به گزارش اکوایران، در شرایطی که نشانههای تشدید تنش در خاورمیانه بار دیگر پررنگ شده و اقدامات تنشزای ایالات متحده، احتمال ورود منطقه به دور تازهای از درگیریها را افزایش داده است، توجه شماری از رسانههای بینالمللی به مواضع دولتهای عرب حوزه خلیج فارس جلب شده است.
گزارشها حاکی از آن است که برخلاف برخی گمانهزنیها، کشورهای عربی منطقه نهتنها از حمله احتمالی آمریکا به ایران حمایت نمیکنند، بلکه در تلاشاند با مهار بحران، طرفهای درگیر را به مسیر مذاکره و دیپلماسی بازگردانند.
نگرانی مشترک از بحران عدم امنیت
پایگاه خبری میدل ایست آی در گزارشی با اشاره به تحولات امنیتی از سودان تا لبنان و سوریه نوشت که بسیاری از کشورهای حوزه خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی، سالهاست در پی مهار نفوذ منطقهای ایران هستند. درگیریهای ماه ژوئن، تهدیدهای مکرر دونالد ترامپ و تضعیف برخی متحدان منطقهای تهران، این کشورها را به بهرهبرداری از خلأ ژئوپلیتیک موجود سوق داده است. با این حال، استمرار ناآرامیها و احتمال گسترش درگیری، نگرانی عمیقی در میان شیخنشینهای خلیج فارس ایجاد کرده است.
به نوشته این رسانه، دولتهای عربی بر این باورند که هرگونه اقدام نظامی آمریکا علیه ایران، نهتنها مسیر دستیابی به راهحلی دیپلماتیک را مسدود میکند، بلکه پرونده پیچیده هستهای ایران را نیز وارد بنبست تازهای خواهد کرد.
جاشوا یافه، پژوهشگر ارشد مرکز تحقیقاتی نشنال اینترست، در همین چارچوب تاکید میکند که کشورهای حوزه خلیج فارس در نهایت «مذاکره و ثبات» را به «آشوب و بیثباتی فراگیر» ترجیح میدهند.
در کنار این نگرانی، ترس از واکنش متقابل ایران نیز نقش مهمی در محاسبات دولتهای عرب منطقه دارد. یاسمین فاروک، رئیس برنامه خاورمیانه در گروه بینالمللی بحران، به میدل ایست آی گفته است که اگرچه برخی کشورهای عربی از خلأ قدرت موجود سود بردهاند، اما هیچیک تمایلی به گسترش دامنه درگیریها ندارند؛ چراکه چنین سناریویی میتواند بهسرعت کل منطقه را درگیر کند.
این نگرانیها در حالی تشدید شده که دونالد ترامپ همزمان با افزایش تنشها، از اعزام یک ناوگان بزرگ نظامی به سمت ایران خبر داده و مدعی شده است که امیدوار است نیازی به استفاده از آن نباشد. اظهارات رئیسجمهور آمریکا درباره حرکت «نیرویی عظیم» به سوی ایران، بیش از آنکه آرامشبخش باشد، بر فضای پرالتهاب منطقه افزوده است.
یک منبع آگاه در گفتوگو با میدل ایست آی تاکید کرد که ریاض و دیگر پایتختهای عربی ترجیح میدهند این بحران از مسیر دیپلماسی حلوفصل شود، چراکه آغاز دور جدید درگیریها، در نهایت همه بازیگران منطقه را متضرر خواهد کرد. به گفته این منبع، با وجود شرایط بحرانی، هنوز امکان دستیابی به راهحلی فراگیر وجود دارد.
تلاش ریاض برای مهار واشنگتن
در همین چارچوب، گزارشهایی نیز از تلاش عربستان برای ایفای نقش میانجی منتشر شده است. روزنامه لبنانی الاخبار پیشتر نوشته بود که دونالد ترامپ پیشنهاد محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن را پذیرفته است.
همزمان، وال استریت ژورنال در گزارشی به تاریخ ۱۴ ژانویه فاش کرد که در حالی که دولت آمریکا کشورهای عربی را برای سناریوی حمله احتمالی آماده میکرد، ریاض کارزاری دیپلماتیک را برای منصرف کردن واشنگتن از اقدام نظامی علیه ایران آغاز کرده است.
به گفته مقامات عرب حوزه خلیج فارس، پیام این کشورها به کاخ سفید روشن است: حمله به ایران میتواند بازارهای جهانی نفت را دچار شوک کند، به اقتصاد آمریکا آسیب بزند و مهمتر از همه، بیثباتی را به داخل مرزهای کشورهای عربی بکشاند.
نگرانی از اختلال در تردد نفتکشها در تنگه هرمز – آبراهی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند – یکی از مهمترین عوامل این موضعگیری است. مقامهای سعودی همچنین به وال استریت ژورنال گفتهاند که ریاض به تهران اطمینان داده در هیچ درگیری احتمالی مشارکت نخواهد کرد و اجازه استفاده از حریم هوایی خود برای حملات آمریکا را نخواهد داد.
