به گزارش اکوایران، پیش از برگزاری مراسم رژه روز پیروزی مسکو تحت تدابیر شدید امنیتی قرار گرفته بود، زیرا اوکراین با حملات پهپادی و موشکی دوربرد، روسیه را دچار تزلزل کرده است. رژه روز شنبه هیچیک از موشکها و تجهیزات زرهی معمولِ نمایش قدرت را در بر نداشت. تنها نیروهای وابسته به آکادمیهای نظامی روسیه از مشهورترین میدان این کشور عبور کردند.
نشریه وال استریت ژورنال نیز در گزارشی در رابطه با همین موضوع مینویسد: کیش «روز پیروزی» رئیسجمهور روسیه علیه خودش عمل میکند، زیرا جنگ اکنون از نبرد شوروی علیه نازیها هم طولانیتر شده است.
رژه پیروزی یا رژه ضعف؟
به نوشته نیویورکتایمز، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، رژه سالانه «روز پیروزی» را که یادبود پیروزی اتحاد شوروی بر آلمان نازی است، به یکی از ارکان آیین میهنپرستانه روسیه تبدیل کرده است. تانکها و سامانههای پرتاب هستهای در میدان سرخ به نمایش درمیآیند تا قدرت نظامی و غرور «برحق» روسیه را به رخ بکشند؛ نمایشی که کرملین از آن برای توجیه جایگاه ابرقدرتی این کشور در برابر غرب استفاده کرده است؛ بااینحال امسال، این رژه لحظهای از ضعف پوتین را برجسته میکند.
اکوایران: سیانان میگوید کرملین ناآرام در پی ترورها و ترس از کودتا، تدابیر امنیتی اطراف پوتین را تشدید کرده است. فشارهای ناشی از جنگ اوکراین بر روی شهروندان عادی روسیه و حتی قشر هوادار او و نیز بر روی مقامات مسکو به مراحل خطرناکی رسیدهاند.
مقامهای روسیه نیز آشکارا آسیبپذیر به نظر رسیدهاند، زیرا پذیرفتهاند که تشدید تدابیر امنیتی برای حفاظت از شخص پوتین انجام شده است. اوایل این هفته، رهبر روسیه در درخواستی ناموافق از ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، خواستار آتشبس برای روز رژه شد. سپس زلنسکی شامگاه جمعه در حکمی آمیخته به طنز تمسخرآمیز گفت اوکراین «اجازه خواهد داد» روسیه این مراسم را برگزار کند و به آن حمله نکند.
این رژه محدودشده، درحالیکه نقطه اوج تقویم سیاسی-نمادین روسیه به شمار میرود، به این احساس دامن میزند که مسکو و دیگر شهرهای بزرگ روسیه دیگر نمیتوانند خود را از جنگ دور نگه دارند.
قطع گسترده اینترنت که سرویسهای امنیتی آن را اقدامی احتیاطی ضروری توصیف کردهاند، خشم روسها را برانگیخته است. اقتصاد روسیه نیز پس از سالها رشد ناشی از جنگ، اکنون در حال کوچکشدن است و کسری بودجه کشور به رکوردهای تازهای رسیده است.
در خطوط مقدم نیز ارتش روسیه بهسختی پیشروی میکند و چشمانداز پیروزی بیش از هر زمان دیگری دور به نظر میرسد. بیش از چهار سال پس از آغاز جنگ، روسیه هنوز در تلاش برای تصرف منطقه شرقی دونباس است؛ منطقهای که آن را یکی از اهداف اصلی خود میداند. در جنگ جهانی دوم، شوروی در زمانی کوتاهتر به شکست نازیها یاری رسانده بود.
نظامیان روس در رژه نظامی روز پیروزی در مسکو، شنبه ۹ مه ۲۰۲۶، در جریان مراسم هشتادویکمین سالگرد پیروزی اتحاد شوروی بر آلمان نازی در جنگ جهانی دوم شرکت میکنند./عکس از آسوشیتدپرس
تاتیانا استانُووایا، پژوهشگر ارشد مرکز کارنگی روسیه-اوراسیا، در این رابطه گفت: «از ابتدای سال، تغییری رخ داده که هنوز کاملاً آن را درک نکردهایم. این تغییر عبارت از این است که اکنون بهصورت غیرعلنی و تا حدی علنی صحبت از این است که همه خسته شدهاند.» او در گفتوگویی تلفنی افزود: «هر آنچه امروز از منظر امنیتی رخ میدهد، نتیجه این واقعیت است که حکومت احساس آسیبپذیری میکند. در واقع عجیب است که او در چنین شرایطی رژه را برگزار میکند.»
