره

تجهیزات اعزامی شامل هواپیماهای هشدار زودهنگام و کنترل هوابرد (آواکس) مدل E-3 Sentry، جنگنده‌های تهاجمی رادارگریز F-35 و جنگنده‌های برتری هوایی F-22، در کنار جنگنده‌های F-15 و F-16 بوده است. داده‌های ردیابی پرواز نشان داد که بسیاری از این هواپیماها از پایگاه‌هایی در آمریکا و اروپا برخاسته و توسط هواپیماهای ترابری و تانکرهای سوخت‌رسان هوایی پشتیبانی می‌شدند؛ به گفته تحلیلگران نظامی، این امر نشان‌دهنده برنامه‌ریزی عملیاتیِ پایدار است، نه صرفاً چرخش‌های معمول نیروها.

در ماه مارس، پنتاگون همچنین دستور اعزام نیروهای آمریکایی بیشتری را به منطقه خلیج [فارس] صادر کرد.  این نیروهای تقویتی شامل سه یگان مجزا بودند که هر یک مبدأ، مسیر و زمان‌بندی متفاوتی داشتند. اولین گروه، گروه آماده به خدمت آبی-خاکی طرابلس بود که حول محور کشتی تهاجمی کلاس آمریکا، یو اس اس طرابلس و واحد سی و یکم اعزامی تفنگداران دریایی (MEU) تشکیل شده بود.  دومین گروه، گروه آماده به خدمت آبی-خاکی باکسر بود که حول محور کشتی تهاجمی کلاس واسپ، یو اس اس باکسر و واحد یازدهم اعزامی تفنگداران دریایی، مستقر در جنوب کالیفرنیا در ایالات متحده، ساخته شده بود. این دو گروه تفنگداران دریایی روی هم رفته ۴۵۰۰ تفنگدار دریایی و ملوان را در منطقه به خدمت گرفته‌اند. سومین گروه، گروهی متشکل از حدود ۲۰۰۰ سرباز از نیروی واکنش سریع لشکر ۸۲ هوابرد، مستقر در فورت براگ، کارولینای شمالی بود. این لشکر پیاده نظام هوابرد بر حملات چتربازی متمرکز است. در مجموع، از زمان آغاز جنگ علیه ایران، نزدیک به ۷۰۰۰ سرباز اضافی به خاورمیانه اعزام شده‌اند.

آخرین اقدام برای اعزام نیرو چه پیامی دارد؟

اگرچه مشخص نیست که آیا اعزام نیروهای جدید نشان‌دهنده تشدید جنگ است یا خیر، اما ترامپ در مصاحبه‌ای با مجله تایم که روز پنج‌شنبه منتشر شد، اشاره کرد که «ممکن است» پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، بمباران ایران را شدت بخشد. وقتی مجله تایم جزئیات بیشتری خواست، ترامپ گفت: «نمی‌توانم این را به شما بگویم، چون ببینید، شما دارید می‌پرسید که کجا را بمباران خواهید کرد؟»

ملوانان نیروی دریایی ایالات متحده در حال رسیدگی به یک جنگنده بر روی عرشه پرواز ناو یو‌اس‌اس جورج واشنگتن در دریای عرب هستند/ عکس از خبرگزاری رویترز

برخی تحلیلگران معتقدند که اعزام نیروهای بیشتر به منطقه می‌تواند ترفند مذاکراتی واشنگتن در قبال ایران باشد. هفته گذشته، ایران پیشنهاد جدیدی برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت روز ارائه کرد؛ پیشنهادی که مشروط به برآورده شدن برخی خواسته‌های ایران از سوی آمریکا بود، از جمله لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و تضمین توقف حملات. با این حال، دولت ترامپ این پیشنهاد را رد کرد. تحلیلگران می‌گویند آمریکا خواهان آن است که پیش از پذیرش هرگونه شرطی، درباره مسائل دیگر - مانند برنامه هسته‌ای ایران - نیز گفتگو شود.

ترامپ در مصاحبه خود با تایم گفت که آخرین پیشنهاد آتش‌بس ایران را رد کرده است، زیرا این پیشنهاد شامل «مواردی» بوده که او «یک سال پیش» و همچنین «امروز» آن‌ها را تأیید نمی‌کرد. واشنگتن نمایش قدرت در برابر ایران را با فشار اقتصادی همراه کرده است؛ به طوری که هفته گذشته شرکت‌های بزرگ ریلی و خودروسازی ایران را تحریم کرد و وزارت خزانه‌داری آمریکا این اقدامات جدید را تلاشی برای قطع شریان‌های درآمدی باقی‌مانده تهران توصیف کرد. ماه گذشته نیز آمریکا تحریم‌های گسترده جدیدی را علیه ایران و همچنین کشورهایی که با آن تجارت می‌کنند، اعمال کرد.