به گزارش اکوایران، تفاهم ایران و ایالات متحده، بسیاری از اهدافی را که اسرائیل در راستای آنها وارد جنگ شد و توانست واشنگتن را نیز با خود همراه سازد، در بر نمیگیرد و این وضعیت داخلی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، را با چالش روبهرو کرده است.
«یک شکست باشکوه»
به نوشته نشریه اکونومیست، توافق دونالد ترامپ با ایران، آمریکا را در حالی باقی میگذارد که متحدش تقریباً هیچ دستاورد راهبردی به دست نیاورده است.
اکوایران: تهران حملات اخیر علیه اسرائیل را به عنوان بخشی از یک رویکرد نظامی توصیف میکنند که اولویت آن «ابتکار عمل و قدرت تهاجمی» است.
اسرائیل از مذاکرات با ایران کنار گذاشته شده است. بر اساس جزئیاتی که تاکنون از توافق منتشر شده و اسرائیل حتی نسخهای از آن را دریافت نکرده و به تعداد اندکی از نگرانیهای اسرائیل میپردازد. نتیجه برای اسرائیل، به تعبیر یکی از دیپلماتهای این رژیم در، «یک شکست باشکوه» است.
این همچنین ضربهای شخصی به بنیامین نتانیاهو محسوب میشود. او سرمایه سیاسی عظیمی صرف متقاعد کردن رئیسجمهور آمریکا کرده بود که جنگ با ایران میتواند وضعیت خاورمیانه را به شکلی بنیادین تغییر دهد و حتی شاید به تغییر رژیم منجر شود. نتانیاهو در یک نشست خبری با رسانههای اسرائیلی در ۱۵ ژوئن مدعی شد که جنگ موفقیتآمیز بوده و «ما اسرائیل را از تهدید نابودی هستهای نجات دادیم.» بااینحال، او از پرداختن به موضوع توافق ترامپ با ایران خودداری کرد.
آنچه تفاهم به آن نپرداخته و شاید هرگز نپردازد
توافقی که قرار است در ۱۹ ژوئن در ژنو امضا شود، بهطور فوری به برنامه هستهای ایران که بزرگترین نگرانی اسرائیل است، نمیپردازد. این موضوع قرار است در مذاکراتی که طی ۶۰ روز آینده ادامه خواهد یافت بررسی شود. هیچ تضمینی وجود ندارد که این مذاکرات به نتیجه نهایی برسد؛ حتی ممکن است بارها و بارها تمدید شود.
سربازان لبنانی در حال نگهبانی از یک ایست بازرسی در بیروت/عکس از خبرگزاری رویترز
ایران همچنان توانایی شلیک موشکهای بالستیک به سوی اسرائیل، سایر نقاط خاورمیانه و فراتر از آن را حفظ کرده است. همچنین انتظار نمیرود توافق با آمریکا اساساً اشارهای به برنامه موشکهای بالستیک ایران داشته باشد. این توافق همچنین به یکی دیگر از نگرانیهای بزرگ اسرائیل نمیپردازد: شبکه نیروهای مورد حمایت منطقهای ایران.
قدرتمندترین این نیروها، حزبالله لبنان، اکنون از حمایت بیشتری در برابر حملات اسرائیل برخوردار میشود. اسرائیل تنها چند ساعت پیش از اعلام آتشبس، با حمله به هدفی در بیروت، پس از آنکه حزبالله پهپادهای بیشتری پرتاب کرد، تقریباً توافق را به شکست کشاند؛ اما این حمله، به جای آنکه مذاکرات را از مسیر خارج کند، آنگونه که نتانیاهو آشکارا خواهانش بود، تنها ترامپ را بیشتر ترغیب کرد تا توافق را نهایی کند.
اسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، اصرار داشت که نیروهای این رژیم در «مناطق امنیتی» که طی سه ماه گذشته در جنوب لبنان تصرف کردهاند، باقی خواهند ماند. اما ایران خواستار آن است که عقبنشینی اسرائیل نیز بخشی از توافق با آمریکا باشد. اسرائیل دیگر نمیتواند برای این موضوع روی حمایت متحد آمریکایی خود حساب کند.
ماهعسلی که دورهاش تمام شد
رئیسجمهور آمریکا همچنین در مجموعهای از مصاحبهها گفت که از شریک سابق خود «بهشدت عصبانی» است، زیرا با حمله به بیروت «هیچ قضاوت درستی» از خود نشان نداده است. او نتانیاهو را «فردی بسیار دشوار» توصیف کرد که «باید بسیار قدردان ما باشد.»
دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو پس از دیدار در باشگاه مار-ئه-لاگو در پالم بیچ، فلوریدا، در ۲۹ دسامبر دست میدهند/عکس از خبرگزاری رویترز
از همان دوران جنگ، بهویژه زمانی که حملات اسرائیل به تأسیسات انرژی خشم ترامپ را برانگیخت، روشن شده بود که اهداف دو کشور بهتدریج از یکدیگر فاصله میگیرد. رئیسجمهور آمریکا بسیار بیشتر علاقهمند به معامله با همان رژیمی بود که اسرائیل قصد سرنگونی آن را داشت.
به گفته یکی از مقامهای اسرائیلی که پیشتر در واشنگتن مأموریت داشته: «بخش بزرگی از مشکل این است که دیگر آن نوع رابطه سابق با آمریکا را نداریم؛ رابطهای که در آن مقامها در همه سطوح با یکدیگر صریح و آشکار گفتوگو میکردند. اکنون همه چیز به ارتباط میان نتانیاهو و ترامپ و فراز و نشیبهای شخصی آنها تقلیل یافته است.»
در سطحی بنیادیتر، اهداف اسرائیل و آمریکا در قبال ایران کمتر از گذشته با یکدیگر همسو شدهاند. در روزهای نخست جنگ، شماری از چهرههای دستگاه نظامی و اطلاعاتی اسرائیل نسبت به این شکاف به فرماندهان خود هشدار داده بودند. آنان پیشنهاد میکردند که اسرائیل باید در تعیین اهداف خود واقعبینانهتر عمل کند؛ اما فرماندهان ارشد تحت تأثیر موفقیت حملات اولیه هوایی قرار گرفتند و در طول ۴۰ روز جنگ از نتانیاهو حمایت کردند. سپس ترامپ پایان بازی را اعلام کرد؛ و از آن زمان، اسرائیل عملاً در حاشیه قرار گرفته است.
چشمانداز انتخاباتی ناروشن نتانیاهو
مقابله با ایران سالهاست که وسواس فکری اصلی نتانیاهو بوده است. او دو بار اسرائیل را با همین هدف وارد جنگ کرده است. اگرچه این کارزارها خسارات قابل توجهی به برنامههای هستهای و موشکی ایران وارد کردند، اما این دستاوردها ممکن است موقتی باشند. اسرائیل نتوانسته به اهداف راهبردی خود دست یابد.
بنیامین نتانیاهو به دلیل جنگ با انتقادات شدید داخلی مواجه است/عکس از دفتر نخستوزیری اسرائیل
این رژیم همچنین به روابط حیاتی خود با آمریکا و نیز به مناسباتش با کشورهای عربی که آن را متحدی در برابر ایران میدانستند آسیب رسانده است. همه این موارد احتمالاً چشمانداز انتخاب مجدد نتانیاهو در انتخابات اکتبر را نیز تضعیف خواهد کرد.
حالا زمانی که او به نظر میرسد در قبال ایران دستاورد چندانی نداشته است، دشوار خواهد بود که خود را بهعنوان ضامن امنیت اسرائیل معرفی کند. همزمان، او نمیتواند اجازه دهد که در تقابل آشکار با ترامپ دیده شود. نتانیاهو همواره بر رابطه خود با رئیسجمهور آمریکا تأکید کرده است؛ رئیسجمهوری که در اسرائیل محبوبیت زیادی داشت.
بااینحال، هیچیک از رقبای او نیز تاکنون راهبرد جایگزینی برای مواجهه با ایران ارائه نکردهاند. رهبران همه احزاب اصلی اپوزیسیون نیز در آغاز جنگ به همان اندازه جنگطلب و مشتاق بودند. در حال حاضر، انتقاد آنها از نتانیاهو این نیست که چرا جنگ را آغاز کرد، بلکه این است که چرا نتوانست نتیجهای به دست آورد. یکی از برنامهریزان نظامی در این رابطه میگوید: «ما بهشدت به یک سیاست جدید در قبال ایران نیاز داریم.» اما فعلاً اسرائیل هیچ چشماندازی برای دستیابی به چنین سیاستی ندارد.
اسرائیل از توافق ترامپ با ایران نگران و مضطرب است
تحلیلگر نشریه والاستریت ژورنال نیز در همین رابطه در یادداشتی مینویسد:توافق ترامپ برای پایان دادن به جنگ با ایران زنگ خطر را در اسرائیل به صدا درآورده است؛ جایی که مقامهای ارشد این رژیم در حال دستوپنجه نرم کردن با پیامدهای کاهش فشار بر تهران و خطرات ایجاد شکاف با ایالات متحده بر سر جنگ با حزبالله در لبنان هستند.
