به گزارش اکوایران، جی دی ونس، معاون رئیس جمهور ایالات متحده، با به عهده گرفتن رهبری مذاکرات با جمهوری اسلامی ایران در حال ایفای بزرگترین نقش خود در صحنه بینالمللی است؛ موضوعی که میتواند چشمانداز ونس را به عنوان جانشین کاخ سفید شکل دهد و یا آینده سیاسی او را به طور اساسی زیر و رو کند.
ریسک بزرگ برای جاهطلبیهای سیاسی ونس
به نوشته خبرگزاری رویترز، ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران روز چهارشنبه بر سر یک تفاهم موقت توافق کردند که درگیریها را به حالت تعلیق درآورد اما مسائل اصلی را حل نشده باقی گذاشت و تصمیمگیری در مورد مسائل اصلی را به مذاکرات ۶۰ روز موکول کرد.
اکوایران: به نظر میرسد وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی کاخ سفید در طول بحران جنگ ایران، در حاشیه قرار گرفته است. اما ممکن است او از این وضعیت برای فرصتهای بعدی سیاسی استفاده کند.
این مذاکرات یک سناریوی پرخطر برای همه طرفهای درگیر، منطقه خاورمیانه و جاهطلبیهای سیاسی ونس است. و اوضاع همچنان ناپایدار است: ونس در ابتدا پرواز برنامهریزی شده برای پنجشنبه شب به سوئیس برای شروع مذاکرات را لغو کرد. سپس در طول مذاکرات روز یکشنبه شاهد صحنههای پرتنشی پیش روی ونس در میز مذاکرات بودیم. این تحولات سریع همزمان با انتشار کتاب «عشای ربانی» ونس در مورد گرویدن او به مذهب کاتولیک، و یک تور رسانهای برای تبلیغ آن، رخ داده که در طی آن او در مورد ایمان خود صحبت کرد و خود را به عنوان حامی اصلی توافق ایران معرفی کرد.
این تلاش به سبک مبارزات انتخاباتی روز پنجشنبه با یک کنفرانس خبری در کاخ سفید به اوج خود رسید، جایی که ونس امیدهای ایالات متحده برای یک توافق نهایی صلح را مطرح کرد و یکی از شدیدترین انتقادها را علیه اسرائیل در تاریخ ایالات متحده مطرح کرد، در حالی که سوالی در مورد احتمال نامزدی ریاست جمهوری را نیز رد کرد. ونس گفت: «اگر ایرانیها رفتار خود را تغییر ندهند، ارتش و برنامه هستهای آنها همچنان نابود شده است. اگر آنها رفتار خود را تغییر دهند، آنها رابطهای دگرگونکننده با خاورمیانه خواهند داشت و خاورمیانه رابطهای دگرگونکننده با مردم ایران خواهد داشت».
معمار توافق صلح
اعضای حزب جمهوریخواه بر اهمیت نقش برجسته ونس در توافق ایران تأکید کردهاند. سناتور لیندسی گراهام از کارولینای جنوبی، ونس را «معمار» توافق صلح نامید و گفت که معاون رئیس جمهور باید توافق نهایی را برای تصویب به سنا ارائه دهد. ترامپ هم روز چهارشنبه به شوخی گفت که ونس از این ماموریت چیز زیادی برای به دست آوردن ندارد و چیز زیادی برای از دست دادن دارد. او در کنفرانس خبری در حاشیه اجلاس گروه هفت در اویان-له-بن فرانسه، با خنده گفت: «اگر مذاکرات نتیجه بدهد، اعتبارش به من میرسد. اگر نتیجه ندهد، جی دی را سرزنش میکنم!»
دونالد ترامپ در کنار جیمیسون گریر، نماینده تجاری ایالات متحده، هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی ایالات متحده، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری در کنفرانس مطبوعاتی اختتامیه اجلاس گروه هفت، در اویان فرانسه، 17 ژوئن 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه
ترامپ با وعده قیمتهای پایینتر و پایان دادن به «جنگهای ابدی» در خاورمیانه برای ریاست جمهوری نامزد شد. در عوض، با ریاستجمهوری او، تورم شتاب گرفت و در نهایت در 28 فوریه به ایران حمله کرد. برخی از متحدان جمهوریخواه، ترامپ را به اعطای امتیازات عمده به تهران برای کاهش فشارهای قیمتی ناشی از این درگیری متهم کردهاند. و این در حالی است که ترامپ توافق موقت صلح را به عنوان یک پیروزی کامل نظامی و دیپلماتیک تبلیغ کرده است.
