هرچند در سالهای ۹۵ و ۹۷ تراز تجاری ایران برای مدتی مثبت شد، اما در اغلب سالها واردات از صادرات پیشی گرفته و وابستگی اقتصاد به ارز نفتی ادامه یافته است. اوج این وابستگی در اواخر دهه ۸۰ دیده میشود؛ زمانی که درآمدهای سرشار نفتی، واردات گسترده کالا را ممکن کرد و تراز تجاری را به شدت منفی رساند.
اما شاید مهمترین بخش ماجرا، شکاف میان «وزن» و «ارزش» صادرات باشد. از سال ۱۳۸۹ به بعد، وزن صادرات ایران به شدت افزایش یافته اما ارزش هر تن کالای صادراتی افت کرده است؛ نشانهای از گسترش خامفروشی و کاهش سهم کالاهای با ارزش افزوده بالا.
نتیجه این روند در شاخص «ارزش هر تن تجارت» کاملا قابل مشاهده است؛ شاخصی که نشان میدهد هر تن تجارت برای ایران همچنان به معنای خروج خالص ارز از کشور است. رقمی که در سال ۱۴۰۳ به بدترین سطح تاریخی خود رسید و نشان داد مسئله تجارت ایران فقط حجم صادرات نیست؛ بلکه کیفیت و ارزش واقعی آن است.
