به گزارش اکوایران، در مجمع اقتصادی سنپترزبورگ، نخبگان تجاری و سیاسی گفتند که روسیه با انتخابی میان توقف درگیری یا پذیرش فداکاریهای بیشتر روبهرو است؛ اما به نظر میرسد ولادیمیر پوتین از تداوم جنگ حمایت میکند.
بلاتکلیفی جامعه روسیه درباره آینده جنگ اوکراین
به گزارش نشریه نیویورکتایمز، در طول ماه گذشته، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور فدراسیون روسیه، در دو نوبت جداگانه گفته که جنگ روسیه علیه اوکراین «به سوی پایان خود حرکت میکند» و «در حال خاتمه یافتن است.»
اکوایران: با وضعیت کنونی جبهههای جنگ و شرایط اقتصادی روسیه این احتمال تشدید شده که پوتین در نهایت مجبور به به توقف عملیات نظامی خود خواهد شد.
این اظهارات موجی از گمانهزنیها را به دنبال داشت. آیا پوتین آماده پایان دادن به تهاجم خود است، درحالیکه نیروهای روسیه در خطوط مقدم متوقف شدهاند و اقتصاد کشور زیر بار جنگ قرار دارد؟ یا اینکه قصد دارد همچنان برای دستیابی به اهداف گسترده خود در اوکراین فشار بیاورد و معتقد است که پیروزی نزدیک است؟
اظهارات پوتین، نخبگان سیاسی و اقتصادی روسیه را در وضعیتی از حدس و گمان و نگرانی قرار داده است. همین مسئله در مجمع اقتصادی سالانه و مهم او در سنپترزبورگ در این هفته نیز به موضوع بحث تبدیل شد. برخی درباره سناریوی پایان جنگ گفتوگو میکردند؛ بهویژه آنکه طی روزهای اخیر، چهرههای حامی پوتین در رسانههای دولتی تلاش کردهاند وضعیت کنونی روسیه در جنگ را بهعنوان یک پیروزی جلوه دهند؛ اقدامیکه میتواند در صورت تمایل پوتین، زمینه را برای خروج از جنگ فراهم کند.
به گفته افرادی که در حاشیه این مجمع صحبت میکردند، روسیه بیش از چهار سال پس از آغاز تهاجم خود اکنون در یک دوراهی قرار گرفته است. اگر جنگ طولانیتر و تشدید شود، به فداکاریهای بسیار بیشتری از سوی نخبگان و کل جامعه نیاز خواهد بود؛ از جمله درد اقتصادی شدیدتر و احتمالاً یک بسیج نظامی نامحبوب که بخشهای گستردهتری از جمعیت روسیه را دربر گیرد. مقامهای اوکراینی نیز با ادبیاتی مشابه سخن گفتهاند و تأکید کردهاند که یکی از اهداف اصلی آنها واداشتن کرملین به انتخابی سیاسی میان مذاکره یا بسیج بیشتر است، با این امید که گزینه مذاکره را برگزیند.
شکاف تکنوکرات-محافظهکار: پوتین کدام طرفی است؟
چنین بحثهایی در داخل روسیه بازتابدهنده شکافی روبهگسترش در ساختار سیاسی این کشور است؛ شکافی میان تکنوکراتهای عمدتاً طرفدار غرب که پایان جنگ را سودمند میدانند و محافظهکاران تندرو که خواهان ادامه نبرد هستند.
بااینحال، جدا از دو اظهارنظر مبهم درباره پایان جنگ، پوتین نشان داده که بیشتر در کنار تندروها قرار دارد. او روز پنجشنبه، در دومین روز مجمع اقتصادی و در گفتوگو با رؤسای خبرگزاریهای بینالمللی، با اعتمادبهنفس اظهار داشت: «نیروهای روسیه در سراسر خط تماس در حال پیشروی هستند.»
ولادیمیر پوتین در مجمع بینالمللی اقتصادی در سنپترزبورگ در روز جمعه سخنرانی میکند/عکس از آسوشیتدپرس
این ادعا با واقعیت میدان جنگ همخوانی نداشت. ماه گذشته، برای نخستین بار در بیش از دو سال گذشته، روسیه نتوانست هیچ پیشروی معناداری در جبههها به دست آورد. برخی از وبلاگنویسان حامی جنگ در روسیه ارزیابی پوتین را خیالپردازانه توصیف کردند و پرسیدند که آیا او واقعاً به آنچه میگوید باور دارد یا نه.