این تنش به دلیل نبود اطمینان درباره اینکه ترامپ دقیقاً در این توافق با چه چیزی موافقت کرده، تشدید شده است. انتظار میرود این توافق اواخر همین هفته امضا شود. به گفته فردی آگاه از موضوع، بنیامین نتانیاهو با فوریت در تلاش بود تا دیداری با رئیسجمهور آمریکا ترتیب دهد تا مسائل مورد اختلاف را روشن کند.
دونالد ترامپ به اسرائیل دستور داده است که حملات خود به لبنان را متوقف کند/عکس از خبرگزاری رویترز
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، طبق گزارش رسانههای دولتی اعلام کرد که آمریکا مسئول پایان دادن به حملات و اقدامات تهاجمی اسرائیل در لبنان است.
در مخالفت با این دیدگاهها، اسرائیل کاتس گفت ارتش این کشور «منطقه امنیتی» در لبنان را برای مدت نامحدود حفظ خواهد کرد و مدعی شد این منطقه برای حفاظت از جوامع ساکن شمال اسرائیل ضروری است. او همچنین گفت که اسرائیل در صورت لزوم بهطور مستقل برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای اقدام خواهد کرد.
نتانیاهو صورت خود را با سیلی سرخ نگاه میدارد
نتانیاهو در یک کنفرانس خبری در روز دوشنبه از انتقاد علنی از توافق در حال شکلگیری میان آمریکا و ایران خودداری کرد و گفت اهداف جنگی کشورش علیه ایران تا حد زیادی محقق شده است. او اظهار داشت که ظرفیت تولید جنگی ایران آسیب دیده، اقتصاد این کشور بهشدت تخریب شده و برنامه هستهای آن عقب رانده شده است.
نتانیاهو گفت: «مردم میپرسند ما چه دستاوردی داشتهایم، و پاسخ این است: ما تهدید فوری نابودی را از خود دور کردهایم.» او افزود: «این مبارزه هنوز به پایان نرسیده است. ما باید همچنان هوشیار بمانیم و در صورت لزوم از خود دفاع کنیم.»
بااینحال، در محافل خصوصی، مقامهای اسرائیلی نگران هستند که ترامپ با توافقی موافقت کرده باشد که میتواند منابع مالی لازم برای بازسازی اقتصاد ایران را در اختیار تهران قرار دهد، بدون آنکه تعهدی برای تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده خود بپذیرد.
این وضعیت سقوطی تلخ از امیدهای اسرائیل است؛ امیدهایی که بر این تصور استوار بود که جنگ میتواند با سرنگونی یا فلج کردن نظام ایران، تغییر بنیادینی در منطقه ایجاد کند و راه را برای برقراری روابط دیپلماتیک با شمار بیشتری از کشورهای عربی منطقه تحت چتر امنیتی آمریکا هموار سازد.
مایکل اورن، سفیر پیشین اسرائیل در واشنگتن، گفت: «اگر ایران از طریق رفع تحریمها به میلیاردها دلار دارایی دسترسی پیدا کند، تواناییهای نظامی و نیروهای نیابتی خود را بازسازی خواهد کرد و ضربه وارد شده به اعتبار آمریکا در منطقه بسیار عظیم و شاید جبرانناشدنی خواهد بود.»
فشارهای داخلی بر نتانیاهو
بسیاری از تحلیلگران از همان ابتدا این امیدها را غیرواقعبینانه میدانستند.
آمریکا و اسرائیل جنگ را با هماهنگی بیسابقهای آغاز کردند. برنامهریزان نظامی دو طرف همچنان در کنار یکدیگر فعالیت میکنند و دهها هواپیمای سوخترسان آمریکایی در فرودگاهها مستقر هستند تا جنگندههای اسرائیلی را سوختگیری کنند؛ اما پس از آنکه ایران تنگه هرمز را بست و جریان نفت و گاز را مختل کرد، منافع دو طرف به سرعت از هم فاصله گرفت.
ساکنانی که پس از اعلام توافق آتشبس اولیه بین ایالات متحده و ایران به روستای خود بازگشتهاند، در کنار خبرنگاران در خیابانی تخریبشده در بیر السلالسل، جنوب لبنان، دوشنبه، ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶ جمع میشوند/عکس از آسوشیتدپرس
ترامپ به دنبال پایان دادن به جنگی بود که در میان مصرفکنندگان آمریکایی محبوبیتی نداشت، درحالیکه نتانیاهو تلاش میکرد فشار بر تهران را افزایش دهد. هر دو مقام نیز در پاییز با انتخابات مواجه هستند؛ موضوعی که بر تنشها افزوده است.