در این شرایط، ونس مجبور بوده از تصمیمات ترامپ دفاع کند و در عین حال سعی کند از کاهش محبوبیت ترامپ فاصله بگیرد. او تلاش کرده است این کار را با اشاره به پیشرفتهای اقتصادی جزئی انجام دهد و در عین حال اعلام کند که «کارهای زیادی برای انجام دادن وجود دارد». ونس روز پنجشنبه گفت: «کمی به رئیسجمهور ایالات متحده ایمان داشته باشید. این ایده که او قرار است به توافقی دست یابد که برای مردم آمریکا بد است، مضحک است». بن شاپیرو، چهره رسانهای جناح راست، روز پنجشنبه به فاکس نیوز گفت: «به نظر من، معاون رئیس جمهور - مذاکرهکننده ارشد این پروژه - به خوبی به رئیس جمهور خدمت نکرده است» .
تصمیم خطرناک؛ بدترین اشتباه سیاست خارجی در دهههای اخیر
در همین شرایط، سیانانان هم نوشت جیدی ونس، از فرصت کنونی استفاده کرده تا خود را به عنان چهره اصلی توافق صلحی نمایش بدهد که برای پایان دادن به ماهها جنگ نامحبوب با ایران طراحی شده بود. اما این ماجرا میتواند خطرات قابل توجهی برای او داشته باشد، چرا که ماهها تلاش دولت ترامپ برای وادار کردن تهران به تسلیم، با موفقیت کمی روبرو شده است.
حضور استیو ویتکاف، شهباز شریف پاکستان، جی دی ونس و عاصم منیر در مذاکرات ایران و آمریکا، زوریخ سوئیس، 21 ژوئن 2026/ عکس از خبرگزاری رویترز
هفته گذشته این تصمیم را خطرناکتر جلوه داده است - چیزی که میتوانست یک نقطه عطف شغلی باشد را به یک اشتباه بالقوه برای ونس و هرگونه جاهطلبی ۲۰۲۸ تبدیل کرده است. اجلاس رسمی که برای جمعه برنامهریزی شده بود، در آخرین لحظه از مسیر خود خارج شد و معاون رئیس جمهور پرواز خود به سوئیس را عصر پنجشنبه لغو کرد. حوادث رخ داده در میز مذاکره در روز دوشنبه هم بر این وضعیت افزود.
همچنین تندروهای جمهوریخواه به تصمیم دولت ترامپ مبنی بر عدم انتشار فوری متن توافق اعتراض کردند و از زمان مشاهده آن، به صراحت از این توافق به عنوان سخاوت بیش از حد نسبت به ایران انتقاد کردهاند. یک سناتور جمهوریخواه آن را «بدترین اشتباه سیاست خارجی در دهههای اخیر» توصیف کرد. و ترامپ و ونس اظهارات متناقضی در مورد ادامه مسیر، از جمله در صورت نقض توافق، بیان کردهاند.
بخشی از این خشم به طور خاص متوجه ونس -به عنوان یک چهره بدبین به جنگ- شده است که هفته گذشته در بیش از دوازده برنامه تلویزیونی و پادکست، از این توافق به عنوان یک پیروزی بزرگ دفاع کرد؛ و این در حالی است که به نظر میرسد این توافق برای دستیابی فوری به اهداف اصلی ایالات متحده کار چندانی نخواهد کرد.
دوری ظریف از جنگ؛ یک توافق بد بهتر از هیچ توافقی!
به گفته یک مقام ارشد سابق دولت ترامپ: «به نظر میرسد از نگاه ونس یک توافق بد بهتر از هیچ توافقی است. و واضح است که هیچ کس دیگری نمیخواهد وقتی این ماجرا شکست بخورد، مسئولیتش را بپذیرد». این انتقاد، آخرین ضربه جنگ به ونس است که با ظرافت، دخالت خود در جنگی را که از ابتدا در مورد آن تردیدهای خصوصی داشت، مدیریت کرده است.
