هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) در مسکو، در شرایطی برگزار شد که امنیت انرژی و ثبات بازارهای جهانی بار دیگر به موضوعی راهبردی تبدیل شده‌اند. افزایش قیمت‌های لحظه‌ای گاز، نگرانی از سطح ذخایر اروپا و پیش‌بینی رشد ۳۳ درصدی مصرف جهانی گاز تا میانه قرن، اهمیت جایگاه کشورهای دارنده ذخایر بزرگ را بیش از گذشته برجسته کرده است. در این میان، ایران با برخورداری از دومین ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان، یکی از بازیگران مهم این معادله به شمار می‌رود؛ اما آیا این ظرفیت زمین‌شناختی توانسته به قدرت تجاری و دیپلماتیک تبدیل شود؟
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، در این اجلاس بر توسعه همکاری‌های راهبردی، سرمایه‌گذاری مشترک در زیرساخت‌های گازی و گسترش دیپلماسی انرژی تأکید کرد. او همچنین با اشاره به ظرفیت تولید سالانه ۳۰۰ میلیارد مترمکعب گاز و سهم حدود ۷۰ درصدی این حامل انرژی در سبد داخلی کشور، از آمادگی ایران برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی سخن گفت.
با این حال، بررسی آمارهای سال ۲۰۲۴ تصویری متفاوت از عملکرد تجاری صنعت گاز ایران ارائه می‌کند. بر اساس داده‌های مورد استناد در این گزارش، تولید گاز کشور به حدود ۱۰ میلیون ترآژول رسیده و ایران بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز در خاورمیانه بوده است؛ اما صادرات آن تنها حدود ۶۰۰ هزار ترآژول برآورد می‌شود. در مقابل، قطر با تولید کمتر، بیش از ۴.۵ میلیون ترآژول گاز صادر کرده است.
یکی از عوامل مهم این شکاف، مصرف بالای داخلی است. بخش‌های خانگی و صنعتی روی‌هم حدود ۴.۷ میلیون ترآژول گاز مصرف می‌کنند و نیروگاه‌ها نیز به دلیل وابستگی گسترده به گاز و راندمان محدود، سهم بزرگی از منابع انرژی کشور را به خود اختصاص می‌دهند. رشد تولید، بدون مدیریت تقاضا و بهینه‌سازی مصرف، الزاماً به افزایش ظرفیت صادراتی منجر نمی‌شود.
پرسش اصلی این است که ایران چگونه می‌تواند از جایگاه بزرگ تولیدکننده به بازیگری اثرگذار در تجارت جهانی گاز تبدیل شود؟ پاسخ، علاوه بر سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت‌ها، به اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهره‌وری و تدوین راهبردی پایدار برای صادرات و دیپلماسی انرژی وابسته است.
