تغییر موازنه دوباره و دیگ جوشانی که سرریز می‌شود؛ چگونه حملات تازه یمن قلب جاه‌طلبی‌های بن‌سلمان را نشانه گرفته است؟

به گزارش اکوایران، روز شنبه، حوثی‌های یمن حمله‌ای مرگبار به یک فرودگاه بین‌المللی در پایتخت عربستان سعودی انجام دادند؛ حمله‌ای که به گفته مقامات سعودی، دست‌کم ۱۲ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی بر جای گذاشت و نشان‌دهنده تشدید شدید درگیری‌ها میان پادشاهی سعودی و حوثی‌هاست.

به نوشته نیویورک‌تایمز، این حمله - که یک مقام ارشد حوثی مسئولیت آن را بر عهده گرفت - مرگبارترین حمله در یکی از کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ماه فوریه محسوب می‌شود. صبح یک‌شنبه، آخرین آمار تلفات از سوی سازمان هواپیمایی کشوری عربستان، دلالت بر آن داشت  که چهار تبعه سعودی و یک شهروند آمریکایی در میان ۱۲ قربانی این حادثه بوده‌اند. همچنین اعلام شد که وضعیت جسمانی برخی از ۳۰۹ مجروح این حمله وخیم است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، نیز ساعاتی بعد در پستی در شبکه‌های اجتماعی تأیید کرد که یک شهروند آمریکایی در این حمله کشته شده است.

کورتر شدن گره بحران

پیش‌تر، سازمان هواپیمایی عربستان از توقف موقت فعالیت‌های فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، خبر داده بود. حملات مکرر و مرگبار حوثی‌ها به این فرودگاه در هفته جاری، جاه‌طلبی‌های محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، برای تبدیل این شهر به قطب جهانی سفر و تجارت را هدف قرار داده و برگزاری رویدادهای مهم بین‌المللیِ برنامه‌ریزی‌شده برای هفته‌های آتی را با خطر اختلال مواجه کرده است. ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی که علیه حوثی‌ها در یمن می‌جنگد، روز یکشنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد که حمله حوثی‌ها ترمینال مسافربری فرودگاه را هدف قرار داده و وعده داد که پاسخی قاطع به آن خواهد داد.

محمد البخیتی، از مقامات ارشد حوثی‌ها، مسئولیت حمله روز شنبه به ریاض را بر عهده گرفت و اظهار داشت که این اقدام در تلافی حملات عربستان، از جمله حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی یمن، صورت گرفته است. او گفت که حوثی‌ها این حمله را انجام دادند «تا جهان بداند که فرودگاه‌ها، بنادر، تالارهای عروسی و مجالس ترحیم، بیمارستان‌ها و بازارهای یمن، تأسیسات غیرنظامی هستند و نباید هدف حمله یا آسیب قرار گیرند؛ و اینکه همان قوانینی که در مورد این تأسیسات در یمن صدق می‌کند، باید در مورد موارد مشابه آن‌ها در هر جای دیگر نیز اعمال شود».

در واکنش به این موضوع، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به خبرنگاران گفت: «ما همین الان از حمله اخیر مطلع شدیم.» او بدون ارائه جزئیات بیشتر اظهار داشت که ایالات متحده درباره احتمال مداخله در این درگیری «تصمیم‌گیری خواهد کرد.» ترامپ سال گذشته کارزار بمبارانی را علیه حوثی‌ها هدایت کرد و پس از آنکه ایالات متحده تنها در ماه اول حدود یک میلیارد دلار صرف تسلیحات و مهمات کرد، مدعی پیروزی سریع شد.

به گفته مقامات سعودی، حوثی‌ها هفته گذشته نیز حملاتی را به فرودگاه‌های ریاض و ابها در جنوب این پادشاهی انجام دادند که منجر به کشته و زخمی شدن تعدادی از افراد شد. سرلشکر ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف نظامی به رهبری عربستان در یمن، بامداد یکشنبه اعلام کرد که یک پرتابه در محوطه فرودگاه بین‌المللی ملک فهد در شرق عربستان سعودی سقوط کرده است؛ وی جزئیات بیشتری در این باره ارائه نکرد.