مردم روسیه ناراضیاند
لغو این مراسم میتوانست پوتین را حتی ضعیفتر نشان دهد. به همین دلیل کرملین پیش از رژه تلاشهای گستردهای برای تضمین امنیت آن انجام داد.
قطع اینترنت موبایل که روسیه میگوید اوکراین از آن برای هدایت پهپادها استفاده میکند، عملکرد دیجیتال مسکو را تقریباً فلج کرد. این اقدام، شهروندان مسکو را از امکانات مدرنی محروم کرد که سالها مایه افتخار محلی بود و به احساس فزاینده نارضایتی افزود. یک سال پیش نیز زمانی که پوتین میزبان رهبران خارجی متعددی از جمله شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، بود و میکوشید مسکو را مرکز نظم جهانی نوظهور غیرغربی نشان دهد، محدودیتهای همانندی اعمال شده بودند؛ بااینحال، در آن زمان بسیاری از روسها امیدوار بودند که دونالد ترامپ بهزودی برای پایان جنگ میانجیگری کند و به همین دلیل آمادگی بیشتری برای تحمل محدودیتها داشتند.
تزئینات روز پیروزی با نوشته «پیروزی!» در مرکز شهر مسکو، جمعه./عکس از الکساندر نمنوف؛ خبرگزاری فرانسه
ایلیا گراشِنکوف، تحلیلگر سیاسی مستقر در مسکو، در این رابطه گفت که حالوهوای کنونی پایتخت روسیه بهطرز چشمگیری متفاوت است. او گفت: «پوتین میگوید قصد ندارد تا زمان پیروزی جنگ را پایان دهد. این امر، امید را از بین میبرد.» به گفته گراشنکوف، نخبگان روسیه در انتظار آن هستند که پوتین راهی برای خروج از بحران اوکراین ارائه کند. او افزود: «اما تاکنون فقط اشارات مبهمی وجود داشته و همین باعث اضطراب نخبگان شده است.» به گفته او، یکی از احتمالات، گذار به وضعیت همیشگی جنگی و «تبدیل روسیه به چیزی شبیه ایران یا کره شمالی» است.
سختجانیهای گذشته پوتین
پوتین در چهار سال گذشته از بحرانهای متعددی جان سالم به در برده است که هر یک پیشبینیهایی درباره فروپاشی قریبالوقوع حکومت او را به دنبال داشت.
در آغاز جنگ، ارتش او شکستهای دردناکی متحمل شد، از جمله عقبنشینی اجباری از کییف؛ همان شهری که پوتین آن را گهواره تمدن روسیه توصیف کرده است. چند ماه بعد، نیروهای روسیه از برابر ضدحمله اوکراین در منطقه خارکیف عقب نشستند و سپس تنها موضع خود در ساحل غربی رود دنیپرو در نزدیکی خرسون را نیز ترک کردند.
در سال ۲۰۲۳، نیروهای مزدور تحت رهبری یوگنی پریگوژین، شورشی جسورانه و بیپروا به راه انداختند و به سمت مسکو حرکت کردند. پیش از رژه روز پیروزی ۲۰۲۳ نیز پهپادهای اوکراینی کاخ سنا در داخل کرملین را هدف قرار دادند. همچنین در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، اوکراین موفق شد خسارات سنگینی به پل کریمه، نماد کنترل روسیه بر این شبهجزیره، وارد کند.
بااینحال، پوتین توانست حس ثبات را در داخل کشور حفظ کند و همزمان ارتش او همچنان بهآرامی پیشروی میکرد و از زمان شکست ضدحمله اوکراین در سال ۲۰۲۳ ابتکار عمل را در دست داشت و بهتدریج بخشهایی از دونباس را تصرف میکرد. یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی پوتین، روز پنجشنبه تأکید کرد که اوکراین باید بهعنوان شرط آتشبس و مذاکرات صلح، دستور عقبنشینی از دونباس را صادر کند.
