به گزارش اکوایران، زمانی که آمریکا در مارس 2025 برای مدت کوتاهی از ارائه گزارشهای اطلاعاتی میدان نبرد با اوکراین خودداری کرد، نتایج این اتفاق به سرعت مشخص شد؛ نیروهای کییف در میدان نبرد متحمل شکستهای قاطعی شدند و در این زمان، متحدان اروپایی با وحشت به رصد وضعیت میپرداختند.
وضعیت بیسابقه اروپا پس از جنگ سرد
به نوشته بلومبرگ، عدم اشتراک گزارشهای اطلاعاتی تنها برای چند روز به طول انجامید، اما پسلرزههای این اتفاق کل اروپا را درنوردید و یک حقیقت جدید طلوع کرد: واشنگتن دیگر یک شریک نظامی قابل اعتماد نیست و قاره سبز به پلن بی نیاز دارد. اروپا به شدت در تلاش بوده آمریکا را در پیمان ناتو حفظ کند و در همین حال، کشورها برای تسلیح مجدد وارد رقابت شدهاند. طبق اعلام فراد آشنا به موضوع که به گفتوگوهای مقامات دولتی و نظامی اروپا اشراف دارند، اکنون برای نخستینبار از پایان جنگ سرد، پایتختهای اروپایی در حال گفتوگو برای توسعه بازدارندگی هستهای خود هستند.
اکوایران: در پی انقضای معاهده نیو استارت بین آمریکا و روسیه، اظهارات مقامهای دولتی نشان میدهد که ایالات متحده ممکن است بهطور جدی به گسترش زرادخانه هستهای خود و حتی انجام آزمایشهای هستهای جدید فکر کند.
اروپا برای آنچه که اصطلاحا چتر هستهای نامیده میشود، به ایالات متحده وابسته است؛ چتری که از سلاحهای آمریکایی مستقر در اروپا و پیمان دفاعی متقابل ناتو تشکیل شده است. اگر آمریکا دیگر قابل اعتماد نباشد، اروپا با یک چشمانداز بدشگون روبهروست: تنها بودن در خانه در کنار همسایهای (روسیه) که بزرگترین زراخانه هستهای جهان را داراست. در حال حاضر، تنها بریتانیا و فرانسه دارای سلاح اتمی هستند. انتظار میرود امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه، در یک سخرانی در ماه جاری میلادی پیشنهاد ارائه بازدارندگی هستهای به باقی اروپا را مطرح کند. او پیشتر در سال گذشته میلادی و به دنبال وقایع اوکراین، احتمال گسترش چتر هستهای فرانسه به باقی نقاط اروپا را مطرح کرده بود.
گسترش چتر هستهای در اروپا چه تبعاتی دارد؟
با پول کافی، دیگر کشورهای اروپایی از نظر تئوری میتوانند موشکهای هستهای به دست آورند. اما این موضوع نیازمند انتخابهای دردناکی است: هزینههای سرسامآور نگهداری سلاح هستهای و نقض شدن پیمانهای بینالمللی در صورتی که کشورها بخواهند زرادخانه مختص خود را توسعه دهند. انتخاب دیگر، قبول این موضوع است که امضای قرارداد دفاع از یک متحد، با احتمال مورد حمله قرار گرفتن خودشان همراه است.
پاول پوودیگ، محقق ارشد موسسه تحقیقات خلع سلاح سازمان ملل متحد، گفت:
«تصور کنید روسیه به استونی حمله کند. بنابراین، فرانسه محاسبه میکند؛ آنها قادر هستند آسیب بسیاری زیادی به روسیه وارد کنند، اما روسیه نیز در پاسخ، به طور قطع آسیب قابل توجهی به فرانسه وارد خواهد کرد. آیا این وضعیتی است که پاریس تمایل دارد با آن روبهرو شود؟»
نگرانی اروپا از سوء تفاهم در ارسال سیگنال هستهای به روسیه
اروپا با دقت زیاد قدم برمیدارد. یک فرد آگاه به مذاکرات کشورهای اروپایی به بلومبرگ اظهار داشت: «همانطور که مقامات برای حل این مسئله آستین بالا زدهاند، بسیار مراقب هستند که چه سیگنالی را به روسیه مخابره میکنند و برای همین، گفتوگوها را به شکل دوجانبه یا سهجانبه میان کشورهایی که اعتماد قوی به آنها دارند، پیش میبرند.»