تحلیلگران معتقدند که با افزایش مطالبات حوثی‌ها، یافتن یک راه حل سیاسی برای این درگیری به طور فزاینده‌ای چالش برانگیز شده است. مقامات حوثی که در طول یک دهه جنگ آبدیده شده‌اند و بر حومه‌ای حکومت می‌کنند که بخش زیادی از زیرساخت‌های آن در اثر جنگ از بین رفته، تصور می‌کنند  که می‌توانند درد بیشتری را به عربستان سعودی وارد کنند تا اینکه پادشاهی بتواند به آنها وارد کند.

حمله به قلب جاه‌طلبی‌های شاهزاده

به نوشته وال‌استریت ژورنال، حملات موشکی به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض و چندین شهر جنوبی عربستان، درست در آستانه آغاز فصل پررونق کنفرانس‌ها و سفرها، تهدیدی برای مختل کردن سفرهای کاری و گردشگری محسوب می‌شود. بی‌ثباتی‌های ناشی از درگیری‌های مرتبط با حوثی‌ها و ایران همچنین می‌تواند تلاش‌های محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، برای احیای روند جذب سرمایه‌گذاری خارجی را با مانع روبرو کند.

انتظار می‌رود طی هفته‌های آینده، ریاض میزبان بازدیدکنندگان از سراسر جهان برای رویدادهای بزرگ جهانی باشد که از روز یکشنبه با کنگره انرژی W.P.C.، یک گردهمایی بین‌المللی از مقامات و مدیران انرژی، آغاز می‌شود. برگزارکنندگان این رویداد اواخر روز جمعه در ایمیلی به شرکت‌کنندگان اعلام کردند که این رویداد طبق برنامه پیش خواهد رفت و گزینه‌های سفر جایگزین، از جمله پروازهای هماهنگ با هواپیمایی ملی عربستان، را ارائه دادند.

برخاستن ستون بزرگی از دود سیاه از محوطه ذخیره‌سازی سوخت در فرودگاه بین‌المللی ملک خالد، ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶/ عکس از رویترز

یکی از آزمون‌های مهم پیش رو، برگزاری اجلاس شاخص «ابتکار سرمایه‌گذاری آینده» (FII) است که انتظار می‌رود در اواخر ماه جاری، هزاران مدیر اجرایی و سرمایه‌گذار جهانی را به ریاض بکشاند. به گفته افراد مطلع، رهبران عربستان برنامه‌ای برای لغو این رویداد ندارند، اما نگرانی‌شان درباره تأثیر درگیری‌ها بر اقتصاد و همچنین کمبود ذخایر موشک‌های رهگیرِ مورد نیاز برای مقابله با حملات، رو به افزایش است.

به گفته جیسون تووی، معاون اقتصاددان ارشد بازارهای نوظهور در کپیتال اکونومیکس: «حملات اخیر مطمئناً خطر عقب‌گرد بهبود اقتصادی را به همراه دارد. هر شرکتی که به سرمایه‌گذاری در پادشاهی فکر می‌کند، مطمئناً می‌خواهد در مورد ادامه این حملات شفاف‌سازی شود». برخی از شرکت‌های بین‌المللی در حال ارزیابی گزینه‌های تخلیه و جستجوی حمل و نقل پشتیبان برای کارمندان هستند، زیرا حملات حوثی‌ها پروازها را مختل کرده و هشدارهای مسافرتی سختگیرانه‌تری را از سوی دولت به دنبال داشته است. 

شرکت‌ها پیش از این، زمانی که جنگ علیه ایران در ماه فوریه آغاز شد و حریم هوایی منطقه بسته شد، دور جدیدی از تخلیه‌ها را برای خارج کردن کارمندان سرگردان خود انجام داده بودند. به گفته حسین ناصر الدین، مدیر اجرایی شرکت امنیتی جهانی کرونوکس،  آنها به دنبال رزرو وسایل نقلیه و هماهنگ‌کننده‌های امنیتی قابل اعتماد هستند تا در صورت تعطیلی فرودگاه‌ها، بتوانند کارکنان خود را از طریق جاده به کشورهای همسایه مانند امارات متحده عربی منتقل کنند. او گفت: «همه هوشیار هستند، زیرا این یک هشدار جدی برای تغییر یا تشدید احتمالی اوضاع است». ناصر الدین گفت که چند روز آینده در تعیین اینکه آیا شرکت‌ها سفرها و رویدادهای برنامه‌ریزی شده را پیش می‌برند یا مشارکت خود را کاهش می‌دهند، بسیار مهم خواهد بود.