ولادیمیر پوتین در جریان رژه نظامی روز پیروزی در مسکو، شنبه ۹ مه ۲۰۲۶، در مراسم هشتادویکمین سالگرد پیروزی اتحاد شوروی بر آلمان نازی در جنگ جهانی دوم سخنرانی میکند./عکس از آسوشیتدپرس
اقتصاد روسیه نیز، مانند شخص پوتین، سالها پیشبینیهای مربوط به فروپاشی قریبالوقوع را بیاثر کرد. این اقتصاد در ابتدا پس از تهاجم رشد کرد؛ رشدی که ناشی از تزریق پول مرتبط با جنگ بود و سطح زندگی را به بالاترین میزان در تاریخ پساشوروی رساند؛ بااینحال، این روند سال گذشته متوقف شد و اکنون روسیه به دلیل نرخهای بالای بهره و تحریمهای غرب که درآمدهای حاصل از صادرات انرژی را محدود کردهاند، در آستانه بحران قرار دارد. به گفته گراشنکوف: «برای نخستین بار، ما با یک رکود اقتصادی شدید روبهرو هستیم.»
بااینهمه، استانُووایا هشدار داد آنچه اکنون بهعنوان ضعف و آسیبپذیری پوتین دیده میشود، شاید در واقع بازتاب صبر او در عبور از بحرانها باشد. او گفت پوتین هر لحظه میتواند تصمیم بگیرد تلاش جنگی روسیه را تشدید کند؛ برای مثال با اجرای یک بسیج اجباری دیگر یا مصادره داراییها برای تأمین مالی ارتش که در آن صورت روایت ضعف کاملاً تغییر خواهد کرد. استانووایا گفت: «هیچکس نمیداند مرزی که پوتین در آن بر میز بکوبد و بگوید "کافی است" کجاست. او میتواند برای مدت بسیار طولانی دوام بیاورد؛ و بعد درباره چیزی هشدار میدهد و آن را عملی میکند؛ همانطور که درباره جنگ چنین کرد.»
جنگی طولانیتر از جنگ با آلمان
نشریه وال استریت ژورنال در گزارشی مینویسد: درحالیکه خطوط مقدم جنگ متوقف شده، تلفات روسیه از یک میلیون نفر فراتر رفته، اقتصاد آسیب دیده و حملات موشکی و پهپادی به امری عادی تبدیل شدهاند، طی ماههای اخیر احساس عمیقی از نارضایتی در سراسر کشور گسترش یافته است. این وضعیت بهطور بالقوه جدیترین چالش برای حکومت پوتین تاکنون به شمار میرود؛ و شاید حتی خطرناکتر از شورش نافرجام یوگنی پریگوژین، فرمانده مزدوران، در سال ۲۰۲۳ باشد.
از نظر روانی، نقطه عطف در ژانویه فرا رسید؛ زمانی که «عملیات نظامی ویژه» پوتین که بنا بر روایت کرملین با هدف «نازیزدایی» اوکراین انجام میشود، از مدت جنگ ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۵ علیه آلمان نازی فراتر رفت. آن جنگ در روسیه «جنگ بزرگ میهنی» نامیده میشود.
عباس گالیاموف، نویسنده پیشین سخنرانیهای پوتین که اکنون سیاستمداری مخالف در تبعید است، گفت: «هر روزی که از آن زمان میگذرد، این احساس را تقویت میکند که ما شایسته یاد پدربزرگهایمان نیستیم. پوتین این کیشِ پدربزرگها را ساخت و حالا علیه خودش عمل میکند.»
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفته است که جنگ باعث «همبستگی شگفتانگیز جامعه پیرامون رئیسجمهور» شده است و افزود که جنگ بیش از چهار سال طول کشیده زیرا اهداف آن هنوز بهطور کامل محقق نشدهاند. آناستازیا کاشِوارووا، چهره رسانهای حامی جنگ در روسیه، این هفته در تلگرام به تغییر فضای ملی اشاره کرد و نوشت که پدربزرگهای نسل جنگ جهانی دوم «تا الان به برلین رسیده بودند، اما ما به دلیلی فقط مشت تکان میدهیم و درباره خطوط قرمز حرفهای بیهوده میزنیم.»
قایق پلیس در حال گشتزنی در رودخانهای نزدیک میدان سرخ در مسکو، پنجشنبه/عکس از آسوشیتدپرس
حملات پهپادی و موشکی اوکراین که تأسیسات صادرات نفت، پالایشگاهها و کارخانههای نظامی روسیه را هدف قرار میدهند، در ماههای اخیر به امری عادی تبدیل شدهاند. اکنون حدود ۷۰ درصد جمعیت روسیه، از جمله مناطقی در فاصله هزار مایلی که خود را امن میدانستند، در برد حملات کییف قرار دارند. این حملات در ابتدا باعث نوعی اتحاد میهنپرستانه شده بود، اما اکنون با افزایش کارایی نیروهای اوکراینی، صرفاً ضعف پوتین را برجسته میکند.