کشورهایی که در این گفتوگوها حضور دارند، معمولا میزبان داراییهای نظامی آمریکا هستند، به روسیه نزدیک هستند و به طور مستقیم تهدید از سوی ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، را احساس میکنند. طبق اعلام منابع، این گفتگوها توسط مقامات نظامی عالیرتبه کشورها انجام میشود و حتی وزرای این کشورها ممکن است از آنها خبر نداشته باشند.
مبحث داغ بازدارندگی هستهای در اروپا
انتظار میرود مسئله بازدارندگی هستهای به موضوع داغ کنفرانس امنیتی مونیخ در سال 2026 تبدیل شود. این کفرانس از امروز جمعه (24 بهمن) آغاز میشود. طبق اعلام افراد آگاه، سخنرانی امانوئل مکرون در موضوع هستهای قرار است بعدتر در فرانسه انجام شود، آن هم پس از مشورت با مشاوران رئیسجمهوری فرانسه.
کارشناسان میگویند که جایگزینی چتر ایالات متحده با سلاحهای جدید اروپایی، علاوه بر مشکلات دیگر، برای اکثر کشورها مقرون به صرفه نیست. این قاره در حال حاضر برای افزایش قدرت نظامی متعارف خود، هزینههای گزافی را متحمل میشود. در سال ۲۰۲۵، اتحادیه اروپا و بریتانیا روی هم رفته بیش از ۵۳۰ میلیارد دلار برای دفاع هزینه کردند که بیش از نیمی از کل تولید ناخالص داخلی لهستان است. به گفته داریا دولزیکووا، محقق ارشد موسسه خدمات متحد سلطنتی، در حال حاضر بهترین اقدام اروپا توسعه زرادخانه سلاحهای غیر هستهای پیشرفته خود است که میتواند اهداف ارزشمندی را در داخل روسیه تهدید کند و تهاجم را آهسته سازد. دولزیکووا، نویسنده گزارش اخیر در مورد بازدارندگی هستهای در اروپا، گفت: «من یک بازدارندگی هستهای پان اروپایی نمیبینم. فکر نمیکنم این امکانپذیر باشد. موضوعی که به نظرم جای کار دارد این است که بپرسیم فرانسویها و بریتانیاییها در مورد بازدارندگیهای داخلی خود چگونه فکر میکنند و این چگونه بر امنیت اروپا تأثیر میگذارد؟»
اکوایران: ترامپ با «هیئت صلح» خود نظم جهانی را بر اساس منافع آمریکا بازتعریف میکند، اروپا بین مقاومت و از دست دادن آبرو، و جهان بین واقعیت و معاملات صریح او، در میانه یک گسست تاریخی ایستاده است.
قدرت انفجاری در برابر چابکی؛ مقایسه زرادخانه هستهای روسیه با فرانسه و بریتانیا
فرانسه و بریتانیا حدود ۴۰۰ کلاهک مستقر دارند. این در مقایسه با ۱۶۷۰ کلاهک آمریکا است؛ عددی که میتواند پس از انقضای پیمان استارت جدید میان ایالات متحده و روسیه که سلاحهای هستهای را کنترل میکرد، در این ماه افزایش یابد. به گفته دولزیکووا، کلاهکهای فرانسه و بریتانیا با وجود زرادخانه کوچکترشان، قدرت انفجاری کافی برای نابودی صدها شهر را دارند. در مقابل، روسیه چابکتر است و زرادخانه وسیع آن شامل سلاحهای کوچکتر، گزینههای بیشتری برای اهداف و نحوه واکنش به هرگونه تشدید تنش به آن میدهد.
بریتانیا و فرانسه سالانه حدود ۱۲ میلیارد دلار برای نگهداری سلاحهای خود هزینه میکنند. این بیش از نیمی از کل بودجه دفاعی سوئد، جدیدترین عضو ناتو، است. متقاعد کردن رأیدهندگان به پذیرش این موضوع که سلاحهای هستهای گرانقیمت، کشورهای دیگر را نیز پوشش میدهند - حتی اگر هزینهها افزایش نیافته باشد - میتواند کار دشواری باشد. هم پاریس و هم لندن در حال حاضر با نارضایتی مالیاتدهندگان مواجه هستند، زیرا دولتها در حال تصمیمگیریهای سخت درباره بودجه هستند.
این دو کشور در حال مذاکره درباره چگونگی هماهنگی بهتر نیروهای هستهای خود هستند. آنها در سال گذشته میلادی اعلامیه نورثوود را امضا کردند که در آن آمده بود: «نیروهای هستهای ما مستقل هستند، اما میتوانند هماهنگ شوند و به طور قابل توجهی به امنیت کلی اتحاد و صلح و ثبات منطقه یورو-آتلانتیک کمک کنند.»
