به گزارش اکوایران، در حالی که تهران و واشنگتن خود را برای دور سوم مذاکرات غیرمستقیم آماده میکنند، شواهد حاکی از آن است که گفتوگوها وارد مرحلهای حساستر شده است؛ مرحلهای که به گفته مقامهای دو طرف میتواند مسیر عبور از «تفاهم بر اصول راهنما» به سمت تدوین متن مشترک را هموار کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگو با برنامه «Face the Nation» شبکه سیبیاس نیوز اعلام کرد که دور سوم مذاکرات با هیأت آمریکایی روز پنجشنبه در ژنو برگزار میشود.
او با اشاره به محور بودن بحث غنیسازی در گفتوگوها تأکید کرد که امکان دستیابی به راهحل در این زمینه وجود دارد و پیشنهادهای ایران با طرف آمریکایی تبادل شده است. به گفته عراقچی، برخی ابعاد توافق احتمالی حتی میتواند از توافق سال ۲۰۱۵ برجام، نیز فراتر رود.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که همزمان با تداوم رایزنیهای دیپلماتیک، تحرکات نظامی آمریکا در منطقه نیز افزایش یافته و فضای مذاکرات را تحت تأثیر قرار داده است.
در هفتههای گذشته، دو دور مذاکره غیرمستقیم با میانجیگری عمان در مسقط و ژنو برگزار شده و هر دو طرف از «پیشرفت ملموس» سخن گفتهاند. با این حال، اختلافات اساسی همچنان پابرجاست؛ از جمله نحوه و دامنه رفع تحریمها و نیز تلاش آمریکا برای گنجاندن موضوعاتی همچون برنامه موشکی و فعالیتهای منطقهای ایران در چارچوب توافق. تهران این موارد را خارج از دستور کار مذاکرات هستهای دانسته و بر غیرقابل مذاکره بودن برنامه دفاعی خود تأکید دارد.
اکوایران: با اعلام برگزاری دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو و ارائه قریبالوقوع پیشنویس توافق از سوی تهران، گفتوگوها وارد مرحلهای تعیینکننده شده است؛ مرحلهای که از یکسو نشانههایی از تفاهم بر «اصول راهنما» دارد و از سوی دیگر همچنان با شکافهای جدی بر سر تحریمها، غنیسازی و دامنه توافق روبهروست.
عراقچی در گفتوگو با برنامه Morning Joe و شبکه MSNBC تصریح کرد که نه آمریکا خواستار توقف دائمی غنیسازی شده و نه ایران پیشنهاد تعلیق دو تا سه ساله را مطرح کرده است. او ضمن رد برخی گمانهزنیها اعلام کرده بود که گام بعدی، ارائه پیشنویس یک توافق احتمالی به طرف آمریکایی است. به گفته وی، این متن پس از تأیید مقامات عالیرتبه در اختیار استیو ویتکاف قرار میگیرد و ممکن است برای آغاز نگارش متن مشترک، نشست جداگانهای برگزار شود.
یک مقام آمریکایی نیز به رویترز اعلام کرد که واشنگتن در انتظار دریافت پیشنهاد مکتوب ایران در روزهای آینده است. همزمان، وبگاه Axios در گزارشی به تاریخ ۲۲ فوریه اعلام کرد که در صورت ارائه پیشنهاد ایران ظرف ۴۸ ساعت، آمریکا آماده برگزاری دور جدید مذاکرات در ژنو خواهد بود. این رسانه همچنین از احتمال بررسی یک توافق موقت میان دولت دونالد ترامپ و تهران پیش از دستیابی به توافق نهایی خبر داده است.
در کنار این تحولات، نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز پررنگتر شده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در تماس تلفنی با عراقچی درباره روند مذاکرات رایزنی کرده و دو طرف بر اهمیت تعامل سازنده تأکید داشتهاند.
با این همه، در شرایطی که مذاکرهکنندگان ارشد قصد دارند روز پنجشنبه در ژنو دیدار و طرح پیشنهاد جدیدی که میتواند مانع از رویارویی نظامی شود را بررسی کند، برخی منابع نیویورکتایمز که در جریان مذاکرات داخلی دولت آمریکا قرار دارند مدعی شدهاند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، به مشاوران خود گفته که اگر دیپلماسی یا هرگونه حمله اولیه هدفمند ایالات متحده خواستههای او مبنی بر کنار گذاشتن برنامه هستهای ایران را برآورده نکند، او در ماههای آینده حمله بسیار بزرگتری را در نظر خواهد گرفت و او در حال بررسی گزینههای اقدام ایالات متحده در صورت شکست مذاکرات است.
احمدی: ایران باید این دور مذاکرات را با جدیت دنبال کند
کوروش احمدی، دیپلمات پیشین ایران در سازمان ملل در گفتوگو با اکوایران با تأکید بر حساسیت شرایط موجود، تصریح کرد: ایران باید این دوره از گفتوگوها را با نهایت جدیت دنبال کند. به گفته او، فضای پیرامونی پرونده هستهای به گونهای است که سطح تهدیدها روزبهروز افزایش یافته و همین مسئله ضرورت اتخاذ رویکردی فعال و دقیق را دوچندان میکند.