بازی خطرناک در میدان هوانوردی

این عدم قطعیت به چالش‌های پیش روی تلاش‌های عربستان سعودی که پیش از این به دلیل جنگ با ایران به شدت آسیب دیده بود، می‌افزاید. پادشاهی سعودی به لطف خط لوله‌ای که به آن اجازه می‌داد نفت را از طریق بیابان به دریای سرخ منتقل کند، این اختلالات را نسبتاً خوب پشت سر گذاشت. اما درگیری‌های مجدد با حوثی‌ها معادله را تغییر داد. این گروه شبه‌نظامی شروع به تیراندازی به تانکرهای سعودی کرد. سپس یک حمله پهپادی در ماه سپتامبر باعث تعطیلی خط لوله شد. از آن زمان، این خط لوله تا حدی فعالیت خود را از سر گرفته و صادرات بهبود یافته است، اما حملات مجدد حوثی‌ها اکنون سفرهای هوایی را مختل کرده است.

تصویر ماهواره‌ای از خسارات وارده به خط لوله «شرق-غرب» در عربستان سعودی پس از حمله ۱۱ سپتامبر 2026/ عکس از رویترز

حوثی‌ها اوایل روز جمعه هشدار دادند: «حریم هوایی عربستان سعودی صحنه عملیات نیروهای موشکی ما است» . این تهدیدات چالش‌های جدیدی را برای جاه‌طلبی‌های عربستان سعودی برای گسترش گردشگری بین‌المللی تحت طرح تنوع اقتصادی ولیعهد ایجاد می‌کند. گردشگری مذهبی به شهرهای مقدس مکه و مدینه مقاوم‌تر است، اما پادشاهی برای گسترش به استراحتگاه‌ها، کنفرانس‌ها و ورزش‌ها سرمایه‌گذاری زیادی کرده است. شورای جهانی سفر و گردشگری در ماه آوریل اعلام کرد که بخش سفر و گردشگری عربستان سعودی سال گذشته 7.4 درصد رشد داشته است که تقریباً دو برابر نرخ جهانی است و 178 میلیارد دلار به تولید ناخالص داخلی این کشور کمک کرده است.

شرکت ریسک ژئوپلیتیکی دراگون‌فلای اعلام کرد که حمله روز پنجشنبه حداقل پنجمین حمله به یک فرودگاه سعودی از اوایل این ماه بوده است. این شرکت اعلام کرد که به نظر می‌رسد پادشاهی برای جلوگیری از حملاتی که احتمالاً ادامه خواهند داشت، در تلاش است. گروه عملیاتی، یک شبکه صنعت هوانوردی برای خلبانان و کنترل‌کنندگان پرواز، پس از حمله مرگبار روز پنجشنبه در ریاض هشدار داد که خطوط هوایی باید کاملاً از حریم هوایی عربستان سعودی اجتناب کنند. به گفته مارک زی، بنیانگذار این گروه، این خطر وجود دارد که یک هواپیما توسط آتش پدافند هوایی مورد اصابت قرار گیرد، همانطور که در مورد پرواز ۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین بر فراز ایران در سال ۲۰۲۰ اتفاق افتاد. آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا نگرانی‌های مشابهی را مطرح کرد. زی گفت: «حوثی‌ها مدام می‌گویند، 'گوش کن، ما به نحوی زیرساخت‌های هوانوردی غیرنظامی را هدف قرار خواهیم داد'. ترس من در این مورد این است که آنها می‌بینند که بازی با هوانوردی غیرنظامی برای اهدافشان کاملاً مؤثر است و من نمی‌دانم که این از اینجا به کجا می‌رود».

تلاطم مضاعف در بازار انرژی: دیگ جوشانی که سرریز می‌شود

اکنون، در شرایطی که  تلاش‌های آمریکا برای دستیابی به توافقی جهت پایان دادن به مناقشه با ایران همچنان متوقف مانده است، تشدید درگیری‌ها میان حوثی‌ها و عربستان سعودی بازارهای انرژی را بیش از پیش متلاطم کرده و خطر کشیده شدن پای کشورهای بیشتری را به این منطقه — که خود گرفتار جنگ‌های متعدد و همپوشان است — به همراه دارد.

آوریل لانگلی الی، کارشناس ارشد موسسه واشنگتن، به روزنامه واشنگتن پست گفته  که با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر در آمریکا، گسترش خشونت‌ها چالشی برای دولت ترامپ محسوب می‌شود؛ دولتی که «هم‌اکنون نیز با عوامل متعددی که بر قیمت نفت فشار می‌آورند، دست‌به‌گریبان است.» او افزود: «دولت ترامپ می‌خواست درگیری را تا حد امکان محدود نگه دارد و مانع از گسترش آن شود. اما همین حالا هم دیگِ جوشانِ تنش‌ها در حال سرریز شدن است».

