روزنامه‌نگار سرویس اقتصاد کلان اکوایران
در شرایطی که تورم به مرز ۹۰ درصد نزدیک شده، تثبیت نرخ سود بین‌بانکی در محدوده ۲۳ تا ۲۴ درصد و تداوم نرخ بهره حقیقی شدیداً منفی، رانت‌جویی در بازار تسهیلات و تضعیف سرمایه‌گذاری مولد را تشدید کرده است؛ وضعیتی که بیش از پیش این پرسش را پیش روی سیاست‌گذار پولی قرار داده که آیا سرانجام به اصلاح کریدور نرخ بهره تن خواهد داد یا به تداوم سیاست‌های کنونی ادامه می‌دهد.
انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶ آمریکا به آزمونی برای سنجش عملکرد دولت ترامپ تبدیل شده است. این انتخابات علاوه بر تعیین ترکیب آینده کنگره، بازتابی از ارزیابی رأی‌دهندگان از مسیر سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آمریکا در دوره ترامپ خواهد بود.
طبق گزارش‌های سازمان هواشناسی کشور و وزارت نیرو حجم بارش باران در سال آبی ۰۵-۱۴۰۴ نسبت به سال قبل بیش از ۷۰ درصد افزایش پیدا کرده و ذخایر سدها نیز بهبود یافته، اما آیا این یعنی ایران از خشکسالی عبور کرده است؟
بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس از عملکرد تسهیلات اشتغال‌زایی در فاصله سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که با وجود تزریق منابع مالی، میانگین تعداد افراد شاغل و درآمد مشاغل آزاد در سه دهک پایین درآمدی تغییر معناداری نداشته؛ چالش‌هایی که ریشه در توزیع منابع بدون ارزیابی عملکرد، اثرگذاری چانه‌زنی‌های سیاسی و بی‌توجهی به زیرساخت‌های پایدار کسب‌وکار دارد.
ایران با وجود برخورداری از دومین ذخایر اثبات‌شده گاز جهان و تولید سالانه حدود ۳۰۰ میلیارد مترمکعب، هنوز نتوانسته جایگاه متناسبی در بازار جهانی گاز به دست آورد. مصرف بالای داخلی در بخش‌های خانگی، صنعتی و نیروگاهی، بهره‌وری پایین و محدودیت زیرساخت‌های صادراتی باعث شده بخش محدودی از تولید به صادرات اختصاص یابد؛ درحالی‌که قطر با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و توسعه صادرات، سهم بسیار بیشتری از تجارت جهانی گاز را در اختیار گرفته است. تبدیل ظرفیت گازی ایران به قدرت تجاری، به اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهره‌وری، توسعه زیرساخت‌ها و جذب سرمایه‌گذاری نیاز دارد.
جنگ در خاورمیانه علاوه بر تهدید عرضه نفت، هزینه حمل‌ونقل دریایی را نیز افزایش داده است. اختلال در تنگه هرمز، طولانی شدن مسیر نفتکش‌ها، توقف موقت خط لوله شرق به غرب عربستان در پی حملات پهپادی و محدودیت کشتیرانی در دریای سرخ، با افزایش زمان سفر و فشار بر ظرفیت ناوگان، هزینه حمل نفت را به‌شدت بالا برده است.
چرا اجرای مالیات بر مجموع درآمد در ایران با موانع جدی روبه‌روست؟ مسئله فقط تصویب قانون یا افزایش نرخ‌های مالیاتی نیست؛ زیرساخت اطلاعاتی لازم برای شناسایی درآمدها و دارایی‌های افراد نیز اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد.
ضعف نهادهای اجرایی دولت، حتی با وجود قوانین و سیاست‌های مناسب، مانع تحقق توسعه اقتصادی می‌شود. کمبود تخصص، مدیریت ناکارآمد، فساد و نبود شفافیت و پاسخگویی، اجرای مؤثر سیاست‌ها و رشد بخش خصوصی را مختل می‌کند. راهکار، تقویت هم‌زمان توان سازمانی و کیفیت حکمرانی نهادهای دولتی است؛ مسئله‌ای مهم برای توسعه اقتصادی ایران.
ضعف مالیات‌ستانی در ایران بیش از آنکه ناشی از کمبود قوانین باشد، به نبود اطلاعات جامع و شفاف از فعالیت‌های اقتصادی و ضعف سازوکارهای نظارتی بازمی‌گردد. به باور علی‌اکبر عرب‌مازار، بدون زیرساخت اطلاعاتی دقیق، افزایش نرخ مالیات یا تعریف پایه‌های جدید لزوماً درآمد دولت را افزایش نمی‌دهد. بنابراین، اصلاح پایدار نظام مالیاتی به شفافیت اقتصادی، شناسایی دقیق درآمدها و رصد مؤثر فعالیت‌های اقتصادی نیاز دارد.
تازه‌ترین برآوردهای پژوهشکده پولی و بانکی از تداوم رکود تورمی در اقتصاد ایران در مرداد ۱۴۰۵ حکایت دارد. تولید ناخالص داخلی در سه‌ماهه منتهی به مرداد ۵.۹ درصد کاهش یافته و بخش نفت با افت ۲۷.۴ درصدی بیشترین انقباض را تجربه کرده است. هم‌زمان، تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۴.۴ درصد رسیده است. این شرایط، سیاست‌گذار را با چالش مهار تورم بدون تشدید رکود مواجه می‌کند؛ در حالی که حمایت هدفمند از تولید و بررسی شاخص‌های تورم هسته اهمیت بیشتری یافته است.
