به اکوایران، به نظر میرسد در شرایطی که پیشروی ارتش روسیه در میدان نبرد تا حد زیادی متوقف شده، مسکو تمرکز خود را به جنگ اقتصادی تغییر داده است.
تلاش واشنگتن برای ازسرگیری دیپلماسی میان مسکو و کییف
آکسیوس در گزارش گفتوگویی که با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین انجام داده است، مینویسد که دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در تلاش خود برای کاهش تنش در جنگ اوکراین و ازسرگیری دیپلماسی با روسیه، بر سه اقدام فوری فشار میآورد:
- آتشبس در حملات به زیرساختهای انرژی؛
- بازگشایی کریدور غلات دریای سیاه؛
- برگزاری یک نشست سهجانبه میان آمریکا، روسیه و اوکراین، احتمالاً در ابوظبی.
اکوایران: سال ۲۰۳۰ به یک نقطه عطف در برنامهریزی دفاعی اروپا تبدیل شده است. ارزیابیهای اطلاعاتی مختلف نشان میدهند روسیه ممکن است طی سه تا هشت سال بتواند بخش مهمی از توان نظامی خود را بازسازی کند.
ترامپ بار دیگر در تلاش است مسیر دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ را احیا کند، اما اولویت فوری او دستیابی به توافقی برای متوقف کردن حملات اوکراین به سوخت دیزل روسیه است؛ حملاتی که به افزایش شدید قیمتها در آمریکا و سراسر جهان کمک کردهاند؛ بااینحال، پس از چند روز دیپلماسی و دیدارهایی که این هفته در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک انجام شد، دستیابی به آتشبس در حوزه انرژی همچنان دور از دسترس به نظر میرسد. مشخص نیست که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور فدراسیون روسیه، اصلاً خواهان چنین آتشبسی باشد.
درخواست عجیب ترامپ از زلنسکی و پاسخ عجیب او
در همین رابطه به گزارش بلومبرگ، ترامپ این هفته بار دیگر زلنسکی را تشویق کرد برای دیدار با پوتین به مسکو سفر کند؛ این در حالی است که زلنسکی پیشتر بارها چنین پیشنهادی را رد کرده بود و آمریکا در تلاش است مذاکرات صلح میان اوکراین و روسیه را دوباره فعال کند. زلنسکی در دیدار خود با رئیسجمهور آمریکا در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، این درخواست را رد کرد. افرادی که از موضع رئیسجمهور اوکراین مطلع هستند گفتند مطرح شدن این موضوع از سوی ترامپ، زلنسکی را ناراحت کرده است. زلنسکی در پاسخ به پرسش خبرنگاران روسی مبنی بر اینکه چه زمانی به مسکو سفر خواهد کرد، گفت: «با موشک؛» و پس از آن، بنا بر گزارش رسانهها، ناسزایی بر زبان آورد.
جنگ تمامعیار زیرساختی به امید خروج از بنبست
در رابطه با وضعیت اقتصادی اوکراین، نشریه نیویورکتایمز در گزارشی مینویسد که روسیه که در میدان نبرد گیر افتاده، «جنگ تمامعیار» را علیه اقتصاد اوکراین به راه انداخته است. خسارت اقتصادی ناشی از حملات روسیه، از جمله فروشهای ازدسترفته، اختلال در روزهای کاری و گرههای لجستیکی، به میلیاردها دلار میرسد. جنگ فرسایشی میان روسیه و اوکراین اکنون دامنه خود را به اقتصاد هر دو کشور گسترش داده است.
