جهان قدیم فروریخت؛ اروپا به دنبال ایستادن روی پای خود

به گزارش اکوایران، در جریان کنفرانس امنیتی مونیخ شاید یک اصل مشخص میان تمامی اعضا و حاضرین پذیرفته شده بود، نظم قدیم فروپاشیده و کارکرد خود را از دست داده است و زمینه برای تولد جهان جدید با قواعدی نو در حال پدی آمدن است. اروپا دیگر نمی تواند از نظر امنیتی و نظامی پس از هشت دهه به آمریکا وابسته باشد و سیاست های جدید ترامپ نیر امکان حمایت همچون گذشته را فراهم نمی کند.

جهان قدیم از بین رفته!

به نوشته سی ان ان، رهبران اروپایی روز جمعه در نشستی پرتنش در کنفرانس امنیتی مونیخ بر پایان نظم بین‌المللی تحت رهبری آمریکا تمرکز کردند، موضوعی که یکی از معدود نقاط توافق میان واشنگتن و متحدانش در ناتو به شمار می‌رفت. فریدریش مرتس در سخنرانی افتتاحیه خود گفت نظام بین الملل پس از سال ۱۹۴۵ دیگر وجود ندارد، اما به رهبران ایالات متحده هشدار داد که این کشور در اقدام یک‌جانبه به حد قدرت خود رسیده و رهبری جهانی‌اش رو به افول است. او همچنین فاش کرد که گفت‌وگوهایی را با فرانسه درباره ایجاد یک بازدارندگی هسته‌ای اروپایی آغاز کرده است، در حالی که رئیس‌جمهور فرانسه امانوئل مکرون، گفت اروپا «در برابر تجاوز روسیه باید به یک قدرت ژئوپلیتیک تبدیل شود.» سخنرانی مرتس در این گردهمایی در جنوب آلمان که مقام‌هایی از سراسر جهان را برای گفت‌وگو درباره امنیت بین‌المللی و انجام رایزنی‌های دیپلماتیک گرد هم می‌آورد شکاف رو به گسترش میان ایالات متحده و اروپا را برجسته کرد.

رهبر آلمان، از حزب راست‌میانه اتحادیه دموکرات مسیحی، هشدار داد که آزادی اروپا دیگر امری بدیهی نیست؛ در دوره‌ای که قدرت‌های بزرگ قواعد بین‌المللی را نادیده می‌گیرند. او جنگ روسیه علیه اوکراین را محکوم کرد و خواستار سرمایه‌گذاری اروپا برای تقویت بازدارندگی خود شد. همچنین به‌طور علنی از سیاست‌های دولت ترامپ، در زمینه تعرفه‌ها، تغییرات اقلیمی و جنگ‌های فرهنگی انتقاد کرد، اظهاراتی که ممکن است در واشنگتن حساسیت‌برانگیز باشد. با این حال، در مورد فروپاشی نظم پیشین جهان  که بر پایه نهادها و ائتلاف‌های تحت رهبری آمریکا شکل گرفته بود، به نظر می‌رسد واشنگتن نیز همسو است.

مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا، پنج‌شنبه شب هنگام عزیمت به مونیخ گفت: «صادقانه بگویم، جهان قدیم از بین رفته است» و «ما در عصر جدیدی از ژئوپلیتیک زندگی می‌کنیم.» روبیو افزود: «این وضعیت مستلزم آن است که همه ما دوباره بررسی کنیم این نظم جدید چه شکلی خواهد داشت و نقش ما چه خواهد بود.» او همچنین تأکید کرد که اروپا برای آمریکا اهمیت دارد و گفت: «فکر می‌کنم آنها صداقت می‌خواهند. می‌خواهند بدانند ما به کجا می‌رویم و دوست داریم با آنها به کجا برسیم».

به سوی یک اروپای قدرتمند

صدراعظم آلمان در سخنرانی خود به زبان انگلیسی  با هشداری صریح خطاب به رهبری آمریکا، در عین حال خواستار ترمیم روابط فرا آتلانتیک شد:«در عصر رقابت قدرت‌های بزرگ، حتی ایالات متحده نیز آن‌قدر قدرتمند نخواهد بود که به تنهایی عمل کند.» او هشدار داد: «دوستان عزیز، عضویت در ناتو نه تنها مزیت رقابتی اروپا، بلکه مزیت رقابتی ایالات متحده نیز هست.» نقطه همسویی دیگری میان آمریکا و اروپا زمانی آشکار شد که مکرون از تلاش ترامپ برای دستیابی به صلح مذاکره‌شده در اوکراین حمایت کرد  «صلحی که باید عادلانه، پایدار و مستحکم باشد.»

