به گزارش اکوایران، تحولات اخیر در مناسبات جهانی نشان میدهد که شکاف میان آمریکا و متحدانش عمیقتر از گذشته شده و این خلأ، فرصتی طلایی برای چین فراهم کرده است. پکن، برخلاف انتظار، نهتنها از سیاست فشار عقب ننشسته، بلکه با حفظ مواضع سختگیرانه خود توانسته اروپا و کانادا را به سمت نوعی همگرایی عملگرایانه سوق دهد. صف رهبران غربی در پکن، در شرایطی که واشنگتن سیاستهای تجاری و امنیتی تنشزا را دنبال میکند، نشانه تغییری معنادار در محاسبات ژئوپولیتیکی غرب است؛ تغییری که پیامدهای آن میتواند از اقتصاد جهانی تا آینده تایوان امتداد یابد.
اروپا در کنار چین!
در حالی که واشنگتن متحدانش را دچار تزلزل کرده، پکن بدون عقبنشینی در زمینه حقوق بشر، تجارت یا امنیت، در حال کسب دستاوردهای دیپلماتیک است. به نوشته نیویورک تایمز، وقتی رئیسجمهور ترامپ سال گذشته با اعمال تعرفههای موسوم به «روز آزادی» نظم تجارت جهانی را بر هم زد، چین میتوانست از این فرصت استفاده کند و با یک تهاجم دیپلماتیک نرم، متحدان و شرکای سردرگم آمریکا را به سوی خود جذب کند اما پکن دقیقاً برعکس عمل کرد. چین کشورهایی را که جرأت همکاری با دولت ترامپ برای محدود کردن تجارت با چین را داشتند، تهدید کرد. و زمانی که طرحی برای محدود کردن صادرات منابع حیاتی خود از جمله عناصر نادر خاکی ارائه داد، نه فقط آمریکا، بلکه کل جهان را هدف گرفت.
اکوایران: اروپا در واکنش به تهدیدات ترامپ برای تصاحب گرینلند، با وحدت و قاطعیت نشان داد که تمامیت ارضی و حاکمیت، خط قرمز اتحادیه اروپا و ناتو است.
این یک قمار پرریسک از سوی شی جینپینگ رئیسجمهور چین بود. به گفته تحلیلگران، پکن بهجای تسکین فشار بر متحدان طردشده آمریکا، قصد داشت بحران آنها را تشدید کند تا کشورهایی که از رفتار واشنگتن نگران شدهاند، بیاموزند که مخالفت با چین نیز هزینه اقتصادی دارد. محاسبه این بود که این کشورها در نهایت برای در امان ماندن از آمریکا، به دنبال روابط نزدیکتر با چین خواهند رفت و زمانی که چنین کنند، در قبال منافع پکن انعطافپذیرتر خواهند شد. این شرطبندی اکنون نتیجه داده است؛ با صف رهبران اروپایی و کانادایی که برای تعمیق روابط با دومین اقتصاد بزرگ جهان راهی چین شدهاند، آن هم در حالی که پکن در موضوعاتی که پیشتر موجب اختلاف بود، مانند حقوق بشر، جاسوسی، دخالت در انتخابات و تجارت نامتوازن، تغییر چندانی نکرده است. البته این رویکرد با واکنش تند ترامپ مواجه شده است؛ او روز جمعه هشدار داد که نگاه بریتانیا و کانادا به چین بهعنوان راهحل مشکلات اقتصادیشان «خطرناک» است.
سیاست صبورانه پکن
جاناتان چین، پژوهشگر مؤسسه بروکینگز که پیشتر در سازمان سیا روی سیاست چین کار میکرد گفت:«چین تصمیم گرفت بهجای کاهش فشار بر متحدان آمریکا، آن را تشدید کند تا آنها را وادار کند به مواضع پکن متمایل شوند. سیاست صبورانه پکن اکنون به نظر میرسد ثمر داده است.» این موضوع در سفر این هفته کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، به چین برجسته شد؛ نخستین سفر یک رهبر بریتانیایی به چین از سال ۲۰۱۸. او سالها روابط سرد را کنار گذاشت. استارمر روشن کرد که اولویت او بستن قراردادهای تجاری است و با احتیاط از مسائل حساس مانند زندانی شدن جیمی لای، فعال دموکراسیخواه هنگکنگی و شهروند بریتانیا، عبور کرد. منتقدان میگویند دولت او همچنین با تأیید ساخت یک ابرسفارتخانه جدید چین در لندن در برابر پکن عقبنشینی کرده است.
به همین ترتیب، مارک کارنی نخستوزیر کانادا، این ماه به پکن سفر کرد؛ نخستین سفر یک رهبر کانادایی به چین در نزدیک به یک دهه. او به دنبال یک «بازتنظیم عملگرایانه» روابط با کشوری بود که شهروندان کانادایی را زندانی کرده، در انتخابات کانادا دخالت داشته و نخستوزیر پیشین این کشور را تحقیر کرده بود. کارنی از یک شراکت راهبردی جدید با چین خبر داد، با کاهش تعرفهها بر تعداد محدودی از خودروهای برقی چینی موافقت کرد که کانادا برای بقای اقتصادی خود حاضر است از ایالات متحده فاصله بگیرد.