تصویر ماهواره‌ای از دود برخواسته از تاسیسات آرامکو، 27 جولای 2026/ عکس از آسوشیتدپرس

شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس پیشین دستگاه اطلاعاتی عربستان، هفته گذشته در مصاحبه‌ای با عرب نیوز گفت که تهاجم حوثی‌ها موجب تغییر در سیاست عربستان شده است. او گفت: «خویشتن‌داری همواره از زمان ملک عبدالعزیز، مشخصه سیاست و عملکرد عربستان بوده است. اما آن خویشتن‌داری دیگر کارایی ندارد». به گفته الی، در شرایطی که ایران حملات خود به کشتی‌ها در تنگه هرمز را تشدید کرده و حجم صادرات نفت را کاهش داده است، حملات حوثی‌ها به زیرساخت‌های عربستان و تلاش‌های مداوم آن‌ها برای محاصره بنادر سعودی — که برخی از آن‌ها به عنوان جایگزینی برای هرمز استفاده می‌شدند — اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است.

به گفته برت اریکسون، مشاور حوزه ریسک که بازارهای نفت و گاز را به دقت رصد می‌کند: «حوثی‌ها می‌توانند به عمق خاک عربستان حمله کنند و زیرساخت‌های حیاتی انرژی را هدف قرار دهند؛ کاری که در حال انجام آن هستند. از سوی دیگر، حوثی‌ها زیرساخت‌های ارزشمند چندانی ندارند [که نگران آسیب دیدنشان باشند]... بنابراین همچنان به ایجاد آشوب در بازار ادامه خواهند داد.» به گفته او، حوثی‌ها مسئولیت حملات به پالایشگاه‌های «رابغ»، «ریاض» و «ینبع» را بر عهده گرفته‌اند؛ تأسیساتی که در تولید گازوئیل، بنزین و سوخت جت نقشی حیاتی دارند و قیمت این فرآورده‌ها همچنان به‌شدت بالا است.

هر کسی باید بار مسئولیت خود را به دوش بکشد

نصرالدین عامر، سخنگوی حوثی‌ها، به روزنامه واشنگتن‌پست گفته که عربستان سعودی با امتناع از پاسخگویی به خواسته‌های حوثی‌ها — از جمله رفع آنچه حوثی‌ها محاصره یمن به رهبری عربستان می‌نامند — «خود مسبب این تشدید تنش شده است». به گفته تحلیلگران و مقامات آمریکایی، عربستان سعودی در زمینه اطلاعاتی از ایالات متحده کمک دریافت می‌کند؛ با این حال، دولت ترامپ از ارائه آن سطح از حمایتی که مقامات سعودی و متحدانشان در دولتِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللیِ یمن خواستار آن بوده‌اند، خودداری کرده است.

هواداران مقامات حوثی در جریان تظاهراتی علیه مداخله عربستان سعودی در یمن گرد هم آمدند، صنعا، 9 اکتبر 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه

 عربستان سعودی برای دریافت کمک به شرکای دیگر — از جمله پاکستان و ترکیه که در ماه اوت با آن‌ها پیمان دفاعی امضا کرده — متکی است. اما هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، اظهار داشته است که این ائتلاف «ماهیتی دفاعی» دارد و کشورش در یمن عملیات نظامی انجام نخواهد داد. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، هم روز جمعه در بیانیه‌ای اعلام کرد که پاکستان در دفاع از عربستان سعودی «دوشادوش» این کشور خواهد ایستاد. پاکستان گفته که حمایت نظامی‌اش جنبه دفاعی دارد، اما جزئیات دقیقی از دامنه کامل کمک‌های خود ارائه نکرده است.

به گفته علی الشهابی، نویسنده و تحلیلگر سعودی که با دیدگاه‌های دولت عربستان آشناست، گفت که عربستان از کمک‌های ایالات متحده — به‌ویژه اطلاعات لحظه‌ای برای هدف‌گیری مواضع حوثی‌ها — قدردانی می‌کند، اما مایل است که آمریکا اقدامات بیشتری انجام دهد. او با اشاره به تنگه باب‌المندب گفت: «یک گروه مسلح غیردولتی کنترل یک آبراهه بین‌المللی مهم را در دست دارد. غیرقابل‌تصور است که ایالات متحده در گذشته اجازه چنین اتفاقی را می‌داد». با این حال، الشهابی افزود که عربستان سعودی منتظر کمک آمریکا نمانده و به دنبال همکاری نزدیک‌تر با اعضای «ائتلاف مکه» است. او گفت: «ما درک می‌کنیم که هر کشوری باید بار مسئولیت خود را به دوش بکشد».