با این حال، او هشدار داد که تسلیم شدن در برابر خواسته‌های روسیه راه‌حل نیست و بعدتر افزود: «ما منافع اروپایی خود را نیز در این زمینه باید حفظ کنیم، به‌ویژه در مورد آینده ثبات راهبردی در قاره‌مان.» مکرون درباره آنچه باید پس از فروپاشی نظم غربی تحت رهبری آمریکا شکل گیرد، گفت اروپا باید بتواند به‌تنهایی بایستد. او گفت: «در این محیط ژئوپلیتیک جدید، اروپا باید به یک قدرت ژئوپلیتیک تبدیل شود». تامِی پیگات، معاون سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، گفت روبیو از حمایت قوی آلمان از اوکراین از جمله ارائه ۷۶ میلیارد دلار کمک از سال ۲۰۲۲ قدردانی کرده است.

یک منبع دولتی آلمان نیز به سی‌ان‌ان گفت روبیو در گفت‌وگو درباره نقش اروپا در ناتو، تلاش‌های آلمان برای تقویت این ائتلاف را مورد توجه قرار داده است. آنها همچنین درباره مجموعه‌ای از چالش‌های مهم جهانی، از جمله وضعیت ایران و مسائل تجاری، پیش از سفر برنامه‌ریزی‌شده مرتس به چین در اواخر همین ماه، گفت‌وگو کردند. مرتس همچنین دیداری دوجانبه با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، برگزار کرد تا درباره جنگ و همکاری‌های تسلیحاتی رایزنی کند.

زلنسکی روز جمعه به پولیتیکو گفت که معتقد است تنها ایالات متحده توانایی اعمال فشار بر ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، برای پایان دادن به جنگ را دارد. این نشست تنها چند هفته پس از دیدار پرتنش دیگری از رهبران جهان در داووسِ سوئیس برگزار می‌شود؛ جایی که ترامپ در سخنرانی خود رهبران اروپایی را به دلیل سیاست‌های مهاجرتی‌شان مورد انتقاد قرار داد و گلایه کرد که ایالات متحده از سوی متحدان اروپایی مورد سوءاستفاده قرار گرفته است.

آغاز یک دوره جدید؛ آمریکا در مقابل اروپا

به نوشته نیویورک تایمز،‌ سخنرانی تند جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا یک سال پیش، آغازگر دوره‌ای طولانی از تیرگی در روابط فرا‌آتلانتیک بود؛ دوره‌ای که با تقابل اقتصادی و ایدئولوژیک، تحقیر و توهین همراه شد. اما امسال در مونیخ، تلاش‌ها تاکنون در جهت کاهش تنش بوده است، به‌ویژه از سوی آمریکایی‌ها. توهینی در کار نبوده و مقام‌های آمریکایی آنچه را «واقع‌گرایی عمل‌گرایانه» می‌نامند، به نمایش گذاشته‌اند. اما شواهد اندکی وجود دارد که نشان دهد سیاست آمریکا تغییر کرده است. رهبران اروپایی و آمریکایی روز جمعه از نظمی بین‌المللی سخن گفتند که از زمان بازگشت رئیس‌جمهور ترامپ به قدرت در سال گذشته، به‌طور برگشت‌ناپذیری دگرگون شده است.

مقام‌هایی از دو سوی آتلانتیک خواستار آن شدند که اروپا، پس از هشت دهه وابستگی نظامی به واشنگتن، روی پای خود بایستد. این اعترافی از هر دو طرف بود مبنی بر اینکه دیگر نمی‌توان برای تضمین ائتلاف‌ها و نهادهای غربی که از پایان جنگ جهانی دوم تحت رهبری آمریکا بوده‌اند، بر ایالات متحده تکیه کرد. آنچه تا حد زیادی ناگفته ماند این بود که ترامپ با تلاش برای تصرف گرینلند ذهن رهبران اروپایی را به‌شدت متوجه واقعیت‌های جدید کرد. او همچنین ماه گذشته در مجمع جهانی اقتصاد در داووسِ سوئیس، رهبران اروپایی را به تمسخر گرفت. اروپایی‌ها، از جمله مکرون، اکنون از آن رویداد با عنوان «لحظه گرینلند» یاد می‌کنند؛ زنگ بیدارباش نهایی.