چین و تلاش برای یک شکاف
برخی تحلیلگران چینی استدلال کردند که امتناع چین از عقبنشینی در برابر فشار آمریکا، نوعی احترام ژئوپولیتیکی برای این کشور به همراه آورده است. وانگ ییوی، استاد روابط بینالملل دانشگاه رنمین پکن، گفت:«متحدان آمریکا نیاز دارند وابستگی خود به ایالات متحده را متنوع کنند. طبیعی است که چین را انتخاب کنند.» او افزود: «قدرت چین احترام به همراه آورده است. موضع چین احترام برانگیخته است». پکن بهسرعت از این فرصت بهرهبرداری کرده است. اقدامات تهاجمی ترامپ مانند تعرفهها و حملات نظامی در ونزوئلا، خاورمیانه و آفریقا به چین اجازه داده است، هرچند به شکلی نامحتمل، خود را مدافع نظم مبتنی بر قواعد، نظام تجارت جهانی و رهبر جنوب جهانی معرفی کند.
چین مدتهاست تلاش میکند میان آمریکا و اروپا شکاف ایجاد کند. این تلاش با تهدیدهای ترامپ برای تصرف گرینلند تقویت شده؛ تهدیدهایی که پایههای ناتو ائتلاف امنیتیای که پکن آن را یکی از بزرگترین نقاط قوت آمریکا میداند را متزلزل کرده است. از دسامبر، زمانی که امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه، به چین سفر کرد و در دانشگاهی در استان سیچوان با استقبال پرشور دانشجویان روبهرو شد، رهبران غربی یکی پس از دیگری برای دیدار با شی جینپینگ صف کشیدهاند؛ در حالی که او خود را شریک اجتنابناپذیر در جهانی بیثبات نشان میدهد. علاوه بر نخستوزیران کانادا و بریتانیا، رهبران ایرلند، کره جنوبی و فنلاند نیز به چین سفر کردهاند و انتظار میرود فریدریش مرتس صدراعظم آلمان، در هفتههای آینده وارد پکن شود.
رایان هَس، مدیر مرکز چین جان ال. تورنتون در مؤسسه بروکینگز، گفت:«در حالی که ترامپ شکاف میان آمریکا و شرکای سنتیاش را عمیقتر میکند، چین آرام نشسته و سود دیپلماتیک آن را جمعآوری میکند». او افزود:«شکاف فزاینده میان آمریکا و شرکای سنتیاش، حاشیه خطای بیشتری در دیپلماسی چین با این کشورها ایجاد میکند. پکن احساس نمیکند برای نزدیک کردن آنها به خود نیاز به دادن امتیاز دارد؛ فقط کافی است در اهداف اصلیاش قابل پیشبینی و قاطع باقی بماند.»
پیامدهای یک چرخش!
این وضعیت میتواند تلاش اروپا و دیگر متحدان غربی را برای فشار بر چین در موضوعاتی مهم برایشان مانند حمایت چین از روسیه در جنگ اوکراین و مازاد تجاری جهانی چین که سال گذشته به رکورد ۱.۲ تریلیون دلار رسید دشوارتر کند. همچنین ممکن است تایوان، جزیره خودگردانی که چین آن را متعلق به خود میداند، بیش از پیش منزوی و در برابر فشارهای چین آسیبپذیر شود. پیشتر، دو نماینده پارلمان کانادا بنا به درخواست دولتشان، چند روز پیش از سفر کارنی به چین، سفر خود به تایوان را کوتاه کردند. یانمی شی، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات چین مرکاتور و پژوهشگر وابسته مرکز پژوهشهای چین در رَند، گفت:«پکن بهطور فزاینده از هر ابزاری استفاده خواهد کرد تا مطمئن شود کشورها در این مسائل حساس، بهویژه تایوان، خارج از خط حرکت یا صحبت نکنند».
اکوایران: در پی تهدیدات ترامپ علیه گرینلند و ناتو در اجلاس داووس، اروپاییها باید راهبردی جدید برای مقابله با سیاستهای آمریکا اتخاذ کنند. تقویت اتحادیه اروپا و حرکت به سمت یک بازار واحد و اصلاحات سیاسی میتواند اروپا را در برابر قدرتهای جهانی از جمله ایالات متحده، چین و روسیه مقاومتر کند.
او استدلال کرد که کانادا و چین عملاً جای خود را عوض کردهاند. زمانی نخستوزیران کانادا با پیشنهادهایی مانند فناوری انرژی هستهای و دیگر محصولات صنعتی پیشرفته به پکن میرفتند. این بار، کارنی در ازای کاهش تعرفههای چین بر کلزای کانادا، دسترسی خودروهای برقی چینی به بازار کانادا را واگذار کرد. او گفت:«این نمایشی تأثربرانگیز از اوجگیری صنعتی چین و افول فناورانه صنعتی غرب است.» صف رهبران غربی، یک پیروزی تبلیغاتی برای چین فراهم کرده و واقعیت داخلی کشوری با اقتصادی در رکود و رهبری نظامی تضعیفشده بر اثر پاکسازیهای سیاسی را پنهان کرده است. یکی از تیترهای رسانههای دولتی چین نوشت: «شی، دیپلماسی چین را برای گشودن فصلی جدید در جهانی پرتلاطم هدایت میکند».
تیتر دیگری گفت:«تشویقها برای چین در داووس صادقانه است» اشاره به مجمع جهانی اقتصاد که ماه گذشته در سوئیس برگزار شد. با این حال، برخی تحلیلگران چینی این چرخش کشورهای غربی را اقدامی کوتاهمدت و تاکتیکی میدانند، نه تغییری پایدار در نگرش آنها. آنها میگویند ایالات متحده مدتها حامی نظام تجارت جهانی بوده که به متحدانش امکان شکوفایی داده است. در مقابل، چین بسیاری از کشورها را با سیل صادرات و یارانههای دولتی که میدان رقابت را به نفع شرکتهای چینی کج میکند، ناامید کرده است. شن دینگلی، کارشناس روابط بینالملل مستقر در شانگهای، گفت:«این صرفاً یک درمان تاکتیکی کوتاهمدت است، نه تغییر جهت اساسی غرب به سوی چین.»
