به گزارش اکوایران، آمریکا نگران است که توافق نظامی میان عذبستان و ترکیه سبب شود تا آنها به جنگنده های کان دست پیدا کنند. این نگرانی در حالی است که ممکن است رقابت تسلیحاتی میان آمریکا و ترکیه به وجود آید و از سوی دیگر توازن نظامی از کنترل اسرائیل خارج شود. از سوی دیگر اتحادهای ضداسرائیلی که میان کشورهای عربی و ترکیه دنبال می شود می تواند یکی از نشانه های تغییر در ساختار اتحادها در خاورمیانه باشد.
تغییر در ساختار تسلیحاتی
تلاش عربستان برای متنوعسازی شرکای تسلیحاتی خود دولت ترامپ را ناخشنود کرده است؛ دولتی که بیم دارد قرارداد با کشورهایی مانند ترکیه سهم آمریکا از بازار تسلیحاتی پادشاهی را کاهش دهد. این موضوع را مقامهای کنونی و پیشین آمریکا به میدل ایست آی گفتهاند. محمد بن سلمان ولیعهد عربستان، در ماه نوامبر در کاخ سفید مورد استقبال قرار گرفت؛ جایی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد ریاض جنگندههای پیشرفته اف-۳۵ خریداری خواهد کرد و از یک توافق راهبردی بزرگ دفاعی رونمایی شد.
اکوایران: رقابت عربستان سعودی و امارات متحده عربی، تلاشهای اسرائیل برای مقابله با ایران و فرآیند عادیسازی روابط را پیچیده میکند.
اما اخیراً مقامهای آمریکایی که در چارچوب دیپلماسی معاملهمحور ترامپ فعالیت میکنند، از عربستان درباره مذاکرات تسلیحاتیاش با دیگر کشورهای منطقه توضیح خواستهاند. به گفته یک مقام آمریکایی به میدل ایست آی، پس از فشار واشنگتن عربستان به آمریکا اطمینان داد که جنگنده جیاف-۱۷ پاکستان را خریداری نخواهد کرد؛ آن هم پس از انتشار گزارشهایی مبنی بر اینکه ریاض ممکن است میلیاردها دلار از وامهای خود به اسلامآباد را به خرید این هواپیما تبدیل کند.
آمریکا و آسمان عربستان
با این حال، مقامهای آمریکایی درباره احتمال مشارکت عربستان در برنامه جنگنده نسل جدید «کان» ترکیه، تضمین مشابهی دریافت نکردهاند. بلال صعب، مقام ارشد پیشین دفاعی در دولت ترامپ به میدل ایست آی گفت: «نمیدانم جنگنده ترکیهای دقیقاً کجای مجموعه تسلیحاتی عربستان قرار میگیرد؛ مجموعهای که همین حالا هم بسیار گسترده است. آنها بهترین اف-۱۵های دنیا را دارند، حتی بهتر از آمریکاییها. یوروفایتر تایفون هم جنگنده خوبی است و بهزودی هم اف-۳۵ دریافت میکنند».
یک مقام آمریکایی آگاه از موضوع گفت دولت ترامپ این معامله احتمالی را جایگزین اف-۳۵ نمیداند، بلکه آن را به معنای از دست رفتن فرصت خریدهای بیشتر از آمریکا تلقی میکند. این مقام که نخواست نامش فاش شود، به میدل ایست آی گفت: «پیام به سعودیها این بوده است: چه نیازی دارید که آمریکا برآورده نمیکند و مجبورید برای کان به ترکیه مراجعه کنید؟» او افزود: «این دولت میخواهد تأمینکننده انحصاری باشد و صادرات آمریکا را در اولویت قرار دهد.»
