به گزارش اکوایران، بعضی تحلیلگران میگویند ایران از کشورهای خلیج فارس برای اعمال فشار بر واشنگتن استفاده میکند و همزمان از رویارویی مستقیم با نیروهای آمریکایی پرهیز میکند.
اکوایران: تحلیلگران میگویند با وجود افزایش خطرات تشدید تنش، هیچیک از دو طرف، چه از نظر اقتصادی و چه از نظر سیاسی در داخل کشور، بهراستی خواهان چنین وضعیتی نیستند.
چرا خلیج فارس در تیررس است؟
به نوشته الجزیره، همزمان با تشدید حملات آمریکا علیه ایران، تهران نیز در حال پاسخگویی است و اهدافی را در سراسر کشورهای کرانه جنوبی خلیج فارس و اردن هدف قرار میدهد، اما از حمله به نیروهای دریایی آمریکا که در نزدیکی سواحل ایران مستقر هستند و همچنین اسرائیل خودداری میکند؛ راهبردی که به گفته تحلیلگران با هدف اعمال فشار بر دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، بدون گسترش دامنه جنگ دنبال میشود.
مقامات کویتی پس از حمله پهپادی و موشکی، خسارات وارده به فرودگاه بینالمللی کویت را بررسی میکنند/ عکس از رویترز
درحالیکه واشنگتن ایستگاههای راهآهن، تأسیسات برق، شبکههای مخابراتی و زیرساختهای آب آشامیدنی را در ایران هدف قرار داده، تأسیساتی در کویت و بحرین هدف قرار گرفته شده است. تحلیلگران نظامی میگویند این راهبرد از منطق خاصی پیروی میکند. به گفته الیاس حنا، سرتیپ بازنشسته لبنانی و تحلیلگر نظامی: «هدف قرار دادن نیروهای دریایی آمریکا میتواند واکنش شدیدتر آمریکا را به دنبال داشته باشد. مسئله دیگر این است که هدف قرار دادن نیروهای دریایی از نظر نظامی دشوار است، زیرا این نیروها تحت حفاظت قرار دارند و از سامانههای پیشرفته پدافند هوایی برخوردارند».
عاطفه تقیانی، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، استدلال کرد که آمریکا از کشورهای حوزه خلیج فارس، بهویژه کویت، برای هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی ایران استفاده میکند. در جریان دور نخست جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماههای مارس و آوریل، مقامهای ایرانی حملات به کشورهای خلیج فارس را اینگونه مستدل کردند که عملیات آمریکا از پایگاههای نظامی مستقر در خاک این کشورها انجام میشود. این روایت باعث عمیقتر شدن شکاف میان تهران و همسایگانش شده است.
تقیانی در گفتوگو با الجزیره گفت قوانین بینالمللی به ایران حق میدهد علیه هر کشوری که حملات از خاک آن انجام میشود، دست به اقدام تلافیجویانه بزند. او تأکید کرد که کشتیهای جنگی آمریکا عمداً زیرساختهای غیرنظامی ایران را هدف قرار میدهند، زیرا واشنگتن «میخواهد خصومت میان کشورهای منطقه را عمیقتر کند و تلاش میکند پاسخ دادن برای ایرانیان را دشوارتر سازد».
انتخاب گزینشی اهداف
به گفته عبدالله الشیجی، استاد علوم سیاسی دانشگاه کویت، تهران همچنان کشورهای خلیج فارس را هدف قرار میدهد، به این امید که این کشورها واشنگتن را برای پایان دادن به جنگ تحت فشار قرار دهند. با این حال، به باور او، این راهبرد بعید است موفق شود، زیرا ترامپ «پیش از آغاز این جنگ با کشورهای خلیج فارس مشورت نکرد و به توافقهایی که پیشتر حاصل شده بود نیز پایبند نماند».
به دلیل موقعیت جغرافیایی حساس و عدم قطعیت پیرامون تعهدات در توافق ایران، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) خود را در یک وضعیت راهبردی عمیقاً محدود و دشوار گرفتار میبینند/عکس از گتی ایمجز
اگرچه الشیجی نقش ترامپ در آغاز این درگیری را محوری میداند، بر اهمیت احیای مذاکرات از طریق میانجیها، خودداری کشورهای خلیج فارس از اقدام تلافیجویانه علیه ایران و ایجاد راهبردی برای هماهنگی جمعی تأکید کرد. او همچنین خواستار کاهش وابستگی به آمریکا برای جلوگیری از گسترش ناخواسته جنگ شد. او گفت کشورهای خلیج فارس باید پس از پایان جنگ کنونی، یک چارچوب امنیتی منطقهای جدید ایجاد کنند، زیرا این جنگ محدودیتهای اتکا به حمایت آمریکا را آشکار کرده است.
عبدالله بندر العتیبی، استادیار گروه روابط بینالملل دانشگاه قطر، نیز با ارزیابی الشیجی موافق بود. او گفت نه آمریکا و نه ایران خواهان جنگی تمامعیار نیستند و هر دو طرف در انتخاب اهداف خود گزینشی عمل میکنند. العتیبی همچنین موافق بود که ایران عامدانه از حمله به نیروهای دریایی آمریکا خودداری کرده و در عوض به راهبرد اعمال فشار بر واشنگتن از طریق کشورهای خلیج فارس متوسل شده است؛ هرچند، احتمالا این راهبرد اثربخشی محدودی داشته است.