با این حال، اجماع عربی در قبال ایران کامل نیست. میدل ایست آی گزارش داده است که در حالی که عربستان، عمان و قطر فعالانه بهدنبال حلوفصل مسالمتآمیز تنشها هستند، موضع امارات متحده عربی مبهمتر به نظر میرسد. به گفته منابع دیپلماتیک، اختلافات عمیق ابوظبی و ریاض بر سر بحران یمن، سبب شده امارات از ایفای نقش میانجی فاصله بگیرد.
این منابع تاکید میکنند که برخلاف ژوئن ۲۰۲۵، امارات اکنون تمایلی به مشارکت در تلاشهای دیپلماتیک ندارد؛ تغییری که به رهبری عربستان در روندهای دیپلماتیک اخیر و تشدید اختلافها میان دو کشور بازمیگردد.
یک منبع آگاه به میدل ایست آی گفت: اگر این تنشها پیش از بروز اختلاف میان ریاض و ابوظبی رخ میداد، امارات نیز به تلاشهای میانجیگرانه میپیوست، اما اکنون حتی در برخی محافل، از حمایت ضمنی ابوظبی از اقدام نظامی آمریکا سخن به میان میآید.
کارشناسان به میدل ایست آی گفتند: معتقدند ریاض در این مسیر بهدنبال امتیازهای مشخصی نیز هست. عزیر الغشیان، استاد مطالعات امنیتی دانشگاه نایف، میگوید عربستان انتظار دارد ایران حمایت خود از انصارالله یمن را کاهش دهد و این انتظار بخشی از محاسبات ژئوپلیتیکی ریاض در قبال تهران است.
اکوایران: همزمان با تشدید ابهامها در سیاست خارجی ایران و تداوم پیامهای متناقض از سوی واشنگتن، روابط تهران و آمریکا بار دیگر در وضعیت دوگانه «دیپلماسی یا تقابل نظامی» قرار گرفته است؛ وضعیتی که از یکسو با تهدیدهای نظامی و شروط سختگیرانه آمریکا همراه است و از سوی دیگر با تحرکات دیپلماتیک منطقهای و اختلاف نظر کارشناسان درباره امکان احیای میز مذاکره، آینده این پرونده را بیش از پیش پیچیده کرده است.
در همین راستا، قطر نیز به دلیل سرمایهگذاریهای گسترده در میدانهای گازی مشترک با ایران، ثبات را به هرگونه تنش ترجیح میدهد و عمان، با تکیه بر روابط دیرینه خود با تهران، تلاش میکند مانع از ورود بحران به مرحلهای شود که منافع منطقهای و بینالمللیاش را تهدید کند. دویچه وله به نقل از تحلیلگران نوشته است که احتمال بسته شدن مسیرهای تجارت دریایی توسط ایران، یکی از عوامل کلیدی در اتخاذ رویکرد بازدارنده از سوی کشورهای عربی است.
خواجویی: عقبنشینی فعلی واشنگتن، تاکتیکی است نه راهبردی
محمد خواجویی، کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگو با اکوایران با بیان اینکه دولت آمریکا از حملۀ نظامی به ایران در برهه کنونی صرفنظر کرد، به معنای گشوده شدن یک افق جدید و روشن شدن یک چشمانداز برای حل و فصل دیپلماتیک اختلافات بین تهران و واشنگتن نیست.
این کارشناس مسائل بینالملل ادامه داد: مسئله دیگر فشار کشورهای منطقه بر آمریکا بود. بههرحال آمریکا غیر از اسرائیل، متحدان دیگری نظیر ترکیه، عربستان سعودی و... دارد. کشورهایی که نگران امنیت منطقه و وضعیت ایران هستند. مهمترین مسئلهای که این کشورها با آن مواجه هستند، این است که چنین اقدام نظامیای علیه ایران میتواند منجر به پاسخی از طرف ایران شود و این کشورها تحت تاثیر این تقابل قرار خواهند گرفت.
او با اشاره به کشور ترکیه گفت: دولت ترامپ به تبع قراردادهای مالی سنگینی که در کشورهای عربی منطقه دارد، ملاحظات این کشورها نیز برایش مهم است و نمیتواند نسبت به آن بیتفاوت باشد. آنکارا نگران بیثباتی منطقه و تحت تاثیر قرار گرفتن امنیت خودش نیز است.
خواجویی ادامه داد: ما نباید از این شرایط نتیجه بگیریم که گزینه تقابل نظامی به کلی از روی میز آمریکا کنار گذاشته شده بلکه شرایط در لحظه درحال تغییر است و کشوری مثل آمریکا نیز سیاستهایش را با توجه به شرایط تغییر میدهد.