خاورمیانه چندقطبی
مقامهای کنونی و پیشین عرب و آمریکایی که با میدل ایست آی گفتوگو کردهاند، وقوع یک بحران بزرگ را پیشبینی نمیکنند؛ اما فشار آمریکا نشان میدهد دیپلماسی ترامپ که بر اقتصاد صفر و صدی بنا شده، با واقعیت خاورمیانهای چندقطبی در تعارض است. هشام الغنام، مدیرکل مطالعات راهبردی و برنامههای امنیت ملی در دانشگاه عربی نایف در ریاض، گفت: «علاقه عربستان به کانِ صنایع هوافضای ترکیه (TAI) برای داشتن گزینههای بیشتر است، نه جایگزین کردن آمریکا؛ چون این کار ممکن نیست.» او افزود: «اما اگر دولت آمریکا فروش سلاح را یک رقابت ببیند، ممکن است این اقدام را نشانهای از فاصله گرفتن عربستان تلقی کند». چینزیا بیانکو، کارشناس خلیج فارس در شورای روابط خارجی اروپا، نیز گفت: «فضا برای سوءتفاهم وجود دارد.»
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در جریان سفر خود به عربستان در ماه فوریه گفت سرمایهگذاری مشترک در پروژه کان «میتواند هر لحظه امضا شود». ماکت جنگنده کان نیز این ماه در نمایشگاه جهانی دفاع در ریاض، با پرچم عربستان به نمایش گذاشته شد. مهمت دمیر اوغلو، مدیرکل صنایع هوافضای ترکیه، هفته گذشته به بریکینگ دیفنس گفت توافق با عربستان میتواند شامل ساخت بین ۲۰ تا ۵۰ فروند جنگنده برای این کشور باشد. کارشناسان دفاعی میگویند عربستان میتواند هم اف-۳۵ و هم کان را خریداری کند. اگرچه کان بهعنوان یک جنگنده ترکیهای معرفی میشود، اما همچنان به موتور F110 ساخت شرکت جنرال الکتریک نیاز دارد. فروش اف-۳۵ سالهاست مطرح است، اما هنوز از کنگره عبور نکرده است.
دلایل تاکتیکی یک تصمیم
دلایل تاکتیکی و راهبردی گستردهتری وجود دارد که باعث شده عربستان همزمان با پیشبرد توافق با آمریکاییها، گزینه کان ترکیه را نیز بررسی کند. ترامپ علناً به عربستان وعده داد اجازه خرید جنگندههایی در سطح اف ۳۵های اسرائیل را خواهد داشت. اف-۳۵ را میتوان از لاکهید مارتین مانند یک خودرو سفارش داد: فولآپشن یا در نسخهای با قابلیتهای کمتر. اسرائیل سالهاست برای حفظ برتری نظامی کیفی خود در برابر همسایگان، عملاً حق وتوی فروش تسلیحات پیشرفته آمریکایی به کشورهای خاورمیانه را حفظ کرده است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در نوامبر گفت مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، به او وعده داده عربستان نسخهای ضعیفتر از اف-۳۵ نسبت به اسرائیل دریافت خواهد کرد. ترامپ در کاخ سفید به ولیعهد سعودی گفت: «فکر نمیکنم این موضوع خیلی شما را خوشحال کند» و اذعان کرد که اسرائیل در این زمینه لابی کرده است.
یک ترفند دیپلماتیک
دولت ترامپ عملاً میان لابیهای حامی اسرائیل و تمایل خود برای افزایش صادرات تسلیحات به کشورهای خلیج گرفتار شده است. میدل ایست آی فاش کرد که دولت ترامپ در حال ارائه توضیح به قانونگذاران درباره تأثیر فروش اف-۳۵ بر برتری نظامی کیفی اسرائیل است و احتمالاً معیارهای آن را بازنگری میکند. صعب گفت: «من این را یک ترفند دیپلماتیک میبینم برای اینکه مشخصات مناسب اف-۳۵ را به دست آورند. سعودیها و دیگر کشورهای خلیج از فروش سلاح بهعنوان ابزار سیاست خارجی استفاده میکنند، نه صرفاً برای تقویت توان نظامی.»
