وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به شرایط دشوار کشور، ضمن ابراز همدردی با مردم مناطق جنوبی که در کنار مشکلات معیشتی سالهای اخیر با آسیبهای جدید نیز مواجه شدهاند، گفت امیدوار است مباحث مطرحشده در این همایش بتواند در شناخت بهتر چالشهای اقتصادی و یافتن راهکارهای مناسب مؤثر باشد.
نیلی با اشاره به اینکه تولید ناخالص داخلی بهتنهایی تصویر کاملی از وضعیت اقتصاد ارائه نمیدهد، استفاده از شاخص «درآمد ناخالص ملی» را برای تحلیل اقتصاد ایران مناسبتر دانست و گفت این شاخص اثر متغیرهایی مانند رابطه مبادله را نیز منعکس میکند و تصویری دقیقتر از وضعیت رفاه و درآمد واقعی کشور به دست میدهد.
این اقتصاددان با مرور روند درآمد ناخالص ملی از پایان جنگ تحمیلی تاکنون اظهار کرد اقتصاد ایران از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۶ روندی صعودی و باثبات را تجربه کرد، اما از سال ۱۳۸۶ به بعد رشد اقتصاد متوقف شد؛ بهگونهای که درآمد ناخالص ملی در سال ۱۴۰۳ تقریباً با سال ۱۳۸۶ برابری میکند، در حالی که طی این مدت حدود ۱۶ میلیون نفر به جمعیت کشور افزوده شده است. به گفته وی، این موضوع به معنای کاهش قابل توجه درآمد سرانه و افت رفاه اقتصادی خانوارهاست.
نیلی دوره زمانی ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۶ را دوره رشد باکیفیت اقتصاد ایران توصیف کرد و گفت در این دوره علاوه بر رشد مناسب تولید، تورم نیز در سطح قابل قبولی قرار داشت و بخشهای مختلف اقتصاد بهصورت متوازن رشد میکردند. اما از سال ۱۳۸۷ همزمان با نخستین جهش تورمی، رشد اقتصادی نیز متوقف شد و اقتصاد وارد دورهای از نوسانات شد که پس از سال ۱۳۹۷ به مرحلهای بحرانیتر رسید.
وی با اشاره به روند تورم در اقتصاد ایران گفت تا سال ۱۳۹۶ اقتصاد ایران با تورم مزمن مواجه بود، اما از آن سال به بعد وارد مرحله «تورم بالا» شد؛ مرحلهای که به اعتقاد او، نااطمینانی را به یکی از مهمترین موانع سرمایهگذاری و رشد اقتصادی تبدیل کرده است.
عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف با تأکید بر اینکه رشد اقتصادی ایران عمدتاً بر پایه سرمایهگذاری شکل گرفته و نه بهرهوری، اظهار کرد بررسیهای انجامشده نشان میدهد سهم بهرهوری در رشد بلندمدت اقتصاد ایران تقریباً نزدیک به صفر بوده است. به گفته او، در چنین شرایطی هر زمان سرمایهگذاری کاهش یابد، رشد اقتصادی نیز متوقف خواهد شد.
نیلی افزود در دهههای گذشته رشد موجودی سرمایه، موتور اصلی رشد اقتصاد ایران بوده، اما از سال ۱۳۹۷ به بعد هم رشد سرمایهگذاری و هم رشد اقتصادی تقریباً به صفر رسیده است. وی همچنین به تغییر ترکیب سرمایهگذاری اشاره کرد و گفت سهم بخشهای مولد مانند صنعت و نفت کاهش یافته و سرمایهها بیشتر به سمت فعالیتهایی مانند مستغلات حرکت کردهاند.
این اقتصاددان با اشاره به افزایش نقدینگی و تورم بالا تصریح کرد اقتصاد ایران اکنون با ناترازیهای گسترده در حوزه انرژی، نظام بانکی، تأمین مالی و سرمایهگذاری روبهروست و همین ناترازیها موجب شده بخش واقعی اقتصاد کوچکتر و بخش اسمی آن بزرگتر شود.
وی مهمترین عامل محدودکننده رشد اقتصادی را نااطمینانی دانست و گفت در شرایط کنونی افق تصمیمگیری فعالان اقتصادی به شدت کوتاه شده است؛ بهگونهای که حتی برنامهریزی بلندمدت نیز دشوار شده و این وضعیت سرمایهگذاری را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار داده است.
نیلی در تشریح دلایل توقف رشد اقتصادی، به استراتژی نامناسب رشد، تداوم تورم مزمن، تثبیت مصنوعی نرخ ارز، سرکوب قیمت انرژی، ضعف نظام بانکی، افزایش وابستگی اقتصاد به واردات و تشدید تحریمها اشاره کرد و گفت مجموعه این عوامل باعث شده اقتصاد ایران از مسیر رشد پایدار فاصله بگیرد.
وی با اشاره به تحولات سالهای اخیر افزود همزمانی تورم بالا، تحریمهای گسترده، ناترازیهای ساختاری و کاهش سرمایهگذاری، اقتصاد ایران را در موقعیتی آسیبپذیر قرار داده است. به گفته او، جنگ نیز در شرایطی بر اقتصاد تحمیل شد که بسیاری از موتورهای رشد پیش از آن از کار افتاده بودند.
نیلی در پایان هشدار داد که مهمترین تهدید پیشروی اقتصاد ایران، گرفتار شدن در یک جنگ فرسایشی است و تأکید کرد تداوم چنین شرایطی میتواند چشمانداز رشد، سرمایهگذاری و توسعه اقتصادی کشور را بیش از پیش تضعیف کند.