پوتین همچنین گفت این اوکراین است که باید به توافقهایی پایبند بماند که به گفته او در تابستان گذشته و در جریان نشستی در آلاسکا با رئیسجمهور ترامپ حاصل شده بود. گفته میشود این توافقها شامل خروج نیروهای اوکراینی از منطقه شرقی دونباس است؛ پیشنهادی که کییف آن را رد کرده است.
پوتین روز جمعه نیز گفت نامه سرگشاده ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، که در آن پیشنهاد آتشبس و مذاکرات مستقیم مطرح شده بود، تلاشی جدی برای صلح به شمار نمیرود. او مدعی شد این نامه، که در آن زلنسکی بهصورت شخصی او را مورد تمسخر قرار داده بود، «فضایی ایجاد میکند که برگزاری هرگونه دیدار شخصی را ناممکن میسازد.»
در مجموع، اظهارات پوتین نشان میدهد که مشکلات واقعی روسیه و امید برخی نخبگان به کاهش تدریجی جنگ، تاکنون تأثیری بر موضع او نگذاشته است.
به گزارش نشریه والاستریت ژورنال، اوایل هفته، زلنسکی نامهای سرگشاده خطاب به پوتین منتشر کرده و نوشته بود که ادامه جنگ تنها ویرانی بیشتری برای هر دو کشور به همراه خواهد داشت. او همچنین هشدار داده بود که شکستهای اخیر روسیه در میدان نبرد ممکن است پیامدهای شخصی وخیمی برای رهبر روسیه داشته باشد.
پوتین این پیشنهاد را کاملاً رد کرد و گفت پاسخ دادن به «نویسنده نامه» بیمعناست؛ او همچنان به رویه همیشگی خود مبنی بر خودداری از به زبان آوردن نام زلنسکی ادامه داد. در عوض، او مستقیماً خطاب به سربازان روس در خط مقدم سخن گفت: «تمام کشور به شما نگاه میکند، تمام کشور به شما افتخار میکند و امید خود را به شما بسته است. به کارتان ادامه دهید، برادران.» این سخنان با تشویق حاضران، که عمدتاً روس بودند، همراه شد.
جنگ و کاهش رفاه شهروندان روسی
نشریه نیویورکتایمز ادامه میدهد: یکی از اقتصاددانان برجسته روسیه که ریاست یک نهاد مهم دولتی را بر عهده دارد و برای اظهارنظر آزادانه خواست نامش فاش نشود، گفت که چه جنگ ادامه یابد و چه پایان پیدا کند، کشور با پرسشهای دشوار اقتصادی روبهرو خواهد بود. به گفته او، پایان جنگ و توقف هزینههای عظیم دولتی مرتبط با آن میتواند اقتصاد را وارد رکودی عمیق کند. از سوی دیگر، ادامه جنگ مستلزم تشدید تلاشهای نظامی خواهد بود و این به معنای توسل به برخی عناصر برنامهریزی دولتی به سبک شوروی است؛ زیرا روسیه دیگر توان آن را ندارد که هم هزینههای جنگ را بهشدت افزایش دهد و هم ظاهری از زندگی عادی را حفظ کند.
کرملین تا حد زیادی شهرهای بزرگ روسیه را از پیامدهای جنگ محافظت کرده است. تصویری از یک مرکز خرید در مسکو در ماه آوریل/عکس از نیویورکتایمز
جنگ اوکراین وضعیت کنونی و آینده اقتصاد، جامعه و سیاست روسیه را تعریف میکند. بااینحال، در این مجمع اقتصادی، جنگ به «فیل حاضر در اتاق» تبدیل شده بود؛ موضوعی مهم که کمتر کسی درباره آن صحبت میکرد. رهبران تجاری و مقامهای دولتی حتی در حاشیه نشستها نیز عمدتاً درباره جنگ سکوت اختیار کرده بودند.
برخی از آنها از این مسئله ابراز رضایت کردند که روسیه تلاش برای محدود کردن هزینههای نظامی را آغاز کرده است؛ هزینههایی که موجب افزایش تورم و جهش نرخ بهره شدهاند. بااینحال، در مباحث رسمی اقتصادی مجمع، هیچ اشارهای به این واقعیت نشد که افزایش مخارج جنگی عامل اصلی رشد شدید کسری بودجه بوده است.
آنتون سیلوانوف، وزیر دارایی روسیه، گفت: «کسری بودجه بزرگ در نهایت به بیثباتی مالی دولت منجر میشود. ما اکنون در حال عبور از این دوره هستیم و خدا را شکر وارد مرحلهای میشویم که رشد متوازن در دسترس قرار گرفته است.»