طبق گزارش اندیشکده IFRI مستقر در پاریس، فرانسه میتواند جتهای جنگنده با قابلیت هستهای را در سایر کشورهای اروپایی مانند لهستان مستقر کند. گزینههای آسانتر شامل افزایش مشارکت کشورهای ناتو در رزمایشهای هستهای فرانسه یا هماهنگی نزدیکتر میان فرانسه و گروه برنامهریزی هستهای ناتو است. کشورهای مختلف میتوانند روی قابلیتهای «کلید در دست» سرمایهگذاری کنند، به این معنی که در صورت نیاز، همه عناصر برای ساخت سلاح هستهای در دسترس باشند. اما به گفته یک فرد آشنا با مباحث هستهای اروپا، حتی این امر نیز مستلزم نیروگاههای هستهای، تأسیسات غنیسازی پیچیده و گرانقیمت و تمایل سیاسی برای نقض توافقنامههای عدم اشاعه است.
بارت دی ویور، نخستوزیر بلژیک، به بلومبرگ گفت: «این موضوع بسیار پیچیدهای است زیرا بازدارندگی هستهای فرانسه یک چتر هستهای واقعی مانند آنچه ناتو به ما ارائه میدهد، نیست. اگر درباره سلاحهای هستهای صحبت میکنید، پس در مورد صرف هزینه زیاد صحبت میکنید.»
تردید در تعهد بلندمدت فرانسه و بریتانیا درباره چتر هستهای
هلوئیز فایت، محقق IFRI، گفت از دیدگاه شرکای آنها، همچنین بدیهی نیست که بریتانیا و فرانسه همیشه دولتهایی متعهد به ایده حفاظت از بقیه اروپا داشته باشند. فرانسه قرار است سال آینده انتخابات ریاستجمهوری برگزار کند و مارین لو پن و مرد دست راست او، جردن باردلا، به طور علنی به هرگونه ایده اشتراکگذاری بازدارندگی هستهای اعتراض کردهاند. فایت اعلام کرد: «متحدان ما ممکن است فکر کنند که نمیتوانند به ما تکیه کنند.»
شکاف در روابط آمریکا و اروپا به سود روسیه و چین است. دورانی که در آن همکاری آمریکا و اروپا موجب شکلگیری قوانین میشود و دیگران صرفا آنها را دنبال میکنند، به تاریخ پیوسته است.
در همین حال، ناتو در حال تشدید پیام وحدت خود است. مارک روته، دبیرکل ناتو، بارها گفته است که آمریکاییها کاملا به اتحاد فراآتلانتیک متعهد هستند. یک مقام وزارت دفاع در واشنگتن گفت که ایالات متحده همچنان به گسترش بازدارندگی هستهای به متحدان خود ادامه میدهد. در واقع، وقتی ایالات متحده درباره مدیریت امنیت خود توسط اروپا صحبت میکند، منظور دفاع متعارف است. به گفته افراد آشنا با این موضوع، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، به چتر هستهای اشاره نکرده و ایالات متحده نیز به طور خصوصی این موضوع را مطرح نکرده است.
وابستگی زرادخانه بریتانیا به آمریکا
از سوی دیگر، زرادخانه بریتانیا عمیقا به ایالات متحده مرتبط است. اگرچه بریتانیا استقلال عملیاتی در بازدارندگی هستهای خود دارد و زیردریاییها ساخت بریتانیا هستند، موشکهای آن توسط شرکت دفاعی آمریکایی لاکهید مارتین ساخته میشوند. برخلاف فرانسه، بریتانیا از سال ۱۹۶۲ بازدارندگی هستهای خود را به دفاع از ناتو اختصاص داده و تنها کشور اروپایی محسوب میشود که این کار را انجام داده است. این بدان معناست که نیازی به مذاکره و امضای توافقنامههای دوجانبه چتر هستهای با سایر اعضا ندارد.
اما چالشها و هزینههای توسعه سلاحهای هستهای برای رقابت با ایالات متحده به احتمال زیاد اهداف اروپایی را متواضعانهتر نگه میدارد. نخستوزیر بلژیک اظهار داشت: «اگر شما خواهان یک چتر هستهای چندلایه هستید، پس به شدت در مسیر تبدیل شدن به یک قدرت جهانی گام برداشتهاید؛ اما من مطمئن نیستم که اروپا لازم باشد تا این حد [در این مسیر] پیش برود.»