افسرانی که اهداف نظامی را تعیین میکنند، عملاً به اقتصاددانانی در جهت وارون تبدیل شدهاند. اهداف حملات موشکی و پهپادی بیش از پیش شامل کاهش تولید، از دست رفتن مشاغل و ایجاد گلوگاههای لجستیکی است. مقامهای اوکراینی به دلیل تمرکز کارزار کنونی روسیه بر آثار اقتصادی، آن را «جنگ تمامعیار» مینامند؛ جنگی که هدف آن بیش از آنکه صرفاً دستیابی به پیشروی در میدان نبرد یا تخریب زیرساختها باشد، وارد کردن ضربه اقتصادی است. مسکو در سراسر جنگ داراییهای تجاری را هدف قرار داده است، اما مقیاس حملات آن بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
آتشنشانان در محل حمله پهپادی به یک انبار در برواری، اوکراین، در این ماه/عکس از آسوشیتدپرس
تشدید بمباران روسیه پس از تلاش خود اوکراین برای آسیب زدن به اقتصاد روسیه صورت گرفته است. کییف از زرادخانه روبه گسترش پهپادهای ساخت داخل خود برای حمله به صنعت نفت روسیه، که ارزشمندترین بخش اقتصاد این کشور است، استفاده کرده و همزمان شرکتهای تجارت الکترونیکی روسیه را نیز هدف قرار داده است.
اوریسیا لوتسویچ، رئیس «مجمع اوکراین» در مؤسسه پژوهشی چتمهاوس در لندن، گفت: «در یک جنگ فرسایشی، اقتصاد به هدف اصلی تبدیل میشود.» به گفته خانم لوتسویچ، مسکو میکوشد هزینه تداوم تلاشهای جنگی اوکراین را برای اروپا افزایش دهد. افزایش این هزینهها خوراک بیشتری برای احزاب راست رادیکال در کشورهایی مانند بریتانیا، فرانسه و آلمان فراهم میکند که با کمکرسانی به اوکراین مخالفاند.
ماه گذشته، ولودیمیر زلنسکی به متحدان اروپایی گفت اوکراین برای جبران کسری بودجه خود به ۲۷ میلیارد دلار نیاز دارد؛ این در حالی بود که اتحادیه اروپا پیشتر در همین سال، وامی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار را نهایی کرده بود. وزارت اقتصاد اوکراین برآورد کرده است که خسارت اقتصادی ناشی از کارزار روسیه تا پایان سال به حدود ۱۰ میلیارد دلار خواهد رسید. بخش قابلتوجهی از این هزینه غیرمستقیم است و از محل فروشهای ازدسترفته، اختلال در روزهای کاری و مشکلات لجستیکی ایجاد میشود.
فشار بر اقتصاد روسیه و اوکراین
بانک اروپایی بازسازی و توسعه روز پنجشنبه پیشبینی قبلی خود از رشد اقتصادی اوکراین در سال جاری را از ۲.۲ درصد به ۱.۵ درصد کاهش داد. برخی اقتصاددانان گفتهاند ممکن است اقتصاد اوکراین سال را بدون هیچ رشدی به پایان برساند.
رشد اقتصادی در روسیه نیز کند است و کرملین برای تأمین هزینههای روزافزون جنگ با مشکل روبهروست. کسری بودجه فدرال روسیه تا پایان ماه آگوست به ۶۸ میلیارد دلار رسید؛ درحالیکه کسری پیشبینیشده برای کل سال ۴۴.۵ میلیارد دلار بود. وزارت دارایی روسیه روز پنجشنبه اعلام کرد برای تأمین بودجه سال آینده ناچار خواهد بود مالیاتها را افزایش دهد؛ این تصمیم پس از افزایش قابلتوجه مالیاتها در سال گذشته اتخاذ میشود.
دود برخاسته از یک پالایشگاه نفت پس از یک حمله در مسکو/عکس از خبرگزاری رویترز
حملات دوربرد اوکراین شکافهایی در ظاهر زندگی عادی ایجاد کردهاند؛ ظاهری که دولت روسیه سخت تلاش کرده بود در شهرهای دور از مرز اوکراین حفظ کند. حملات به پالایشگاههای نفت موجب کمبود سوخت و تشکیل صفهای طولانی در جایگاههای بنزین شده است. حمله به انبارهای دو خردهفروش بزرگ آنلاین روسیه نیز لجستیک را مختل کرده و بسیاری از کسبوکارهای کوچک را بدون موجودی کالا گذاشته است.