اعتماد اروپا به تعهد آمریکا نسبت به ارزش‌های مشترک، امنیت اروپا و حتی تمامیت ارضی، پیش‌تر نیز آسیب دیده بود، اما پس از داووس بسیاری از رهبران اروپا امید خود را برای بازگشت به روابط قدیم فرا‌آتلانتیک از دست دادند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در مونیخ حضور دارد، نه ترامپ و نه ونس. روبیو که جمهوری‌خواهی سنتی‌تر به شمار می‌رود، از نگاه اروپایی‌ها فردی است که تلاش می‌کند در مسائل کلیدی از جمله گرینلند و جنگ اوکراین، اوضاع را در مسیر نگه دارد. البریج کولبی، معاون سیاست‌گذاری وزارت دفاع آمریکا، نیز در مونیخ حضور دارد، نه پیت هگست، وزیر دفاع که مواضعی پرصداتر و ایدئولوژیک‌تر دارد. کولبی از بروکسل به مونیخ آمده، جایی که سخنرانی‌اش برای وزیران دفاع ناتو درباره تعهد ادامه‌دار آمریکا به ناتو، دفاع جمعی و چتر هسته‌ای آمریکا بر فراز اروپا که عنصر کلیدی بازدارندگی در برابر روسیه است با استقبال روبه‌رو شد.

تردید و سردرگمی در لحظه رخداد

با این حال، به گفته مارک لئونارد، مدیر شورای روابط خارجی اروپا، اگرچه لحن ملایم‌تر شده، سیاست‌ها تغییر نکرده‌اند. او گفت: «اینجا با رویکردی مثبت‌تر تعامل می‌کنند، اما در مورد پایان نظم قدیم کاملاً صریح هستند.» اروپایی‌ها همچنان تردیدآمیز و محتاط باقی مانده‌اند. بسیاری، از جمله ولفگانگ ایشینگر، رئیس کنفرانس، گفته‌اند که وقتی اعتماد از بین برود، بازسازی آن بسیار دشوار و گاه ناممکن است. مجموعه‌ای از نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که شهروندان عادی اروپا بی‌اعتمادی عمیقی نسبت به ترامپ دارند و نگاه نامطلوبی به ایالات متحده پیدا کرده اند.

روبیو در مسیر سفر به مونیخ، هم‌صدا با مرتس گفت: «جهان قدیم از بین رفته صادقانه بگویم، جهانی که من در آن بزرگ شدم و ما در عصر جدیدی از ژئوپلیتیک زندگی می‌کنیم و این مستلزم آن است که همه ما دوباره بررسی کنیم این نظم جدید چه شکلی خواهد داشت و نقش ما چه خواهد بود.» کولبی نیز گفت ناتو در حال گذار است و اروپا باید در نهایت مسئولیت دفاع متعارف خود را بر عهده بگیرد. او افزود که سال گذشته با هدف «بازتعریف» و «بازجهت‌دهی» روابط سپری شد و اکنون در «دوره انتقالی» قرار داریم.

با این حال، او روشن ساخت که دولت ترامپ علاقه چندانی به مفاهیمی مانند «نظم بین‌المللی مبتنی بر قواعد» یا ارزش‌های مشترک ندارد. او گفت: «نمی‌توان یک ائتلاف را صرفاً بر احساسات بنا کرد.» آنچه اهمیت دارد، تعهد اروپا به پذیرش سهم بسیار بزرگ‌تری از بار دفاعی برای ساختن رابطه امنیتی جدید و مقاوم‌تر با ایالات متحده است. اگر چیزی روشن شده باشد، این است که رهبران اروپایی این پیام را دریافت کرده‌اند: آنها باید در جهت منافع خود بیشتر اقدام کنند تا وابستگی‌شان به ایالات متحده‌ای را که مکرون اوایل این هفته آن را «آشکارا ضد اروپایی» و منشأ «بی‌ثباتی لحظه‌به‌لحظه» خواند، کاهش دهند.