اورن گفت اسرائیل اکنون در موقعیتی بسیار دشوار قرار گرفته و حتی اگر این موضوع روابطش با ترامپ را به خطر بیندازد، نمیتواند در مبارزه با حزبالله امتیاز بدهد. او گفت: «موضوع این نیست که اسرائیل چه میتواند بکند؛ موضوع این است که چه باید بکند. در این زمینه تقریباً هیچ فضای مانوری وجود ندارد.» اورن افزود که اسرائیل در گذشته برای تأثیرگذاری بر کاخ سفید به کنگره آمریکا متوسل میشد، اما دیگر آن نفوذ سابق را در میان قانونگذاران یا افکار عمومی آمریکا ندارد.
برخی مقامهای سابق امنیتی اسرائیل معتقدند که نتانیاهو اکنون به دلیل فشارهای داخلی از سوی پایگاه سیاسی خود، تنها چند ماه پیش از انتخابات اسرائیل، با ترامپ دچار تنش شده است. آنها همچنین معتقدند اسرائیل نباید در چنین مقطع حساس سیاسی به بیروت حمله میکرد. پایگاه راستگرای نتانیاهو بهشدت خواهان حمله به بیروت در پاسخ به هرگونه حمله حزبالله به شمال اسرائیل بود.
به گفته چاک فرایلیش، معاون پیشین مشاور امنیت ملی اسرائیل: «او صرفاً مشغول بازی سیاسی است. در نهایت، همه چیز برای بیبی به خود بیبی ختم میشود. او از اینکه انتخابات را ببازد، بهشدت هراس دارد.» او افزود: «درگیر شدن با ترامپ آخرین کاری است که اسرائیل باید انجام دهد.»
استقلال سیاست خارجی آمریکا از اسرائیل
مقامهای اسرائیلی نگراناند که ایران بتواند مذاکرات هستهای را برای مدت نامحدود طولانی کند یا آمریکا را به توافقی متقاعد سازد که در نهایت اجزای لازم برای احیای برنامه هستهای ایران را در آینده حفظ کند. ترامپ روز یکشنبه به والاستریت ژورنال گفت اسرائیل نباید نگران باشد. او گفت: «بیبی با این موضوع مشکلی ندارد. چرا این توافق برای بیبی خوب است؟ چون ایران تحت هیچ شرایطی نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.»
تحلیلگران اسرائیلی یادآوری میکنند که دولت باراک اوباما سالها زمان صرف کرد تا جزئیات پیچیده توافق هستهای را تنظیم کند؛ توافقی که ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود از آن خارج شد. ایران همچنان مقادیر عظیمی مواد غنیشده در اختیار دارد؛ از جمله مواد نزدیک به درجه تسلیحاتی که برای تولید تقریباً ۱۱ سلاح هستهای کافی است؛ همچنین تعداد نامشخصی سانتریفیوژ برای غنیسازی اورانیوم در اختیار دارد.
آریل کالنر، نماینده حزب لیکود نتانیاهو، در پستی در شبکههای اجتماعی نوشت که این توافق نشان میدهد اسرائیل نمیتواند برای امنیت خود به آمریکا متکی باشد. او نوشت: «مشکل این است که بخشی از آمریکا همچنان به دنبال پیروزیهای آسان و سریع یا توافقهایی با وعدههای خوشایند است؛ آرامش موقت به جای تلاش برای پیروزی، حتی اگر دستیابی به آن در کوتاهمدت هزینه داشته باشد.»
بااینحال، اسرائیل طی سه سال جنگ گذشته بهشدت به مهمات، تجهیزات و سامانههای دفاع موشکی آمریکا وابسته بوده است. جنگی که در فوریه آغاز شد، اگرچه خسارات بیشتری به اقتصاد ایران وارد کرد و تعدادی از سران را از میان برد، اما نتوانست تهران را از واکنش سریع نظامی به تهدیدها بازدارد یا کنترل سختگیرانه آن بر جامعه را تضعیف کند.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند حملات بیشتر نیز احتمالاً این معادله را تغییر نمیداد. مقامهای امنیتی اسرائیل بر این باور بودند که محاصره بنادر ایران بهدست آمریکا در اعمال فشار بر حکومت موفق بوده و باید ادامه پیدا میکرد. برخی چهرههای تندرو در آمریکا نیز با این دیدگاه موافق بودند، اما ترامپ نگران فشار ناشی از این وضعیت بر مصرفکنندگان آمریکایی بود.
تصمیم ترامپ برای امضای توافق، محدودیت نفوذ اسرائیل بر تصمیمات سیاست خارجی آمریکا را زمانی که با آنها موافق نیست، آشکار کرد. مایکل هرزوگ، افسر پیشین ارتش اسرائیل و سفیر سابق این کشور در آمریکا، روز یکشنبه در رادیوی ارتش گفت: «ترامپ کاری را انجام خواهد داد که خودش فکر میکند درست است؛ چه برای اسرائیل خوب باشد و چه نباشد.»