در جهت مقابل، مسکو حملهای گسترده به صادرات و هزینهکرد مصرفکنندگان اوکراینی به راه انداخته است. حملات به انبارها کالاها را از قفسه فروشگاهها خارج کردهاند. حملات به بنادر، لوکوموتیوها، گذرگاههای مرزی و کشتیهای موجود در دریا، صادرات را محدود کردهاند. روسیه در روزهای اخیر حملات خود را به زیرساختهای اینترنتی نیز گسترش داده و خدمات اینترنتی حدود ۱۰۰ هزار خانوار را مختل کرده است.
روسیه در اواخر آگوست تاکتیکهای خود را تغییر داد و تعداد ساعات روزانهای را که شهرهای بزرگ اوکراین در وضعیت هشدار حمله هوایی قرار داشتند افزایش داد. برخی کسبوکارهای خردهفروشی هنگام حملات تعطیل میشوند و این امر فروش آنها را کاهش میدهد.
اقتصاد اوکراین در نخستین سال تهاجم تمامعیار که در فوریه ۲۰۲۲ آغاز شد، حدود ۲۰ درصد کوچک شد، اما پس از آن رشد کرده است. یکی از حوزههای مهم رشد، فناوری دفاعی است که در سال ۲۰۲۴ بیش از دو برابر شد. آمار جدیدتری در دسترس نیست، زیرا اوکراین آمار اقتصادی مرتبط با صنایع دفاعی را که خود هدف ارتش روسیه هستند، طبقهبندی کرده است.
رونق کسبوکار مرتبط با تولید «پناهگاه» در اوکراین
روسیه حملات خود را با توجه به آثار فصلی آنها زمانبندی کرده است. این کشور در تابستان سیلوهای غلات را هدف قرار داد تا ظرفیت ذخیرهسازی را پیش از برداشت و در جریان فصل برداشت از بین ببرد. اتحادیه اروپا در حال ارسال سریع سیلوهای غلات سیار به اوکراین است، اما انتظار میرود کاهش فروش باعث شود کشاورزان در بازپرداخت وامهای خود ناتوان شوند؛ موضوعی که احتمالاً آثار ثانویهای بر بخش بانکی خواهد داشت.
بااینحال، حملات اخیر در حال تغییر این توازن هستند. یک سامانه جدید هدفگیری روسیه در حمله به لوکوموتیوها، حتی زمانی که در حال حرکت هستند، مؤثر بوده و به صادرات اوکراین ضربه زده است. اوکراین پیش از جنگ حدود ۱,۸۰۰ لوکوموتیو داشت و حدود ۵۰۰ دستگاه از آنها را از دست داده است. اکنون بهطور متوسط روزانه یک لوکوموتیو از دست میدهد.
پناهگیری در یک ایستگاه مترو در کییف در ماه ژوئیه. حملات تمامروزه افراد بیشتری را زیر زمین و دور از کار و کسبوکارشان نگه میدارد/عکس از خبرگزاری رویترز
حفظ هزینهکرد مصرفکنندگان، که بخشی از آن به دلیل دستمزدهای بالای نظامی است، یکی از چالشهای اصلی است. اوکراین با خطر گرسنگی روبهرو نیست، بلکه با خطر رکود اقتصادی و کوچک شدن پایه مالیاتی برای تأمین هزینه جنگ مواجه است.
بسیاری از شرکتهای اوکراینی در حال بازنگری در شیوههای لجستیکی خود هستند. بهطور کلی، گزینههای آنها عبارتاند از تحویل بهموقع کالا، توزیع موجودی در چند مکان، یا انتقال فعالیتها به زیر زمین. مدلهایی برای ساخت انبارهایی در عمق حدود ۲۰ فوت که در برابر بیشتر مهمات مقاوم باشند، در دست بررسی است.
دستکم سه شرکت اوکراینی برای افراد و کسبوکارها پناهگاههای سفارشی ارائه میکنند. یکی از آنها، «بانکرُک» که در سال ۲۰۲۳ تأسیس شده، اکنون سالانه حدود ۱۷۰ پناهگاه نصب میکند. شرکت دیگری که در زمینه ساخت پناهگاههای زیرزمینی فعالیت میکند «هابیت هاوس» نام دارد.