استقبال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان از جیدی ونس برای حضور در مذاکرات با ایران، اسلامآباد، 14 پریل 2026/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
اگر ونس تصمیم به حضور در انتخابات بگیرد، جنگ کنونی مسیر او را برای رسیدن به ریاست جمهوری پیچیدهتر میکند. معاون رئیس جمهور آمریکا که زمانی منتقد صریح جنگهای خارجی بود، از آن زمان به شدت از حمله به ایران دفاع کرده است - حتی در حالی که به طور خصوصی به دنبال راهی برای صلح بوده است. این رویکرد، متحدانی را که او را سدی در برابر جناح مداخلهجوی حزب جمهوریخواه میدانستند نگران کرده است.
ونس این توافق را به عنوان بهترین گزینه برای پایان دادن به جنگ مطرح کرده و پیامدهای آن را در راستای جاهطلبیهای شخصیاش کماهمیت جلوه داده و اصرار دارد که هنوز به نامزدی در انتخابات ۲۰۲۸ فکر نمیکند و مشارکت خود در مذاکرات را صرفاً برای کمک به رسیدن دو کشور به یک آتشبس قابل قبول توصیف میکند.
به باور کرت میلز، متحد ونس و مدیر اجرایی نشریه «امریکن کانسرواتیو»، که جنگ را یک اشتباه محاسباتی سیاسی بزرگ میداند: «اگر دولت تا این حد نامحبوب باشد، این خطر وجود دارد که ونس هم مقصر دیده سود. اما این قصور یک فاجعه بود. اگر دولت تا این حد نامحبوب باشد، جیدی رئیس جمهور نخواهد شد».
حضور در خط مقدم و شکستهای مکرر در مذاکرات
ونس از قبل از شروع جنگ، تلاش کرد تا بخش کلیدی تلاش برای رسیدن به توافق باشد، و گاهی اوقات نگرانیهایی را در میان همکارانش در مورد پیامدهای آن برای انتخابات ریاست جمهوری آینده ایجاد میکرد. در تلاش برای جلوگیری از جنگ با ایران، ونس در ۲۷ فوریه با وزیر امور خارجه عمان، بدر البوسعیدی، ملاقات کرد، اما روز بعد شاهد بود که ترامپ فرمان حملات مرگبار را صادر کرد.
دیدار ونس با بدرالبوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، واشنگتن، 27 فوریه 2026، یک روز قبل از آغاز حملات علیه ایران/ عکس از گتی ایمیجز
ونس پس از گذراندن مراحل اولیه جنگ در پشت پرده برای دستیابی به یک توافق نهایی از طریق مذاکره، سپس برای ایفای نقش در اولین مذاکرات رو در رو با تهران تلاش کرد. مقامات کاخ سفید با این نظر موافقت کردند، زیرا محاسبه کردند که حضور او به اطمینان از اعزام مقامات عالی رتبه ایرانی کمک خواهد کرد.
با این حال، برخی از مقامات کاخ سفید در آن زمان نگران بودند که اجازه دادن به ونس برای رهبری هیئت آمریکایی به پاکستان در صورت شکست مذاکرات، یک اشتباه سیاسی محسوب شود - که در نهایت این اتفاق افتاد و موجی از پوشش خبری ناخوشایند را ایجاد کرد. یک مقام ارشد کاخ سفید در مورد اجلاس اسلام آباد گفت: «او (معاون رئیس جمهور) در مورد تصمیماتی که میتواند بر نامزدی در انتخابات ۲۰۲۸ تأثیر بگذارد، به طور کامل فکر نکرد. او خود را در خط مقدم قرار داد و سپس تیتر نیویورک تایمز این بود: «ونس شکست خورد».
اما به نظر میرسد این عقبنشینی تأثیر چندانی بر تغییر رویکرد ونس نداشته است. او قصد داشت برای دور دوم مذاکرات به پاکستان بازگردد، اما مذاکرات لغو شد. مقامات گفتند از آن زمان، ونس از نزدیک در هفتهها مذاکرهای که در نهایت منجر به تفاهمنامه این هفته شد، مشارکت داشته است. به گفته یک مقام ارشد، ترامپ ونس را تشویق کرده که نقش محوری ایفا کند. و پس از توافق، گزینههای کمی برای میانجیها وجود داشت؛ اکثر مقامات ارشد دیگر درگیر در مذاکرات با ترامپ در اجلاس گروه ۷ در خارج از کشور بودند.