او با اشاره به پیشنویس مکتوبی که قرار است از سوی ایران ارائه شود، این اقدام را بر اهمیت مرحله کنونی افزوده دانست.
احمدی توضیح داد که ارائه متن بهصورت کتبی، به معنای آن است که سندی مشخص در اختیار طرف مقابل قرار میگیرد و میتواند مبنای شکلگیری چارچوب نهایی توافق باشد. از نگاه او، این ویژگی، مذاکرات جاری را از نظر حساسیت در موقعیتی متفاوت قرار داده است.
او همچنین به ترکیب تیم آمریکایی در این دور از مذاکرات اشاره کرد و گفت که برخلاف روالهای معمول دیپلماتیک، وزارت خارجه آمریکا نقش محوری در این روند ندارد و افرادی مانند جرد کوشنر، داماد و معاون ترامپ و استیو ویتکاف، نماینده ویژه رئیسجمهوری آمریکا درگیر موضوع اند؛ افرادی که به گفته او بیش از آنکه دیپلمات حرفهای باشند، به دنبال تعیین سرفصلهای کلی هستند و تمرکز آنها بر مشخص شدن چارچوبهای اصلی است، نه ورود به جزئیات فنی و حقوقی.
این دیپلمات پیشین در ادامه با بیان اینکه به نظر میرسد موضوع مذاکرات اکنون عمدتاً به مسئله غنیسازی تقلیل یافته است، اظهار داشت که بحث غنیسازی به شکلی «صفر و یکی» مطرح شده؛ به این معنا که یا باید وجود داشته باشد یا به طور کامل متوقف شود. او این نوع صورتبندی را نوعی «حاصل جمع صفر» توصیف کرد که میتواند روند مذاکرات را پیچیدهتر کند.
با این حال، احمدی احتمال دستیابی به راهحلهای بینابینی را منتفی ندانست و گفت ممکن است یک یا حتی چند گزینه میانه روی میز باشد که بتواند برای هر دو طرف قابل قبول تلقی شود. به باور او، چنین راهحلی در صورتی که طراحی مناسبی داشته باشد، میتواند به عنوان یک دستاورد «برد-برد» در سیاست داخلی هر دو کشور مطرح شود.
این دیپلمات پیشین در عین حال یادآور شد که دونالد ترامپ و استیو ویتکاف طی حدود یک سال گذشته بارها از «غنیسازی صفر» سخن گفتهاند. احمدی تأکید کرد که این مطالبه صرفاً به توقف غنیسازی محدود نمیشود، بلکه مسئله مهمتر آن است که در قبال چنین امتیازی، چه چیزی ارائه خواهد شد.
او به برخی گمانهزنیها اشاره کرد که بر اساس آنها، پیشنهاد «غنیسازی صفر» ممکن است تنها در ازای عدم حمله نظامی آمریکا مطرح شده باشد؛ سناریویی که به اعتقاد او، قاعدتاً نمیتواند برای ایران قابل قبول باشد.
احمدی در بخش دیگری از سخنان خود، نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی را در هرگونه راهحل میانه بسیار مهم ارزیابی کرد. او با اشاره به تماسهای اخیر میان عباس عراقچی و رافائل گروسی، این تحرکات را نشانهای از اهمیت یافتن مسئله راستیآزمایی دانست و احتمال داد که در متن پیشنهادی ایران نیز تمرکز ویژهای بر سازوکارهای نظارتی و راستیآزمایی شده باشد.
به گفته او، اگر قرار باشد نوعی غنیسازی در ایران ادامه یابد و طرف مقابل نیز آن را بپذیرد، موضوع راستیآزمایی به عنصر کلیدی توافق تبدیل خواهد شد. در چنین حالتی، باید ترتیباتی مورد توافق قرار گیرد که از یک سو آژانس آن را برای ارائه تضمینهای فنی کافی بداند و بتواند تأیید کند که فعالیتها انحرافی به سوی اهداف نظامی ندارد، و از سوی دیگر آمریکا نیز اطمینان یابد که سطحی حداقلی از غنیسازی، تحت نظارت و دسترسیهای مورد توافق، فاقد تهدید انحراف به سمت سلاح هستهای است.
اکوایران: همزمان با تشدید تحرکات نظامی آمریکا در خاورمیانه و ادامه رفتوآمدهای دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، پرونده ایران و آمریکا وارد یکی از حساسترین مقاطع خود شده است؛ مقطعی که در آن تهدید نظامی، فشارهای انتخاباتی در آمریکا، نقشآفرینی اسرائیل و تلاش میانجیهای خلیج فارس، همزمان بر مسیر مذاکرات سایه انداختهاند. در چنین فضایی، غلامرضا حداد، استاد روابط بینالملل در گفتوگو با اکوایران تأکید کرد که تمایل به توافق لزوماً به معنای وجود اراده برای انجام تغییرات راهبردی نیست و شکاف میان مطالبات دو طرف همچنان عمیق باقی مانده است.
احمدی در جمعبندی تصریح کرد که در شرایط کنونی، نقش آژانس میتواند بسیار تعیینکننده باشد؛ زیرا هرگونه توافق احتمالی درباره تداوم غنیسازی در ایران، بدون سازوکار مؤثر و مورد قبول طرفین برای راستیآزمایی، امکان تحقق و دوام نخواهد داشت.