برخی دیگر مدعی بودند که مسکو و واشنگتن در مسیر پایان دادن به جنگ در حال پیشرفت هستند؛ این در حالی است که مقامهای اوکراینی گفتهاند دولت ترامپ آنچنان درگیر جنگ ایران شده که مذاکرات درباره اوکراین عملاً متوقف شده است.
کریل دیمیتریف، فرستاده روسیه که اغلب مذاکرات غیررسمی با کاخ سفید را مدیریت میکند، در مصاحبهای گفت: «هیچ چیزی متوقف نشده است. گفتوگویی فعال در جریان است.» او افزود: «از کجا میدانیم این گفتوگو موفقیتآمیز است؟ چون دشمنان این گفتوگو، یعنی بریتانیاییها، از اینکه نتوانستند آمریکا را به سمت تحریمهای سنگینتر علیه روسیه سوق دهند، خشمگین هستند.»
به گفته دیمیتریف که این هفته با همتایان آمریکایی خود، از جمله در چند تماس تلفنی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، در ارتباط بوده است، زلنسکی در تلاش است با کاهش علاقه آمریکاییها به روند مذاکرات، بریتانیا و همچنین فرانسه و آلمان را بیش از پیش وارد فرآیند مذاکره کند؛ از جمله از طریق نشستی که قرار است روز یکشنبه در لندن برگزار شود. او افزود: «درکی وجود دارد و خود زلنسکی نیز به آن اشاره کرده است، مبنی بر اینکه آمریکا تنها در صورتی به اوکراین تضمینهای امنیتی خواهد داد که اوکراین دونباس را ترک کند.»
مواضع خطرناک ناسیونالیستهای روسی
اما دیگر سخنرانان مجمع، بهویژه نمایندگان جناحهای تندرو و فوقملیگرای طبقه سیاسی روسیه، هیچ شانسی برای صلحی با میانجیگری آمریکا قائل نبودند و در عوض چشماندازی از جنگی دائمی ارائه کردند.
توانایی رو به رشد اوکراین در انجام حملات دوربرد، واقعیت جنگ را برای روسهای بیشتری به خانه برده است. ساختمانی در مسکو که در ماه مه بر اثر حمله پهپادی اوکراین آسیب دیده است/عکس از نیویورکتایمز
آندری بزروکوف، جاسوس سابق روسیه که دههها همراه همسرش بهصورت مخفیانه در غرب زندگی کرده بود، گفت: «باید بپذیریم که در سالهای آینده، شاید برای دو دهه، در حال جنگ خواهیم بود.» او که اکنون مشاور رئیس بزرگترین شرکت نفتی روسیه است، افزود: «باید یاد بگیریم چگونه با این جنگ زندگی کنیم. باید نظام حکمرانی و اقتصاد خود را به گونهای بسازیم که نهتنها هدف توسعه، بلکه هدف دفاع را نیز برآورده کند.»
بزروکوف در نشستی با عنوان «تهدیدهای اصلی پیش روی روسیه در ربع دوم قرن بیستویکم» سخن میگفت. حدود ۲۰۰ نفر در سالنی که برای نیمی از این تعداد طراحی شده بود حضور یافتند؛ نشانهای از علاقه شدید به دیدگاههای تندروها.
مدیر این نشست، کنستانتین مالوفیف، سرمایهدار رسانهای فوقمحافظهکار روس، تصویری از روسیه ترسیم کرد که اگر به هر قیمتی در جنگ اوکراین پیروز نشود، غرب آن را مستعمره خواهد کرد؛ حتی اگر برای دستیابی به این پیروزی استفاده از سلاح هستهای ضروری باشد. گئورگی فیلیمونوف، فرماندار منطقه ولوگدا، نیز گفت یکی از وظایف اصلی روسیه باید پاکسازی دولت از عناصر طرفدار غرب باشد. الکساندر گالوشکا، وزیر پیشین دولت، نیز اظهار داشت که روسیه باید برخی عناصر اقتصاد برنامهریزیشده را بپذیرد.
این اظهارات و دیگر مواضع سختگیرانه با واکنش ایگور شوالوف، معاون اول پیشین نخستوزیر و رئیس کنونی بانک توسعه دولتی روسیه، روبهرو شد.
شوالوف در نشستی جداگانه هشدار داد: «نوعی چرخش در حال رخ دادن است که دستاوردهای ۳۰ سال گذشته ما را به چالش میکشد و این مسئلهای بسیار جدی است.» او افزود: «رهبری فناورانه بر پایه آزادی ساخته میشود، نه کنترل کامل دولتی»، و نسبت به بازگشت به برنامهریزی اقتصادی به سبک شوروی هشدار داد. شوالوف گفت: «نباید درسی را که پیشتر آموختهایم، دوباره تکرار کنیم.» او در پایان افزود: «در سیاست روسیه، کسانی که میخواهند ما را به درگیری بکشانند، دوباره بیدار شدهاند.»
