به گزارش اکوایران، تنها یک روز مانده به برگزاری دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا، فضای سیاسی و امنیتی پیرامون این گفتوگوها به شکل محسوسی ملتهب شده است؛ مذاکراتی که قرار است پنجشنبه ۷ اسفند در ژنو برگزار شود.
این دور از گفتوگوها در شرایطی برگزار میشود که کاخ سفید همزمان با تأکید بر ترجیح «توافق»، از گزینههای سختتر نیز سخن گفته است. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در تازهترین مواضع خود بار دیگر میان «توافق» و «روز بسیار بد برای ایران» خط کشیده و هشدار داده است که در صورت شکست دیپلماسی، واشنگتن گزینههای دیگری در اختیار دارد.
تهران و واشنگتن طی هفتههای گذشته دو دور مذاکره غیرمستقیم را با میانجیگری عمان در مسقط و سپس در ژنو برگزار کردهاند. هر دو طرف از «پیشرفت ملموس» سخن گفتهاند، اما اختلافات اصلی همچنان حلنشده باقی مانده است؛ از جمله درباره دامنه و زمانبندی رفع تحریمها و نیز تلاش آمریکا برای گسترش چارچوب مذاکرات به موضوعات غیرهستهای.
مجید تختروانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه، در گفتوگو با رادیو انپیآر تاکید کرد که ایران آماده است «هرچه سریعتر» به توافق برسد و با حسننیت وارد مذاکرات میشود؛ اما همزمان هشدار داده در صورت هرگونه حمله، پاسخ بر اساس برنامهریزی دفاعی داده خواهد شد.
اکوایران: مذاکرات ژنو در شرایطی برگزار میشود که تهدیدهای لفظی، تحرکات نظامی و اختلافات داخلی در آمریکا، فضای گفتوگو را پیچیدهتر از همیشه کرده است. از هشدار تحلیلگران درباره «خوابگردی به سوی جنگ» تا تلاش میانجیگران منطقهای برای مهار تنش، همه چیز از یک مقطع تعیینکننده حکایت دارد.
نقش پررنگ آژانس و حس فوریت
همزمان با تحرکات دیپلماتیک، نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز برجستهتر شده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی امروز -6 اسفند- در گفتوگو با یک رسانه اسپانیایی زبان اعلام کرد که برای دور سوم گفتوگوهای ایران و آمریکا درباره برنامه هستهای ایران راهی ژنو میشود.
گروسی در ادامه با اشاره به تشدید تنشهای نظامی میان تهران و واشنگتن با گسیل ناوگروهها و جنگافزارهای اضافی ارتش آمریکا به منطقه، گفت: این موضوع باعث شکلگیری شایعات جنگ شده است. به بیان دیگر، وضعیتی بسیار خطرناک در اینجا و در پسزمینه مذاکرات دیپلماتیک در حال شکلگیری است. بنابراین، به نتیجه رسیدن این مذاکرات بسیار مهم است، چراکه در غیر این صورت، به گفته شخص ترامپ که هفته گذشته شنیدیم، اگر مذاکرات دیپلماتیک موفقیتآمیز نباشد، «اتفاقات بدی» خواهد افتاد.
در حالی که مسیر دیپلماسی همچنان باز است، تحرکات نظامی آمریکا در منطقه نیز مورد توجه رسانهها قرار گرفته است. شبکه خبری چنل نیوز آسیا (CNA) در تحلیلی هشدار داد آغاز هرگونه درگیری تازه میان تهران و واشنگتن میتواند به نزاعی فرسایشی و پرهزینه بدل شود؛ قماری که نهتنها برای دو کشور بلکه برای کل منطقه پیامدهای پیشبینیناپذیر خواهد داشت.
به گزارش این شبکه، استقرار ناوهای هواپیمابر آمریکا در نزدیکی سواحل عمان و افزایش آمادگی عملیاتی، در کنار هزینههای سنگین یک جنگ جدید و مخالفت بخشی از افکار عمومی آمریکا با مداخله نظامی تازه در خاورمیانه، از جمله عوامل بازدارنده در مسیر تشدید تنش محسوب میشوند.
اکوایران: در آستانه برگزاری دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا، فضا وارد مرحلهای حساس شده است. این دور قرار است به بررسی پیشنهادهای مکتوب و حرکت به سمت تدوین متن مشترک اختصاص یابد. محمد خواجویی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه در گفتوگو با اکوایران وضعیت موجود را بررسی کرده و معتقد است این دور میتواند مسیر رسیدن به توافق یا تشدید تنشها را مشخص کند.
