به گزارش اکوایران، این روزها، گرمای بیسابقه در ایران، چهره جدیدی از زمستان را به نمایش گذاشته است. براساس پیشبینی نقشههای ناهنجاری دمای سازمان هواشناسی، قرار است که دمای هوا در اکثر مناطق کشور به طور قابل توجهی بالاتر از میانگین بلندمدت زمستان شود.
بخشهای مرکزی و جنوبی ایران مثل فارس، بوشهر، خوزستان، کرمان و سیستان و شرق کشور (خراسان) در گرمترین محدوده قرار دارند و دما ممکن است ۷ تا ۱۱ درجه سلسیوس بالاتر از نرمال باشد.
مناطق شمالی و غربی (گیلان، مازندران، اردبیل، کردستان و آذربایجان) هم از گرمای غیرعادی در امان نیستند، اما شدت آن کمی کمتر است (۳ تا ۷ درجه بالاتر از نرمال) این پیش بینی در حالی است که تهران نیز در روزهای گذشته یک موج گرمای بیسابقه را از سر گذراند. بامداد سهشنبه، 21 بهمن ماه هم پایتخت گرمترین بامداد ۵۰ سال اخیر را تجربه کرد.
سحر تاجبخش، رئیس سازمان هواشناسی کشور اخیرا اعلام کرد: دمای هوای کشور طی سال گذشته در ایران دما 0.04درجه در هر دهه افزایش پیدا کرده است. به گفته او، بارندگی نیز در ایران هم سالانه 0.8 میلیمتر کاهش داشته است. بنابر اعلام سازمان ملل متحد، ایران از دهه 1960 میلادی تاکنون 2 درجه گرمتر شده است و پیشبینی میشود در دهههای آینده 2.6 درجه سانتیگراد میانگین دما افزایش یابد و بارندگیها نیز 35 درصد کاهش یابد.
روند 120 ساله تغییرات دمای ایران
وبسایت (extremeweatherwatch) کمینه و بیشنه دمای ایران در بیش از 100 سال گذشته را نشان میدهد، بررسیهای اکوایران از این وبسایت نشان میدهد که کمینه متوسط دمای هوای ایران از 1.8 درجه سانتی گراد در سال 1901 به 12.6 درجه سانتی گراد در سال 2024 رسیده است (افزایش 1.8 درجه سانتی گراد). بیشینه دمای کشور نیز از 24.9 درجه سانتی گراد به 26.2 درجه سانتی گراد رسیده است (افزایش 1.3 درجه سانتی گراد). سال 2023 گرمترین سال تاریخ ایران بوده است و سال 1972 نیز سردترین سال در تاریخ ایران بوده است.
سال گذشته نیز پژوهشی به بررسی روند تغییرات شاخصهای حدی دما در ایران پرداخت. این گزارش 13 شاخص حدی دما در یک دوره آماری 30 ساله (1990 -2020) را با استفاده از دادههای حداکثر و حداقل دمای روزانه از 37 ایستگاه سینوپتیک بررسی کرد. نتایج این پژوهش نشان داد که روند افزایش دما در هر سه دهه مورد بررسی این پژوهش رخ داده است، اما در دهه دوم و سوم یعنی سالهای 2000 تا 2020 این افزایش قابل ملاحظهتر بوده است.
دلیل شتاب گرمای ایران
تغییرات اقلیمی به دلایل متعددی از جمله افزایش مصرف سوختهای فسیلی، جنگلزدایی و رشد جمعیت در دهههای اخیر، تغییرات بسیاری در شرایط آب و هوایی ایجاد کرده است. ایران در رتبهبندی شاخص عملکرد تغییر اقلیم ۲۰۲۶ در میان 68 کشور در رتبه 66 قرار دارد و در چهار دسته اصلی ارزیابی (انتشار گازهای گلخانهای، انرژیهای تجدیدپذیر، مصرف انرژی و سیاستهای اقلیمی)، این شاخص، امتیاز بسیار پایینی کسب کرده است.
مصرف کربن دی اکسید، که یکی از عوامل اصلی افزایش دما است، در سالهای اولیه قرن بیستم در ایران تقریبا صفر بوده است، اما این رقم در دهههای اخیر رشد قابل ملاحظهای داشته و به ازای هر نفر به 8.86 تن در سال 2024 رسیده است.
نمودار: انتشار کربن دی اکسید حاصل از سوخت فسیلی و فرایندهای صنعتی به ازای هر نفر در ایران
ایران نه تنها از نظر شاخص عملکرد تغییر اقلیم در جایگاه پایینی قرار دارد، بلکه مصرف کربن هر فرد نیز به سرعت افزایش یافته است؛ روندی که تاثیر مستقیمی بر افزایش دمای هوا، کاهش منابع آب و تشدید خشکسالی دارد.
ادامه روند گرم شدن زمین در ایران در شرایطی که کشور ششمین سال خشکسالی را سپری میکند و منابع آبی به کمترین میزان خود در سالهای اخیر رسیدهاند و به گونهای که با شروع فصل بارش همچنان 61 درصد ظرفیت سدهای کشور خالی است، تهدیدی جدی برای بهار و تابستان پیشرو ایجاد کرده است. براساس آخرین پیشبینیهای هواشناسی، الگوها و نشانههایی از بهار گرمتر از نرمال و کاهش بارش در نیمه دوم فصل به ویژه در دو سوی البرز و شمالغرب کشور حکایت دارد.
در چنین شرایطی و با وجود دمای بالاتر از نرمال، کاهش رطوبت خاک و کم بارشی، پیشبینی تنش آبی، کاهش تولید محصولات کشاورزی، خشک شدن تالابها و رودخانهها، افزایش خطر آتشسوزی و تهدید سلامت عمومی مردم، دور از انتظار نیست.