تغییر موازنه دوباره

ائتلاف تحت رهبری عربستان در هفته جاری پیشرفت‌های اولیه‌ای در بازپس‌گیری مناطقی از ساحل غربی یمن که به‌تازگی به تصرف حوثی‌ها درآمده بود، به دست آورد. اما به نظر می‌رسد در روزهای اخیر موازنه قوا بار دیگر تغییر کرده است؛ چرا که حوثی‌ها تهدید به تصرف شهر راهبردی «تعز» در یمن کرده و بارها فرودگاه ریاض را هدف حملات خود قرار داده‌اند؛ حملاتی که به گفته مقامات سعودی، منجر به کشته شدن چهار نفر شده است.

به گفته آدام بارون، پژوهشگر اندیشکده نیو آمریکا، با مشاهده پیشروی حوثی‌ها در ماه سپتامبر، برای عربستان سعودی روشن شد که وضعیت به مرحله «مرگ یا زندگی» رسیده است. او افزود: «آن‌ها احساس می‌کردند که یا باید تسلط حوثی‌ها بر یمن را بپذیرند و یا دست به عملیات تهاجمی بزنند؛ بنابراین تصمیم به اقدام تهاجمی گرفتند». به گفته او، اکنون هر دو طرف در مسیر «تشدید تنش» قرار دارند. در حالی که دولت ترامپ بر ایران متمرکز است، درگیری میان عربستان سعودی و حوثی‌ها رو به وخامت گذاشته است.

شعله‌های آتش در تأسیسات متعلق به شرکت عظیم نفتی سعودی آرامکو، جنوب ریاض، ۳ اکتبر 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه

تیم لندرکینگ، فرستاده پیشین آمریکا در امور یمن در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن، معتقدست این وضعیت «تهدیدی حیاتی برای عربستان سعودی و فراتر از آن» ایجاد می‌کند. او گفت: «حوثی‌ها غیرقابل‌پیش‌بینی و بسیار مجهز و به‌شدت مسلح هستند. آن‌ها رویکردی منجی‌گرایانه دارند و معتقدند که تثبیت قدرتشان در یمن و فراتر از آن — از جمله در عربستان سعودی — یک مأموریت الهی است».

احتمال می‌رود حملات اخیر بر بخش گردشگری این پادشاهی، که بخش کلیدی استراتژی تنوع‌بخشی به اقتصاد آن محسوب می‌شود، تأثیر بگذارد. توبی ماتیسن، استاد دانشگاه بریستول و کارشناس مسائل خلیج فارس، گفت: «عربستان سعودی درهای خود را بسیار باز کرده و در سال‌های اخیر افراد بسیار بیشتری به آنجا سفر کرده‌اند؛ بنابراین اگر حملات ادامه یابد، مشکل بزرگی ایجاد خواهد شد». 

بخشی از این طرح با هدف تبدیل این پادشاهی به مقصدی جهانی برای گردشگری — فراتر از سفرهای زیارتی به مقدس‌ترین مکان‌های اسلام — دنبال می‌شود. اما تاکنون، جنگ‌های خاورمیانه منجر به تعویق رویدادهای مهمی همچون «جشنواره بین‌المللی فیلم دریای سرخ» (با حضور ستارگان سینما) و مسابقات فرمول یک در عربستان سعودی شده است.

یک شهروند آمریکایی ساکن ریاض — که به دلیل قوانین سخت‌گیرانه عربستان در مورد انتشار اطلاعات حساس، خواست نامش فاش نشود — گفت که در پنج شب گذشته، هر شب در مقطعی به دلیل صدای انفجار یا رهگیری [موشک‌ها] از خواب بیدار شده است. اطلاعات مربوط به این حملات به عموم اعلام نمی‌شود و قوانین عربستان عکس‌برداری از محل‌های اصابت را ممنوع کرده است. او گفت: «بعد سر کار می‌روید و وانمود می‌کنید که هیچ اتفاقی نیفتاده است. این وضعیت تقریباً بدتر است، چون هیچ‌کس نمی‌داند چه خبر است».