دور سوم؛ نقطه عطف یا آغاز فرسایش؟
محمد خواجویی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، در گفتوگو با اکوایران با توصیف دور سوم مذاکرات بهعنوان مرحلهای «سرنوشتساز» گفت: در این دور مشخص خواهد شد که آیا پس از تبادل پیشنهادهای دو طرف، امکان رسیدن به یک «مخرج مشترک» وجود دارد یا خیر. به اعتقاد او، نتیجه این مرحله میتواند مسیر مذاکرات را به سمت توافق سوق دهد یا آن را وارد وضعیت فرسایشی و حتی چرخه افزایش تنش و احتمال رویارویی نظامی کند.
خواجویی تأکید کرد که ترجیح هر دو طرف، اجتناب از جنگ و رسیدن به توافق است، اما شکاف میان مطالبات تهران و واشنگتن همچنان عمیق است.
از نگاه او، روایت رسمی ایران بر محدود بودن مذاکرات به پرونده هستهای استوار است؛ تهران انتظار دارد در ازای اعمال محدودیتهایی در برنامه اتمی، فشارهای اقتصادی و تهدیدهای نظامی کاهش یابد. در مقابل، ابهام اصلی در موضع آمریکا نهفته است: اینکه آیا واشنگتن به توافقی صرفاً هستهای رضایت میدهد یا در ادامه، مطالبات گستردهتری درباره برنامه موشکی و سیاستهای منطقهای ایران را نیز مطرح خواهد کرد.
به گفته این تحلیلگر، حتی در صورت محدود ماندن مذاکرات به موضوع هستهای، پرسش کلیدی میزان توازن توافق است؛ اینکه آمریکا تا چه اندازه حاضر است در برابر محدودیتهای ایران، تحریمها را کاهش دهد. او بعید میداند واشنگتن تنها در ازای محدودسازی برنامه اتمی، همه تحریمها را لغو کند.
اکوایران: در آستانه دور سوم مذاکرات تهران و واشنگتن در ژنو، گفتوگوها وارد مرحلهای شده که میتواند از سطح «تفاهم بر اصول» به سمت تدوین متن مشترک حرکت کند؛ مرحلهای حساس که همزمان با تبادل پیشنهادهای مکتوب، افزایش تهدیدهای لفظی در آمریکا و پررنگتر شدن نقش آژانس، آینده آن همچنان با ابهام همراه است. در همین چارچوب، کوروش احمدی، دیپلمات پیشین در گفتوگو با اکوایران به تحلیل وضعیت موجود پرداخته است.
کوروش احمدی، دیپلمات پیشین ایران در سازمان ملل، نیز در گفتوگو با اکوایران با اشاره به حساسیت مرحله کنونی گفت: ارائه پیشنویس مکتوب از سوی ایران، وزن و اهمیت این دور را افزایش داده است؛ زیرا از این مرحله به بعد، یک سند مشخص مبنای چانهزنی قرار میگیرد و چارچوب توافق احتمالی میتواند شکل عینیتری پیدا کند.
احمدی با اشاره به ترکیب تیم آمریکایی معتقد است حضور چهرههایی خارج از بدنه حرفهای وزارت خارجه آمریکا نشان میدهد تمرکز فعلی واشنگتن بیشتر بر تعیین چارچوبهای کلی و خطوط اصلی است تا ورود به جزئیات فنی و حقوقی. این موضوع، به گفته او، میتواند هم فرصتساز باشد و هم ریسکزا.
او صورتبندی کنونی بحث غنیسازی را «صفر و یکی» توصیف کرد؛ یا ادامه کامل یا توقف کامل. چنین چارچوبی از نظر او نوعی «حاصل جمع صفر» ایجاد میکند که کار را دشوارتر میسازد. با این حال، احمدی احتمال راهحلهای میانه را منتفی نمیداند و معتقد است گزینههایی وجود دارد که میتواند بهعنوان یک دستاورد «برد-برد» در سیاست داخلی هر دو کشور عرضه شود.
به گفته این دیپلمات پیشین، اگر قرار باشد هر سطحی از غنیسازی در ایران ادامه یابد، مسئله راستیآزمایی به عنصر کلیدی توافق تبدیل خواهد شد. در اینجا نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی برجسته میشود؛ نهادی که باید ترتیبات نظارتی را بهگونهای طراحی کند که از یک سو انحراف فعالیتها به سمت اهداف نظامی را منتفی بداند و از سوی دیگر، برای آمریکا و سایر طرفها اطمینان فنی کافی ایجاد کند.
احمدی تأکید کرد که بدون سازوکار مؤثر و مورد قبول طرفین برای نظارت و راستیآزمایی، هیچ توافقی—even اگر روی کاغذ حاصل شود—دوام نخواهد داشت. از این منظر، تماسهای اخیر میان تهران و مدیرکل آژانس را میتوان نشانهای از ورود مذاکرات به مرحلهای دانست که بحثهای فنی و اجرایی در حال پررنگتر شدن است.
