به گزارش اکوایران، در شرایطی که نشانههای تشدید بحران میان ایران و ایالات متحده پررنگتر شده و آرایش نظامی آمریکا در منطقه همزمان با تداوم تهدیدهای لفظی ادامه دارد، تحرکات دیپلماتیک در پیرامون تهران نیز در حال افزایش است.
کاخ سفید با نشر تصویری از پیام دونالد ترامپ، نوشت: امیدوارم ایران سریعا «پای میز مذاکره بیاید و برای یک معامله منصفانه و عادلانه مذاکره کند. بدون سلاح هستهای، توافقی که برای همه طرفها خوب باشد. زمان در حال اتمام است، زمان رو به پایان است! همانطور که قبلا هم یکبار به ایران گفتم؛ معامله کنید.
کشورهای منطقه، از بازیگران عرب خلیج فارس تا ترکیه، مصر و عراق، در هفتهها و روزهای اخیر تلاش کردهاند با فعالسازی کانالهای ارتباطی، از لغزش اوضاع به سمت یک درگیری نظامی فراگیر جلوگیری کنند؛ درگیریای که به باور بسیاری از ناظران، محدود به ایران و آمریکا نخواهد ماند و کل منطقه را درگیر خواهد کرد.
با وجود این تکاپوی دیپلماتیک، یک خلأ اساسی همچنان پابرجاست: نبود طرحی مشخص و مورد توافق برای خروج از بنبست کنونی. تماسها و رایزنیها بیشتر جنبه مهار بحران دارد تا حلوفصل آن؛ تلاشی برای «خرید زمان» در شرایطی که طرفهای اصلی منازعه هنوز اراده روشنی برای تغییر مسیر نشان ندادهاند.
اظهارات عراقچی در میانه تهدید
در این میان، موضع رسمی تهران بر عدم درخواست مذاکره و رد ادعاهای مطرحشده از سوی واشنگتن استوار است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، روز گذشته در حاشیه جلسه هیات دولت بهصراحت اعلام کرد که نه تماسی میان او و استیو ویتکاف، نماینده رئیسجمهوری آمریکا، برقرار شده و نه ایران تقاضایی برای مذاکره ارائه داده است؛ اظهاراتی که در تضاد با روایتهای مکرر مقامات آمریکایی درباره وجود تماس یا تمایل تهران به گفتوگو قرار میگیرد.
عراقچی همچنین طی پیامی در شبکه اجتماعی ایکس در واکنش به تهدیدهای رئیس جمهوری آمریکا نوشت: درسهای ارزشمند آموختهشده از جنگ ۱۲روزه این توان را به ما داده است که اکنون با قدرت، سرعت و شدت بیشتری واکنش نشان دهیم.
او ادامه داد: در عین حال، ایران همواره از یک توافق هستهای منصفانه، عادلانه و مبتنی بر منافع متقابل استقبال کرده است؛ توافقی که از موضع برابر و عاری از هرگونه اجبار، تهدید و ارعاب باشد. توافقی که نسبت به تامین حقوق ایران برای برخورداری از فناوری صلح آمیز هستهای اطمینان دهد و عدم دستیابی به سلاح هستهای را تضمین نماید. چنین سلاحهایی هیچ جایگاهی در محاسبات امنیتی ما ندارند و ما هرگز در پی دستیابی به آنها نبودهایم.
از نگاه ایران، مذاکره در سایه تهدید نظامی نهتنها ممکن نیست، بلکه اساساً فاقد معناست؛ دیپلماسی، بهگفته مقامهای ایرانی، مستلزم احترام متقابل و موضع برابر است.
کانالهای میانجی همگی فعال شدند
با این حال، همسایگان ایران بیکار ننشستهاند. کشورهای عربی منطقه، بهویژه آنهایی که برنامههای توسعه اقتصادی بلندپروازانه را دنبال میکنند، بیثباتی و ناامنی را بزرگترین تهدید پیشروی خود میدانند. برای این کشورها، شعلهور شدن یک جنگ جدید در خلیج فارس میتواند همه محاسبات اقتصادی و سیاسی را برهم بزند. از همین رو، برخی از متحدان عرب واشنگتن، آشکار و پنهان، در حال لابی با دولت ترامپ هستند تا گزینه دیپلماسی را بر اقدام نظامی ترجیح دهد.
در این چارچوب، کانال کشورهای عربی فعالتر از گذشته شده است. قطر، عمان، عربستان سعودی و امارات هرکدام بهنوعی در تلاشاند نقش میانجی یا دستکم ترمز بحران را ایفا کنند. تماسهای مستمر وزرای خارجه، رایزنیهای امنیتی و پیامهای غیرعلنی، همگی نشانهای از نگرانی عمیق منطقه نسبت به تبعات یک درگیری احتمالی است.
اعلام موضع صریح عربستان و امارات مبنی بر عدم اجازه استفاده از حریم هوایی یا خاکشان برای حمله به ایران، از یکسو پیام سیاسی مهمی به واشنگتن ارسال میکند و از سوی دیگر تلاشی است برای دور نگه داشتن خود از پیامدهای مستقیم یک جنگ.