الکساندر بائونوف، پژوهشگر ارشد مرکز کارنگی روسیه-اوراسیا و نویسنده کتاب پرفروشی درباره فروپاشی رژیمهای اقتدارگرا در اسپانیا، پرتغال و یونان دهه ۱۹۷۰، گفت: «امروز پوتین مانند یک پدربزرگ پیر دیده میشود؛ پدربزرگی که از واقعیت زندگی مردم بیخبر است. او دیگر بهعنوان محافظ دیده نمیشود. دیگر سوپرمن نیست.»
آیا انقلابی در روسیه در راه است؟
سرگئی رادچنکو، استاد تاریخ در دانشگاه جانز هاپکینز، گفت: «همه، شاید بهجز پوتین، حالا فهمیدهاند که جنگ طبق برنامه پیش نمیرود.» به باور رادچنکو، نقطه عطف اصلی مجموعه حملات اوکراین بود که طی هفتههای اخیر پالایشگاه و بندر صادرات نفت توآپسه در ساحل دریای سیاه را ویران کرد و آلودگی گستردهای در منطقهای گردشگری ایجاد نمود. او گفت: «در این لحظه بود که جنگ به خانه کسانی رسید که قبلاً از دور از آن حمایت میکردند. بعضیها ممکن است حالا نتیجه بگیرند که جنگ ایده بدی بوده است. برخی دیگر البته نتیجه میگیرند که جنگ به اندازه کافی قاطعانه دنبال نشده است.»
دیدگاه دوم بهویژه میان بسیاری از تحلیلگران نظامی و وبلاگنویسان میهنپرست با دنبالکنندگان میلیونی رایج است. بااینحال، آنان نیز بیش از پیش از محدودیتهای دولتی و فساد در سطوح بالا ناراضیاند. دشمن اصلی این جناح ملیگرا، سرگئی شویگو، وزیر دفاع پیشین و دبیر کنونی شورای امنیت روسیه است؛ متحد سابق پوتین که به سوءمدیریت مراحل اولیه جنگ متهم میشود.
از چپ: الکساندر لوکاشنکو، رئیسجمهور بلاروس، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در رژه نظامی روز پیروزی در مسکو، شنبه ۹ مه ۲۰۲۶، در مراسم هشتادویکمین سالگرد پیروزی اتحاد شوروی بر آلمان نازی در جنگ جهانی دوم شرکت میکنند./عکس از آسوشیتدپرس
درحالیکه چهار تن از معاونان پیشین شویگو در وزارت دفاع به اتهام فساد بازداشت شدهاند، ملیگرایان زمانی شوکه شدند که ژنرال الکساندر چایکو، فرمانده عملیات ناکام تصرف کییف در اوایل ۲۰۲۲، به فرماندهی نیروی هوایی روسیه ارتقا یافت.
الکساندر کارتاویک، مفسر ملیگرا، در کانال پرمخاطب تلگرامی خود نوشت که در میانه «روانپریشی جمعی» کنونی روسیه، ذخیره ثبات جامعه بیش از دو ماه دوام نخواهد آورد و پس از آن، به گفته او، تغییرات انقلابی نهایی رخ خواهد داد.
مارات گلمن، مشاور پیشین پوتین و مدیر سابق تلویزیون دولتی که اکنون در خارج از روسیه زندگی میکند و از مخالفان حمایت میکند، گفت: «کرملین میفهمد که ممکن است نارضایتی جدی در پیش باشد، و به همین دلیل فعلاً اجازه داده نارضایتیهای سطح پایین بروز پیدا کنند.» او افزود: «فعلاً پوتین منابع کافی برای سرکوب هر شورش مدنی را دارد.»
جان سالیوان، سفیر پیشین آمریکا در مسکو هنگام آغاز تهاجم به اوکراین در سال ۲۰۲۲، چندان مطمئن نبود. او گفت: «در روسیه میگویند اتفاقها دیر رخ میدهند، اما وقتی رخ میدهند، خیلی سریع رخ میدهند. یک یا دو سال پیش چنین حرفی نمیزدم، اما حالا فکر میکنم ممکن است.»
اکوایران: آیا سیاست کموبیش بیسابقه ترامپ در نادیدهگیری سازمانهای بینالمللی و بازی کردن در زمین قدرت آشکار و محض، به سود پوتین تمام میشود و برای رفتارهای تهاجمی او در سطح بینالمللی مشروعیت میآورد، یا آنکه صرفاً ناتوانی فدراسیون روسیه را در برابر ایالات متحد به رخ او میکشد؟
