دونالد تاسک، نخستوزیر لهستان، در سفری اخیر، با شور و شوق از روابط با «مهمترین متحد ورشو پس از ایالات متحد» سخن گفت. او از آلمان، بریتانیا یا هیچ قدرت اروپایی دیگری سخن نمیگفت. او داشت از کره جنوبی بازدید میکرد؛ کشوری که هزاران کیلومتر از لهستان فاصله دارد، اما به عاملی حیاتی برای تسلیح ورشو در برابر تهدید روسیه بدل گشته است. لی جه میونگ، رئیسجمهور کره جنوبی، اعلام کرد که تانکها، توپهای هویتزر، هواپیماها و سامانههای پرتاب راکت ساخت کره جنوبی «اکنون از سرزمین لهستان و مردم آن در سرتاسر پهنه وسیعش محافظت میکنند.»
صادرکنندگان نوظهر تسلیحات
رابطه لهستان و کره جنوبی فراتر از نقش روبهرشد کره جنوبی بهعنوان صادرکننده سلاح است. این وضعیت نشاندهنده تغییر جغرافیای همکاری میان دموکراسیهای در معرض تهدید در سراسر اوراسیاست. در سطحی گستردهتر، این روند نشاندهنده لحظهای است که در آن خطرات نظامی روبه افزایش هستند، اتحادهای قدیمی زیر سؤال رفتهاند و کشورهایی که میتوانند ابزارهای دفاع از خود را تأمین کنند، سود و نفوذ جهانی بیشتری به دست میآورند.
افزایش فروش جهانی تسلیحات جای تعجب ندارد. درگیریهای بزرگ بهتازگی اروپای شرقی و خاورمیانه را درنوردیدهاند. سایه کشمکش خشونتآمیز بر فراز اقیانوس آرام غربی سنگینی میکند. میزان کلی وقوع جنگ روبه افزایش است و درحالیکه متحدان ایالات متحد در سرتاسر حاشیه اوراسیا برای بحران آماده میشوند، خود را برای آیندهای نیز مهیا میکنند که شاید نتوانند به همان اندازه به کمک ایالات متحد تکیه کنند.
البته ایالات متحد همچنان بر بازار جهانی تسلیحات چیرگی دارد. مطابق گزارش انجمن پژوهشی بینالمللی صلح استکهلم، در فاصله ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ واشینگتن ۴۲ درصد از صادرات جهانی را به خود اختصاص داده، درحالیکه این رقم در پنج سال پیش از آن ۳۶ درصد بود؛ اما خریداران سلاحهای آمریکایی با قیمتهای بالا، محدودیتهای سختگیرانه در استفاده نهایی و صفهای طولانی تحویل روبهرو هستند. برخی متحدان اروپایی در تلاشاند وابستگی خود را به ابرقدرتی که دیگر به آن اعتماد کامل ندارند، کاهش دهند.
کشورهای آسیبپذیر بهدنبال روابط تأمین تازه و منابع تازه همبستگی هستند. این امر فرصتهایی را برای صادرکنندگان نوظهور تسلیحات ایجاد میکند.
کره جنوبی را میتوان در صدر این فهرست قرار داد. سئول در تاریکترین لحظات اوکراین با ارسال صدها هزار گلوله توپخانهای به این کشور کمک کرد. دههها رویارویی با کره شمالی به این کشور صنعت دفاعی قدرتمندی را داده است که سلاحهایی باکیفیت و با قیمت مناسب تولید میکند. اکنون نیز روابط دفاعی آن با کشورهای اروپاییِ نگران از روسیه و کشورهای آسیاییِ نگران از چین در حال گسترش است.
همزیستی ورشو–سئول طبیعی است، زیرا لهستان نزدیک به ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف دفاع میکند و همزمان وابستگی خود به سلاحهای قدیمی روسی را کاهش میدهد. کره جنوبی ۴۷ درصد از واردات تسلیحاتی لهستان را تأمین میکند و هدفش این است که تا سال ۲۰۲۷ به چهارمین صادرکننده بزرگ سلاح در جهان تبدیل شود. حتی استراتژیستهای آمریکایی نیز به کشتیسازی پیشرفته کره جنوبی بهعنوان راهحلی برای مشکلات صنعت کشتیسازی آمریکا نگاه میکنند.