معادله بازدارندگی یکجانبه؛ احتراز از گسترش جنگ
العتیبی همچنین خودداری ایران از هدف قرار دادن هواپیماهای سوخترسان آمریکایی مستقر در فرودگاه بنگوریون اسرائیل را به تمایل تهران برای جلوگیری از گسترش جنگ نسبت داد. به گفته او، ایران در عوض کشورهای خلیج فارس را هدف قرار میدهد تا افکار عمومی داخلی را آرام کند، بهویژه که معتقد است این کشورها بعید است وارد جنگ شوند. العتیبی به الجزیره گفت اگر هرگونه حمله ایران موجب تلفات قابلتوجه غیرنظامیان در یکی از کشورهای خلیج فارس شود، وضعیت میتواند تشدید شود. او گفت تهران مصمم است آنچه را که یک معادله بازدارندگی یکجانبه توصیف کرد، تحمیل کند.
دود پس از حمله پهپادی در شهر کویت در ماه مارس به آسمان بلند شد/عکس از آسوشیتدپرس
العتیبی درباره تمرکز واشنگتن بر تنگه هرمز، باور دارد که هدف آمریکا این است که تنگه را از یک کارت فشار راهبردی در دست ایران به یک مسئولیت سیاسی برای این کشور تبدیل کند؛ زیرا به زعم آمریکا، تهران درحالیکه اقتصادش هزینه تشدید تنش را متحمل میشود، قادر نخواهد بود کنترل کامل تنگه را در دست بگیرد. العتیبی گفت حمله ایران به عمان تنها یک روز پس از سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حمهوری اسلامی ایران، به مسقط، نشاندهنده شکست مذاکرات ایران و عمان است و همچنین بازتابدهنده تمایل تهران برای اعمال کنترل کامل بر تنگه، به جای تقسیم نفوذ با عمان، است.
چرا کشورهای خلیج فارس نمیجنگند؟
در همین رابطه، لکس هاروی، تحلیلگر شبکه خبری سیانان، مینویسد که در طول جنگ ایران با آمریکا، ضدحمله ایران عمدتاً کشورهای عربی نفتخیز حاشیه خلیج فارس را هدف قرار داده است. ایران بارها تأسیسات و داراییهای آمریکا و زیرساختهای انرژی را در هر شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس هدف قرار داده است: بحرین، کویت، قطر، عمان، عربستان سعودی و امارات متحده عربی.
تصویر ماهوارهای از دبی، دود برخاسته از این شهر در اثر حملات ایران را نشان میدهد، ۱ مارس ۲۰۲۶/ عکس از آسوشیتدپرس
این حملات هزینه سنگینی به همراه داشته است: بر اساس برآوردی که شرکت ریستاد انرژی در ماه آوریل ارائه کرده، هزینه خسارت واردشده به پالایشگاههای نفت، نیروگاهها و دیگر تأسیسات انرژی در جریان جنگ ممکن است به ۵۸ میلیارد دلار برسد؛ رقمی که آخرین دور درگیریها را دربرنمیگیرد. این هفته، یک نیروگاه مهم تولید برق و آب شیرینکن در کویت طی دو روز، دو بار هدف حمله قرار گرفت.
در ابعادی گستردهتر، حملات ایران همچنین اعتماد و امنیت را در منطقه خلیج فارس خدشهدار کرده، گردشگری و سفرهای هوایی را در یکی از قطبهای مهم حملونقل جهانی مختل کرده و موجب شده است برخی از اتباع خارجی این منطقه را ترک کنند؛ اما با وجود آنکه رهبران کشورهای خلیج فارس حملات ایران به خاک خود را بهشدت محکوم کردهاند، از پاسخ نظامی خودداری کردهاند.
هشام سلام، پژوهشگر ارشد مرکز دموکراسی، توسعه و حاکمیت قانون دانشگاه استنفورد، به سیانان گفت: دلیل این امر آن است که با وجود افزایش هزینههای جنگ، «تشدید بیشتر تنش با ایران هزینههایی را بر این دولتها تحمیل خواهد کرد که آنها حاضر به پرداخت آن نیستند». سلام گفت: «کشورهای خلیج فارس بخش قابلتوجهی از مشروعیت داخلی و بینالمللی خود را بر پایه چشماندازهای بلندپروازانه برای رشد، سرمایهگذاری، گردشگری، توسعه زیرساختها و ادغام عمیقتر در بازارهای جهانی بنا کردهاند. تشدید درگیری با ایران میتواند پروژههای مدرنسازیای را که این کشورها سرمایهگذاری سیاسی و مالی سنگینی روی آنها انجام دادهاند، به خطر بیندازد.»
ایان پارمر، کارشناس خاورمیانه و سفیر پیشین استرالیا در لبنان، هم گفت کشورهای خلیج فارس میدانند که اگر وارد درگیری شوند، تنها به طولانیتر شدن جنگ کمک خواهند کرد. پارمر به سیانان گفت، برخلاف آمریکا که هزاران کیلومتر از ایران فاصله دارد، کشورهای خلیج فارس «کاملاً آگاه هستند که هر اتفاقی در آینده برایشان رخ دهد، ایران همچنان همسایه آنها خواهد بود».