سر به فلک کشیدن قیمتها در سوپرمارکتهای روسیه
نیوروکتایمز در گزارشی دیگر اینبار پیرامون وضعیت اقتصادی روسیه مینویسد: شهروندان روسیه به نادیده گرفتن سختیهای ناشی از جنگ با اوکراین و تأثیر آن بر زندگی روزمره خود عادت کردهاند. آنها در برابر خارجیها اصرار دارند که همهچیز عادی است، حتی در شرایطی که دود ناشی از حملات پهپادی بر فراز منطقه مسکو دیده میشود و قیمت کالاهای اساسی به دلیل تورم، افزایش مالیاتها و تحریمهای غرب که زنجیرههای تأمین را مختل کردهاند، بهشدت افزایش یافته است. این وضعیت با خط رسمی کرملین در کشوری همخوانی دارد که در آن انتقاد از جنگ میتواند به جریمه یا بازداشت منجر شود.
بااینحال، رسیدها نشان میدهند که قیمت برخی اقلام مواد غذایی از فوریه ۲۰۲۲، یعنی زمانی که روسیه تهاجم تمامعیار خود به اوکراین را آغاز کرد، بهشدت افزایش یافته است؛ برای مثال، قیمت موز در فروشگاه محلهای بین آگوست ۲۰۲۲ و سپتامبر ۲۰۲۶ تقریباً دو برابر شده است.
قفسههای تقریباً خالی در یک سوپرمارکت در کییف در ماه آگوست/عکس از خبرگزاری فرانسه
افزایش دستمزدها همگام با تورم پیش نرفته است و به همین دلیل افزایش قیمتها فشار بسیار سنگینی ایجاد کرده است. مقایسه قیمتها در دسامبر ۲۰۲۱، یعنی دو ماه پیش از آغاز جنگ، با قیمتهای ژوئیه ۲۰۲۶ نشان میدهد که هزینه بسیاری از اقلام روزمره در روسیه بسیار سریعتر از ایالات متحده افزایش یافته است.
تبلیغات دولتی روسیه مرتباً روایتهایی را ترویج میکند مبنی بر اینکه کشورهای غربی بدون نفت و گاز روسیه در حال تحمل مشکلات شدید هستند؛ اما این تصور که رسانههای دولتی آن را تقویت میکنند، یعنی اینکه سایر کشورها بیش از روسیه با تورم دستوپنجه نرم میکنند، به توضیح اینکه چرا افزایش قیمتها خشم چندانی علیه دولت ایجاد نکرده است کمک میکند.
پس از فوریه ۲۰۲۲، تورم در روسیه بهشدت افزایش یافت؛ زیرا کشور با پیامدهای تحریمها، خروج نیروی کار ماهر و گذار به اقتصاد زمان جنگ دستوپنجه نرم میکرد. شرکتها برای حفظ کارکنان خود دستمزدها را افزایش دادند، زیرا میلیونها روس برای جنگیدن یا کار در مجموعه صنایع نظامی به کار گرفته شدند.
پس از داغ شدن بیش از حد اقتصاد در سال ۲۰۲۴، اقتصاد در سال ۲۰۲۵ شروع به تثبیت کرد؛ اما امسال، افزایش مالیاتها، افزایش هزینه خدمات عمومی و هزینه نگهداری ساختمانها و همچنین ادامه کمبود سوخت، شوک قیمتی بیشتری برای برخی روسها ایجاد کرده است.
اوکراین در ماههای اخیر حملات خود به پالایشگاههای نفت روسیه را تشدید کرده است؛ از جمله در ماه ژوئن به تأسیساتی حمله کرد که ۴۰ درصد بنزین مورد نیاز مسکو را تأمین میکند. در حال حاضر دستکم ۶۴ منطقه از ۸۵ منطقه روسیه، از جمله مناطق اوکراینی که روسیه آنها را ضمیمه خود کرده است، کمبود سوخت را گزارش میکنند.