در کنار این تحرکات، ترکیه و عراق نیز بر مسیر کاهش تنش تأکید دارند. آنکارا بار دیگر واشنگتن را به آزمودن راه دیپلماسی فراخوانده و بغداد، با اذعان به دشواری میانجیگری، مشکل اصلی را نبود ارتباط مستقیم میان تهران و واشنگتن میداند؛ وضعیتی که بهگفته مقامهای عراقی، بدون شکلگیری یک نشست رسمی، تنها به عمیقتر شدن شکافها منجر خواهد شد.
امروز -9 بهمن- روزنامه حریت ترکیه در تیتر یک شماره امروز خود با عنوان «بیایید دیدار کنیم»، به پیشنهاد رجب طیب اردوغان برای برگزاری جلسهای با حضور کارشناسان نظامی و امنیتی ایران، آمریکا و ترکیه اشاره کرده است.
آنطور که ایلنا به نقل از حریت نوشت، این روزنامه با اشاره به گفتوگوی تلفنی اخیر اردوغان و دونالد ترامپ مدعی شده است که رئیسجمهوری آمریکا با دیداری سه جانبه با حضور نمایندگان ایران، آمریکا و ترکیه در آنکارا موافقت کرده است.
براساس این گزارش، رئیسجمهور ترکیه آمادگی خود را برای میزبانی دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان اعلام کرده و پیشبینی شده است که سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران طی روزهای آینده برای انجام رایزنیها و هماهنگیهای لازم به آنکارا سفر کند.
در سطحی فراتر، مصر نیز تلاش کرده است با حفظ ارتباط همزمان با ایران و آمریکا، بر ضرورت آرامسازی فضا و بازگشت به کانالهای دیپلماتیک تأکید کند؛ بهویژه با هدف جلوگیری از ورود منطقه به چرخههای جدید بیثباتی و احیای گفتوگوها درباره پرونده هستهای ایران.
در سوی مقابل، رفتار و مواضع رئیسجمهور آمریکا همچنان دوگانه و متناقض به نظر میرسد. دونالد ترامپ، همزمان که از اعزام ناوها و تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه سخن میگوید، بارها بر «امید» خود به دستیابی به توافق و بازگشت ایران به میز مذاکره تأکید کرده است. تحلیلگران معتقدند این همزمانی تهدید و دعوت به گفتوگو، بخشی از الگوی سنتی فشار حداکثری است؛ الگویی که بهزعم تهران، شانس موفقیت دیپلماسی را تضعیف میکند.
گزارشها و تحلیلهای رسانههای آمریکایی، از جمله سیانان، نشان میدهد که واشنگتن هنوز به تصمیم نهایی نرسیده و گزینههای مختلف، از تشدید فشار تا گشودن مسیر مذاکره، روی میز قرار دارد. در عین حال، برگزاری رزمایشهای نظامی و تقویت توان عملیاتی نیروهای آمریکایی در منطقه، این پیام را مخابره میکند که زمان بهسرعت در حال از دست رفتن است.
از طرفی گاردین متذکر شده پست اخیر ترامپ، آشکارترین نشانه از سوی او تاکنون است که دلالت بر این دارد که قصد دارد در صورت امتناع ایران از مذاکره برای توافق در مورد آینده برنامه هستهای خود، به زودی نوعی حمله نظامی انجام دهد. دیپلماتهای اروپایی انتظار دارند که در طول آخر هفته بحرانی ایجاد شود و نشانههایی از نگرانی اسرائیل در مورد مقیاس انتقامهای احتمالی ایران را مشاهده کردند.
اکوایران: در حالیکه طی هفتههای اخیر نشانههای تشدید تنش نظامی در خاورمیانه بهصورت پیوسته افزایش یافته، همزمان کانالهایی محدود و عمدتاً غیررسمی برای تبادل پیامهای دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن فعال مانده است؛ وضعیتی دوگانه که از یکسو با اعزام ناوها، رزمایشها و تهدیدهای علنی آمریکا همراه است و از سوی دیگر با ادعای «آمادگی برای گفتوگو». این همزمانی، بار دیگر پرسش قدیمی اما پرهزینه را به مرکز تحولات بازگردانده است: آیا مسیر پیشرو به مذاکرهای واقعی ختم میشود یا منطقه در آستانه یک تقابل نظامی تازه قرار دارد؟
در مجموع، منطقه در وضعیتی ایستاده که دیپلماسی و تقابل نظامی بهطور همزمان پیش میروند؛ تلاقی خطرناکی که هر لحظه میتواند به عبور از نقطه بیبازگشت منجر شود. پرسش کلیدی اینجاست: آیا تلاشهای کشورهای منطقه میتواند منجر به یک میانجیگری برای کاهش تنش شود یا دیپلماسی بار دیگر در سایه تهدید، از نفس خواهد افتاد؟