مجمع سنپیترزبورگ زیر آتش پهپادها
در رابطه با همین نشست، نشریه والاستریت ژورنال در گزارش فوقالذکر مینویسد: در نخستین روز این مجمع، پهپادهای اوکراینی در فاصله چند مایلی محل برگزاری رویداد حمله کردند و ستونهای عظیم دود سیاه را به آسمان فرستادند.
دود سیاه ناشی از یک حمله پهپادی اوکراین، روز چهارشنبه بخشهایی از آسمان سن پترزبورگ را پوشاند/عکس از خبرگزاری رویترز
این مجمع که دههها پیش برای نمایش فرصتهای سرمایهگذاری در روسیه بنیان گذاشته شد، امسال در شرایطی برگزار شد که اقتصاد روسیه با فشارهای فزاینده مواجه است و میزان محبوبیت پوتین در نظرسنجیها نیز کاهش یافته است. در یک سطح، این رویداد تلاشی برای بهبود روابط روسیه با چهرههای راستگرای غربی بود؛ افرادی که برخی از آنان نیز مشتاقانه به این تلاش پاسخ دادند.
رادنی میمز کوک جونیور، کمیسر هنرهای زیبای آمریکا که مسئول پروژه بازسازی تالار بزرگ کاخ سفید در دولت ترامپ است، بهصورت شخصی در این کنفرانس حضور یافت. او در جریان جلسه پرسش و پاسخ با پوتین از جای خود برخاست، از شهر سنپترزبورگ ستایش کرد و سلام دونالد ترامپ را به پوتین رساند. پوتین در پاسخ گفت: «این توپ را دوباره برای رئیسجمهور ترامپ پاس بدهید.»
«فاجعه راهبردی»
اوایل همین هفته، مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، در جلسه استماع سنای ایالات متحده گفت که تهاجم پوتین به اوکراین «یک فاجعه راهبردی» بوده است و روسیه ممکن است هرگز نتواند از طریق نظامی به اهدافی که در مذاکرات مطرح کرده دست یابد. احتمالاً منظور او خواسته پوتین برای تصرف کامل منطقه روسزبان دونباس، شامل استانهای دونتسک و لوهانسک، بوده است.
ولودیمیر زلنسکی به همراه فرماندهان نظامی در منطقه دونتسک در ماه مارس/عکس از نیویورکتایمز
پوتین برای توصیف عملکرد روسیه در میدان نبرد به جملهای منسوب به مارک تواین استناد کرد: «شایعات درباره مرگ من بسیار اغراقآمیز بودهاند.» بااینحال، او اذعان کرد که اقتصاد روسیه با مشکلات فزاینده ناشی از جنگ، از جمله افزایش تورم، روبهرو است.
ادامه درگیریها باعث جهش قیمتها شده، دولت را مجبور به افزایش مالیاتها کرده و هزینههای استقراض را بالا برده است؛ بهطوری که اقتصاد روسیه اکنون در دشوارترین وضعیت خود از زمان آغاز جنگ در سال ۲۰۲۲ قرار دارد.
همزمان، حملات فزاینده اوکراین به پالایشگاهها، پایانههای صادراتی و انبارهای نفت روسیه به صنعت نفت این کشور ــ یکی از مهمترین منابع درآمد مسکو ــ آسیب زده است. این اختلالها بخشی از اثرات اقدامهای ترامپ برای کاهش برخی تحریمهای نفتی روسیه را خنثی کردهاند؛ اقداماتی که پس از آن صورت گرفت که ایران با مختل کردن عبور کشتیها از تنگه هرمز، بازار انرژی را تحت فشار قرار داد.
بر اساس آمار رسمی، اقتصاد روسیه در سهماهه نخست سال جاری ۰٫۲ درصد کوچکتر شده است. همچنین انتظار میرود رشد اقتصادی این کشور در کل سال ۲۰۲۶ حدود ۰٫۵ درصد باشد؛ رقمی که در مقایسه با رشد ۵ درصدی در سال ۲۰۲۴ و ۱ درصدی در سال گذشته، کاهش چشمگیری را نشان میدهد. دولت روسیه نیز در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ با کسری بودجهای معادل ۸۰ میلیارد دلار مواجه شده است؛ رقمی که از کل کسری بودجه پیشبینیشده برای تمام سال فراتر رفته است.