او افزود: «انگیزه اینجا ماهیت نظامی ندارد. برای سعودیها مسئله این است که چگونه از آمریکاییها معامله بهتری بگیرند؛ و راستش را بخواهید، این روش جواب میدهد». عربستان سابقه دارد که با رقبای آمریکا وارد مذاکره شود تا امتیاز بگیرد. در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، ریاض موضوع خرید سامانه اس-۴۰۰ روسیه را مطرح کرد، اما در نهایت سامانه پدافند هوایی تاد را خرید؛ اقدامی که به گفته مقامهای کنونی و پیشین آمریکا، آن زمان واکنش خشمگینانه دولت ترامپ را برانگیخت.
اما ترکیه چیزی به عربستان پیشنهاد میدهد که آمریکا هنوز ارائه نکرده است: تولید مشترک و انتقال فناوری. چشمانداز ۲۰۳۰ محمد بن سلمان خواستار آن است که ۵۰ درصد هزینههای دفاعی عربستان صرف تولیدات داخلی شود. الغنام گفت: «صادقانه بگویم، سرعت تعامل آمریکا در زمینه تولید مشترک عمیق و ساختاری و انتقال فناوری، همچنان کندتر از انتظارات عربستان تلقی میشود؛ و این قطعاً ریاض را به ادامه بررسی مشارکتهایی سوق میدهد که در تولید محلی و اشتراک دانش انعطافپذیرترند.» او افزود: «اگر عربستان احساس کند تحت فشار است که فقط یک شریک را انتخاب کند، چنین فشاری ممکن است ریاض را به تقویت روابط با تأمینکنندگان جایگزین سوق دهد.»
جنجال بزرگ در اسرائیل
فراتر از چانهزنی، مذاکرات عربستان با ترکیه در بحبوحه تحولات ژئوپولیتیکی سریع در حال انجام است؛ تحولاتی که واشنگتن گاهی دیر متوجه آنها میشود. محمد بن سلمان در نوامبر زمانی که مستقیماً ترامپ را علیه امارات متحده عربی، بهدلیل نقش آن در جنگ داخلی سودان، لابی کرد، ناظران سیاست خارجی را غافلگیر کرد. از آن زمان، عربستان برای بیرون راندن امارات از یمن اقدام کرده است. این کشور همراه با مصر و ترکیه از ارتش سودان حمایت میکند تا متحدان امارات، یعنی نیروهای پشتیبانی سریع، را شکست دهد.
اکوایران: در حالی که تنشها میان ابوظبی و ریاض رو به افزایش است، مصر و عربستان بیسروصدا در حال شکل دادن به یک رویکرد مشترک در قبال امنیت منطقهای هستند؛ رویکردی که از تشدید تهدیدهای امنیتی و دگرگونیهای سریع ژئوپلیتیکی ناشی میشود.
در حالی که عربستان با پاکستان، ترکیه، قطر و مصر همکاری میکند، پیوندهای امارات و اسرائیل پررنگتر شده است. عربستان ممکن است از ثروت خود برای تقویت این بلوک جدید از طریق خرید تسلیحات استفاده کند. اما بیانکو گفت ریاض نگران است که وعدههای ترامپ درباره اف-۳۵ عملی نشود و تحت تأثیر متحدان اسرائیل در واشنگتن قرار گیرد. ترامپ شخصاً وارد شکاف میان کشورهای خلیج نشده است، اما لیندسی گراهام، سناتور آمریکایی و از متحدان کلیدی رئیسجمهور، روز جمعه در کنفرانس امنیتی مونیخ از ولیعهد سعودی انتقاد کرد.
بیانکو گفت: «توافق اف-۳۵ عربستان اکنون از عادیسازی روابط با اسرائیل جدا شده است. آیا سرنوشتی مشابه اف-۳۵های امارات پیدا میکند که بهدلیل شروط دیگر هرگز عملی نشد؟ در مورد امارات، مسئله چین بود؛ در مورد عربستان، اسرائیل. اگر اسرائیلیها سر این موضوع جنجال بزرگی به پا کنند چه میشود؟» او افزود: «سعودیها اف-۳۵ را حتی اگر نسخهای ضعیفتر از اسرائیل دریافت کنند، خواهند پذیرفت. از این موضوع خوشحال نخواهند بود، اما آن را میپذیرند».
