به گزارش اکوایران، فشار بر اقتصاد ایران فقط به مسیرهای دریایی محدود نمانده است. با اختلال در تجارت از مسیر بنادر جنوبی، تلاش برای انتقال کالا از مسیرهای زمینی نیز با موانع جدی روبهرو شده؛ صفهای طولانی کامیونها در مرزها، تشریفات گمرکی زمانبر و زیرساختهای ناکافی، مسیرهای جایگزین را با اختلال مواجه کردهاند.
پیش از آغاز جنگ، بیش از ۸۰ درصد حجم تجارت ایران از طریق دریا و بنادر جنوبی انجام میشد. با مختل شدن این مسیر، کامیونها به سمت مرزهای زمینی ایران با ترکیه، عراق، افغانستان، پاکستان و ترکمنستان سرازیر شدهاند.
این تغییر مسیر البته به افزایش تجارت با برخی همسایهها منجر شده است. برای نمونه، ارزش تجارت ایران و ترکیه در نیمه نخست سال ۱۹ درصد افزایش یافته و به ۳.۲ میلیارد دلار رسیده است. اما افزایش حجم مبادلات در مسیر زمینی، همزمان ظرفیت زیرساختهای مرزی را تحت فشار قرار داده است.
صف کامیونها در مرز ترکیه
یکی از نشانههای این فشار، وضعیت مرز ایران و ترکیه است. در یکی از گذرگاههای مرزی، حدود ۳۷۰۰ کامیون در سمت ایران متوقف ماندهاند. صف کامیونها کیلومترها امتداد پیدا کرده و در برخی موارد، رانندگان برای عبور محموله خود از مرز، بیش از سه هفته منتظر ماندهاند.
این تأخیر برای کالاهای فاسدشدنی هزینه بیشتری دارد و بخشی از محمولهها پیش از رسیدن به مقصد از بین میروند. برای سایر کالاها نیز طولانی شدن زمان حمل، هزینه تجارت را افزایش میدهد؛ آن هم در شرایطی که طبق این گزارش، تورم ایران به ۹۰ درصد رسیده است.
به گزارش فایننشال تایمز، زمان انتظار کامیونها در مسیر برگشت از ترکیه میتواند به ۲۴ روز برسد. همچنین برخی رانندگان از ۲۳ روز معطلی در یکی از گذرگاههای مرزی افغانستان در اواسط ژوئن (اواخر خرداد و اوایل تیر) خبر داده است.
راهآهن هم ظرفیت کافی ندارد
مشکل فقط به جادهها محدود نمیشود. در مرز ایران و ترکمنستان نیز کمبود انبار و ضعف فرآیندهای ثبت و ترخیص، امکان افزایش انتقال کالا از مسیر ریلی را محدود کرده است.به این ترتیب، در شرایطی که مسیر دریایی با محدودیت مواجه شده، مسیرهای زمینی و ریلی نیز هنوز ظرفیت لازم برای جبران این اختلال را ندارند.
تجارت خارجی ایران کوچکتر شد
آمار تجارت خارجی نیز تصویری مشابه ارائه میدهد. بر اساس دادههای گمرک ایران، در پنج ماه منتهی به ۲۲ اوت، صادرات غیرنفتی کشور با افت ۲۸ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل، به حدود ۱۵ میلیارد دلار رسیده است. واردات نیز در همین دوره ۲۶ درصد کاهش داشته و به حدود ۱۷ میلیارد دلار رسیده است.بنابراین، اگرچه تجارت ایران با برخی کشورهای همسایه رشد کرده،اما این افزایش نتوانسته افت کلی تجارت خارجی کشور را جبران کند.
سوخت هم از تجارت جا نماند
اختلال در جریان تجارت، به بازار سوخت نیز سرایت کرده است. ایران برای تأمین بخشی از نیاز سوختی خود به واردات وابسته است و ظرفیت پالایش داخلی برای پالایش تمام نفت تولیدی کشور کافی نیست.
در چنین شرایطی، فعالان بخش صنعت و تجارت ایران بر اهمیت بازگشت مسیرهای جنوبی تأکید کردهاند. به گزارش فایننشال تایمز در شرایط فعلی، گزینه چندانی جز بازگرداندن و حفظ کریدورهای تجاری جنوبی از مسیر خلیج فارس وجود ندارد.
در واقع، تجربه هفتههای اخیر نشان میدهد مسیر زمینی میتواند بخشی از تجارت دریایی را جابهجا کند، اما هنوز ظرفیت جایگزین کردن کامل آن را ندارد. فشار بر مرزها، کمبود زیرساخت و طولانی شدن فرآیندهای گمرکی، خود به گلوگاه جدیدی برای تجارت ایران تبدیل شدهاند.