دیگر قدرتهای تسلیحاتی نیز فرصتهای خود را میبینند. رهبران اروپایی ممکن است از اسرائیل بهعنوان بازیگری منزوی یاد کنند، اما ارتشهایشان به ابزارهایی نیاز دارند که این رژیم برای غلبه بر دشمنانش به کار میبرد. سهم اسرائیل از صادرات جهانی سلاح از ۳.۱ درصد به ۴.۴ درصد در دهه گذشته افزایش یافته و مشتریان آن شامل ۲۳ کشور اروپایی بودهاند که سامانههای دفاع هوایی و دیگر تجهیزات را خریداری کردهاند.
آلمان و ژاپن دوباره به تسلیحات روی آوردهاند؟
ژاپن نیز در حال حرکت است. این کشور برای دههها صادرات سلاح را ممنوع کرده بود، حتی در شرایطی که پایه صنعتی قدرتمندی برای پشتیبانی از نیروهای دفاعی خود ایجاد کرده بود؛ اما با تیرهتر شدن چشمانداز بینالمللی، این ممنوعیت بهتدریج کاهش یافته است. لغو آن در اوایل این هفته میتواند ژاپن را به تأمینکنندهای برای کشورهایی از اروپای شرقی تا آسیای جنوبشرقی و فراتر تبدیل کند.
در روزهای اخیر، ژاپن توافقی برای تحویل ناوهای کلاس موگامی به استرالیا در سال ۲۰۲۹ منعقد کرد. گزارشها حاکی از آن است که فیلیپین نیز قصد خرید کشتیهای جنگی ساخت ژاپن همراه با سامانههای دفاع هوایی و موشکی را دارد. کشورهای دیگر در اقیانوس آرام غربی، جایی که ژاپن بهطور فزایندهای بهعنوان سدّی در برابر فشار چین عمل میکند، ممکن است از این روند پیروی کنند. دولتهای اروپایی نیز صنعت ژاپن را همچون جایگزینی برای تأمینکنندگان آمریکایی مدنظر دارند. توکیو همچنین بهدنبال گوناگونیبخشی راهبردی است: فروشهای بزرگتر شرکتهای دفاعی ژاپن را تقویت میکند و صادرات رو به رشد، زنجیرههای تأمین دفاعی آسیایی را که به ایالات متحد وابسته نیستند، شکل میدهد.
صادرات آلمان نیز عمدتاً به دلیل کمک این کشور به اوکراین در سالهای اخیر افزایش یافته است. افزایش هزینههای دفاعی آلمان شرکتهای مهمی مانند راینمتال را تقویت خواهد کرد، درحالیکه نگرانیهای روبهرشد اروپا و بودجههای نظامی بالاتر، بازار بزرگتری را برای تسلیحات آلمانی در این قاره ایجاد میکنند.
حتی اوکراین، که اندوخته عظیمی از تسلیحات غربی را مصرف کرده است، اکنون به ارائهدهنده امنیت تبدیل میشود. موج پهپادهای ایرانی بازاری پررونق را نخست در خلیج فارس و احتمالاً در سطح جهانی، برای سامانههای مقرونبهصرفه مقابله با پهپادی که کییف برای بقا در برابر حملات روسیه توسعه داده، ایجاد کرده است. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، همزمان با امضای پیمانهای دفاعی با سعودی، قطر و امارات، گفت: «امروز هیچکس نمیتواند مانند اوکراین کمک کند.»
جریانهای تسلیحات و پول نشاندهنده تغییر شکل نظام بینالمللی است. خطرات جنگ با کاهش اعتماد متحدان به ایالات متحد افزایش مییابد. چه خوب چه بد، الگوهای تازهای از همکاری نظامی در حال شکلگیری است و نفوذ بیشتری نصیب کشورهایی میشود که میتوانند در این عصر بینظم، نقش زرادخانه را ایفا کنند.
منبع: بلومبرگ