ونس متعاقباً در یک حمله رسانهای چند روزه، این توافق را جشن گرفت و آن را به عنوان یک «پیروزی بزرگ برای مردم آمریکا» که به ایالات متحده اهرم فشار بیشتری بر ایران داده است، به تصویر کشید. ونس اندکی پس از اعلام این توافق به فاکس نیوز گفت: «اگر ایرانیها به این توافق پایبند باشند، خاورمیانه را اساساً متحول خواهد کرد.»
سیل انتقادها از «توافق صلح ونس»: ریگان در گور میلرزد!
با این حال، با گذشت روزها، انتقادات تنها بلندتر شده است. مارک تیسن، مفسر محافظهکاری که طرفدار جنگ با ایران بود، این توافق را «توافق صلح ونس» نامید و در عین حال ایجاد احتمالی یک صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران در هرگونه آتشبس نهایی را «کاملاً فاجعهبار» خواند.
حیرت ونس هنگام ترک میز مذاکره از سوی هیات مذاکرهکننده ایرانی، زوریخ سوئیس، 21 ژوئن 2026/ عکس از گتی ایمیجز
قانونگذاران دموکرات و برخی از جمهوریخواهان این توافق را به دلیل لغو تحریمهای کلیدی علیه ایران بدون تحمیل هیچ امتیاز مشخصی از سوی تهران در مورد برنامه هستهای، مورد انتقاد قرار دادهاند. و سناتور بیل کسیدی از لوئیزیانا در شبکه ایکس ادعا کرد: «ریگان در گور خود میلرزد. قبل از جنگ، تنگه باز بود، ایران در حال له شدن توسط تحریمها بود و ۱۳ نفر از اعضای ارتش هنوز زنده بودند. اکنون، ۱۳ آمریکایی کشته شدهاند، خانوادهها میلیاردها دلار هزینه پمپ بنزین را پرداخت کردهاند، تحریمها لغو خواهد شد و بمباران متوقف شده است. این بدترین اشتباه سیاست خارجی در دهههای اخیر است».
ونس در مقابل روبیو
با این حال، در میان برخی از حامیان ونس، هنوز هم تا حدودی از عجله او برای پذیرفتن توافقی که میتواند به راحتی تا پایان تابستان از بین برود، ناامید هستند. یکی از مقامات جمهوریخواه نزدیک به کاخ سفید به سیانان گفت: «اگر من مشاور سیاسی او بودم، به او میگفتم که بنشیند و اجازه دهد این روند ادامه یابد.»
ونس و روبیو در کاخ سفید در حضور ترامپ/ عکس از گتی ایمیچز
دیگران خاطرنشان کردند که با تشدید اختلافات، روبیو به طور آشکار از کانون توجهات دور شده است. وزیر امور خارجه آمریکا در یک کنفرانس مطبوعاتی هفته گذشته که عمدتاً بر توافق ایران متمرکز بود، پشت سر ترامپ ایستاد، اما در طول یک ساعت چهرهاش خشک و ساکت ماند. یکی از مقامات سابق ترامپ در مورد پیامدهای ایران گفت: «روبیو در اینجا در موقعیت بسیار قوی قرار گرفته است.»
برخی از متحدان ونس اصرار داشتند که علیرغم انتقادات اولیه، معاون رئیس جمهور هنوز هم میتواند قویتر ظاهر شود، زیرا اعتبار سیاست خارجی خود را پیش از سال ۲۰۲۸ تقویت کرده و در عین حال نقش محوری در تلاش برای خارج کردن ایالات متحده از جنگی که تعداد کمی از آمریکاییها از آن حمایت میکنند، ایفا کرده است.
اما در حالی که ونس برای مذاکره در مورد مرحله بعدی توافقی که آن را به عنوان یک نقطه عطف ستایش میکرد، آماده میشد، حتی کسانی که در کاخ سفید خودش بودند، احتمال اینکه این توافق به صلح پایدار منجر شود را کم میدانستند. معاون رئیسجمهور آمریکا در مصاحبهای در «برنامه مگین کلی» گفته بود که اگر این توافق به نتیجه نرسد، حداقل تنگه هرمز باز است و «ما میتوانیم به عنوان یک کشور به زندگی خود ادامه دهیم». اما، ترامپ نظر متفاوتی داشت. ترامپ روز چهارشنبه گفت: «اگر این کار ظرف ۶۰ روز انجام نشود، اشکالی ندارد. ما به بمباران برمیگردیم.»
